Бұланжігіт

Бұланжігіт басында күйші емес екен. Ол талапты, батыр боламын, елді жаудан қорғаймын деген ойы бар жігерлі жас жігіт екен. Бір кезде Абылай хан қалмақтан барымта алдыруға батырларды жинап, екі жүздей кісіні іріктеп, ауылдың сыртындағы дөңде кеңес құрып отырады. Сол кезде, жиырма жас шамасында Бұланжігіт Абылайға келіп, осы жорыққа баруына рұқсат сұрайды. Абылай рұқсат етеді. Аздан соң, ауылдан желек бүркенген бір жас келіншек шығып, отырған топтың шетіне таяп келеді. Оны көрген Абылай келіншектің айтатын арызы бар шығар деп біреуді жібереді. Келіншек жіберген кісісі арқылы Абылайға арызын айтады: – Ханға айтыңыз: осы жолға Бұланжігітті жібермесін, егер жіберсе, ол аман қайтпайды, мерт болады. Мен ол туралы жаман түс көрдім, менің тілімді алмай кетті, – деп келіншек қайтып кетеді. Ол Бұланжігіттің сол жылы түскен келіншегі екен. Хабаршы келіншектің арызын айтып келген соң, Абылай Бұланжігітке: – Осы жолға сен бармай-ақ қой, кейінгі жорықта барарсың, – дейді. Бұланжігіт әйелдің тілін алып, «желкілдеген тудан, жер қайысқан қолдан, кезенген жолдан» қалғанымнан өлгенім артық деп, көнбей, сол қолмен бірге аттанып кетеді. Батырлар Алатаудың асып, қолмақтың жылқысына қас қарая тиіп, айдап шығады. Алдарына салып алған жылқыны айдаушыларға қудырып жіберіп, іріктеліп бірнеше батырлар арттарынан келе жатқан қуғыншыларды бөгеуге қалады. Сол тосқауылшылардың ішінде Бұланжігіт те болады. Бұлар қуғыншылардың беттерін басқа жаққа бұрмақ болып, бытырай әр жаққа бет алып, қаша соғысып жүргенде, асу аузындағы қазылған орға кез келіп, Бұланжігіт орға түсіп қалады. Басқалары жылқыны алып, құтылып кетеді. Бұланжігітті қалмақтар байлап алып, ханға әкеп тапсырады. Бұланжігітті аяғына кісен салып, түнде керегеге керіп байлап, күндіз кісенімен бие сауғыздырып, құдық аршыттырып, су тасыттырып қояды. Абылай артынан іздетпей, Бұланжігіт бір жыл қалмақ қолында азапта болады. Қалмақтың ханының Қаракөзайым деген бір сұлу, есті қызы бар екен. Бір күні Қаракөзайым қолға түскен қазақтың батырын көрейін деп келсе, ыстықта Бұланжігіт кісенімен жүріп, бие сауғызып, асау құлындармен алысып жүр екен. Бір жыл бейнет көргеніне қажып, жасымай жүргеніне таңырқап, әрі жастыға жаны ашып, әрі сүйіп аяйды. Түн болғанда керегеге таңулы тұрған Бұланжігітке қыз келіп: «Сені босатсам қайтер едің?» – дейді. Бұланжігіт: «Бос кетпей, еліңнен жылқы алып кетер едім», – дейді. Қыз: «Жылқы алсаң және қолға түсесің, өйткені екі ел әлі барымта қайтарысқан жоқ. Сондықтан ел арасында қарауыл бар. Мен сені босатайын, астыңа ат берейін, жылқы алмай, жамбызбалап еліңе қайт. Жігіт болсаң, бір іздеп табарсың», – дейді. Сөйтіп, қыз Бұланжігітті босатып, белдеудегі суытып қойған бір бәйге атты әкеп беріп, амандасып қала береді. Содан Бұланжігіт қыздың айтқанын істеп, көзге түспей, шекарадан өтеді. Бұл ел жайлаудан жаңа қайтқан кез болады. Бұланжігіт ессіз жайлаудағы ата-бабаларының молаларына келіп дұға етіп отырғанда, бір жас қабырға, ол қабырдың басына шаншылған қарқараға көзі түседі. Ол өзінің келіншегінің қарқарасы екенін таниды. Сол жерде оның көңлі босайды. Келіншегінің жорыққа барма дегені, келіншегін жақсы көретіні, қолға түсіп азап шеккені, артынан Абылайдың іздетпеуі ұласып келіп, одан бір зар шығарады. Моланың басында зарлай отырады. Сол зарын мұңлы үнмен сарын етіп шығарады. Сөйтіп, Бұланжігіт батырлықты тастап, сыбызғышы-күйші болған екен. «Бұланжігіт күйі» деген сондағы әйелі қойылған қабырдың басында айтқан зары екен деп, домбырашылар тартатын еді.

