Балжыңгер (ІІ нұсқа)

Кезінде байлығы басынан асқан бір мұңғұл болыпты. Оның жүйрік желмаясы, ісімер бір қызы болыпты. Атқұмар мұңғұл байы сол өңірде Балжың дегенде бір жүйрік ат бар дегенді естиді. Осы атты қолыма түсірсем деп ойлаған бай, Балжыңды шақыртып алып, Желмая мен кер атты үш күндік жолға бәйгеге қосады. Бәйге келгенше әлгі қызына бір кісілік киімді тігіп үлгертпек болады. Егер қыз киімді бітіре алмаса, бәйгеден желмая келмей, кер ат келсе, бай Балжыңға қызын бермек, ал желмая озып, қыз киімді үлгертіп кетсе, кер атты бай алмақ болып келіседі. Келісімнен кейін жарыс басталып кетеді. Сонымен, «бәйге келеді» дегенде хабаршы байға кер аттың келе жатқанын, желмаяның жолда шөгіп қалғанын жеткізеді. Ендігі сенімін қызынан күткен бай бәйге жетісімен киімнің бір түймесі қалғанын естіп сасқалақтайды. Сонда Балжың өзінің ұтқанына көзі жетіп: – Менің атым Балжың кер, Білмеген адам қалжың дер. Түйме бауы бітпепті, Былжырамай қызыңды бер, – деп айғайлап шыға келеді. Ақыр көп болып байдың күш көрсеткеніне қаратпай, Балжыңға байдың қызын алып берген екен. Осы кер аттың ерекшелігін сол кездегі аралас отыратын мұңғұл-қазақ ішіндегі Байжігіт күй етіп шерткен екен.

Once, there was a Mongol whose wealth surpassed all. He had a swift steed and a skilled daughter. This horse-loving Mongol heard that there was a swift horse named Balzhyn in the region. The wealthy man, thinking about capturing this horse, summoned Balzhyn and entered his swift steed and the heavy horse into a three-day race. Before the race, he planned to have a one-person outfit sewn for his daughter. If the girl could not finish the outfit, and the heavy horse arrived before the swift steed, the man would give his daughter to Balzhyn. If the swift steed won and the girl managed to finish the outfit, the wealthy man would take the heavy horse. After the agreement, the race began. As the race approached, the messenger informed the wealthy man that the heavy horse was coming, and the swift steed had collapsed on the way. Now, relying on his daughter, the wealthy man panicked upon hearing that only one button of the outfit remained. Then Balzhyn, convinced of his victory, shouted: – My horse is Balzhyn the heavy, Those who don’t know will think it’s a joke. The button’s string isn’t finished, Don’t hesitate, give me your daughter, – he exclaimed. In the end, despite the wealthy man’s show of strength, they handed the wealthy man’s daughter over to Balzhyn. The uniqueness of this heavy horse was later expressed in a song by the mixed Mongol-Kazakh community of that time, sung by Baizhigit.