Хан жұбату

Ертеде халқына қайырымды бір хан болыпты. Халқына қайырымды болған соң, ханға төңірегіндегілер де құрметпен қарайды екен. Ханның бар үміт-тілегіндей жалғыз ұлы болса керек. Сол жалғыз ұлы енді есейіп, ат жалын тартып міне бастаған шағында қайтыс болады. Жалғыз ұлдың мезгілсіз қазасы ханды қатты қайғыға батырып, көз жасы көкірегін жуады. Ақылы құмдай шашылып, қасірет шеккен ханды жұбату үшін аяқ жетер жерден небір ел бастаған көсем, сөз бастаған шешен келіп, көңіл айтады. Қайғыны ақылға жеңдіруін өтініп, сабырға шақырады. Бірақ хан қайғыдан езіліп, тірідей солып, басын көтермей жатып алады. Сол кезде, ел ішінде жұрттан асқан бір сыбызғышы болады екен. Ханның басындағы азалы халді естіп, арнайы ордаға келеді. Ел болып иіліп, жұрт болып жиылып, ханның қайғысына ортақтасып жатқанда мен де шет қалмайын деп ойлайды. Сөйтіп, ханға келіп, сәлем беріп, басу сөз айтады. Хан сол қалпы, сәлемге жауап қатпастан, іштей мүжіліп, өзімен-өзі болып, меңірейіп жатып алады. Сыбызғышы сәлемінің өтпегенін көңіліне алмайды. Төмендеу жайғасып отырады да, құтысынан сыбызғысын шығарып, асықпай сарната жөнеледі. Бұрын-соңды тартылмаған тың сарын естір құлақты елеңдетіп, ғажайып сазымен баурай жөнеледі. Сыбызғы үні ұзақ сарнап, уілдей өксіп, уһілей күрсініп, шер-шеменнің бәрін дыбысқа айналдырып жібергендей боздап келіп тоқтайды. Сонда хан төсектен басын көтеріп, сыбызғышымен амандасып, жоғары шығып отыруын өтініп еді дейді. Сыбызғышы төрге шығып жайғасқанда, ханның қас-қабағын бағып жүргендер күйшінің иығына шапан жабады. Міне, ханның қайғысын серпіп, басын көтерткен осынау күй ел ішінде «Хан жұбату» болып тараған екен.

Once upon a time, there was a kind-hearted khan for his people. Because he was kind to his people, those around him treated him with respect. The khan had a single son, who was the embodiment of all his hopes and wishes. However, that only son passed away unexpectedly just as he was coming of age and beginning to ride horses. The untimely death of his only son plunged the khan into deep sorrow, washing away his tears. The khan, whose mind was scattered like sand, was visited by various leaders and eloquent speakers from nearby lands, who came to offer their condolences and comfort him. They urged him to overcome his grief with wisdom and to be patient. But the khan, crushed by sorrow, withered away, unable to lift his head. At that time, there was a renowned flute player in the land. Hearing of the khan's sorrowful state, he came to the court. While the people bowed and gathered to share in the khan's grief, he thought to himself that he should not remain on the sidelines. Thus, he approached the khan, greeted him, and offered words of consolation. The khan remained silent, not responding to the greeting, consumed by his inner turmoil, and lay there in silence. The flute player did not take the khan's lack of response to heart. He settled down lower, took out his flute from its case, and began to play leisurely. The unheard melodies captured the ears of those listening, enchanting them with its wonderful tunes. The sound of the flute played on for a long time, wailing and sighing, as if it had turned all the sorrow and grief into music. Finally, the khan lifted his head from the bed, greeted the flute player, and requested him to come up and sit higher. When the flute player took his place at the front, those watching the khan's demeanor draped a cloak over the musician's shoulders. Thus, this melody that lifted the khan's sorrow and made him raise his head became known throughout the land as "Khan's Consolation."