Bulanzhigit was not a musician at first. He was a determined, spirited young man with the ambition to become a hero and protect his people from enemies. At one time, Abilai Khan gathered warriors to raid the Kalmyks, selecting about two hundred people and holding a council on a hill outside the village. At that moment, Bulanzhigit, around twenty years old, approached Abilai and asked for permission to join this expedition. Abilai granted permission. Shortly after, a young woman, veiled, emerged from the village and approached the group. Seeing her, Abilai sent someone to inquire if she had a complaint to make. Through the messenger, the woman conveyed her message to Abilai: – Tell the Khan: do not send Bulanzhigit on this journey; if he goes, he will not return alive, he will perish. I had a bad dream about him, and he did not heed my warning, – and the woman left. She was Bulanzhigit's bride from that year. After the messenger relayed her message, Abilai told Bulanzhigit: – You should not go on this journey; you can join the next one, – he said. Bulanzhigit, taking the woman's words lightly, insisted that it was better to die than to be left behind, and he set off with the troops. The warriors crossed the Alatau mountains, reaching the Kalmyk horses at dusk and driving them away. They sent the horse herders fleeing and selected several warriors to hold back the pursuers. Among those defenders was Bulanzhigit. As they tried to divert the pursuers' attention, they scattered in different directions, fighting as they retreated, but Bulanzhigit fell into a dug pit at the pass. The others escaped with the horses. The Kalmyks captured Bulanzhigit and brought him to their Khan. They shackled him, tied him to a post at night, and during the day, they made him milk mares, dig wells, and carry water. Abilai did not send anyone to search for him, and Bulanzhigit endured torment in the hands of the Kalmyks for a year. The Kalmyk Khan had a beautiful and wise daughter named Karakozayim. One day, Karakozayim came to see the captured Kazakh hero, and she found Bulanzhigit, who was shackled and milking mares, struggling with wild foals. She was astonished by his endurance after a year of hardship and felt pity for the young man, as well as a budding affection for him. At night, Karakozayim approached Bulanzhigit, who was tied to the post, and asked: “What would you do if I set you free?” Bulanzhigit replied: “I would not leave empty-handed; I would take horses from your land.” The girl said: “If you take horses, you will be captured again, as there are still guards between the two nations. I will set you free, give you a horse, and you should return to your people without taking any horses. If you are a true man, you will find a way to get them later,” she said. Thus, the girl freed Bulanzhigit, brought him a racehorse that had been cooled down, and they exchanged goodbyes. Bulanzhigit followed her advice, avoiding detection, and crossed the border. It was the time when the people were just returning from summer pastures. While praying at the graves of his ancestors in the steppe, Bulanzhigit noticed a gravestone with a carved bird on top. He recognized it as the bird of his bride. At that moment, he felt overwhelmed with emotion. The words of his bride not to go on the expedition, his love for her, the suffering he endured, and Abilai's lack of search for him all came together, and he let out a lament. He sat at the grave, expressing his sorrow in a mournful tune. Thus, Bulanzhigit abandoned his warrior life and became a musician. The "Bulanzhigit's tune" was said to be the lament he expressed at the grave of his wife, which was played by musicians.