Өрелі кер (І нұсқа)

Бай есігінде күн көрген бір кедей жігіттің шапса да, жорғаласа да алдына ат салмаған кері аты болады. Мал мен дәулет бермесе де, елге атағын жайған әрі жүйрік, әрі жорға ат берген тәңірге жігіт іштей риза. Қайда думан, қайда той болады, қайда бәйге мен жорға жарысы болады, сол топ алдымен кері атқа көз сүзе қарап, сәйгүлік деп осыны айт десіп таңданады. «Ер қанаты ат» дегендей, кедей жігіттің маңдайына біткен жалғыз атқа көзінің құрты түскен талай бай мен әкім қолқа салады. Жігіт оның ешқайсысына көнбейді. Жігіттің бұл «сараңдығына» ішқұса болған әкімнің бірі тартып алуға бел буады да: «Шаңырағын шағып, өзін шабыңдар да, кері атты тартып әкеліңдер», – деп үкім береді де, бір топ сойылсоғарларын аттандырады. Шаш ал десе, бас алған сойылсоғарлар іргелі жаумен шайқасып, ел кегін қайырардай-ақ қаһарланып, атқа қонады. Келе жатқан сойылсоғарлардың хабарын естіген біреу қалыңдығына ұрын келіп жатқан кер аттың иесіне суық хабарды жеткізеді. Әкімнің сойылсоғар ұрдажықтарына қарсы тұрар дәрмені жоқ жалғыз жігіт, тек қашып құтылуды ойлайды. Әділеттігі жоқ қараң заманның надан биінен құтылудың басқа жолын таба алмай дал болады. Тарыққан жігіт атын іздеп шықса, бекітіп қойған аты жоқ. Ауыл маңындағы сай-саланы тінтіп, өрелі керін іздеп діңкесі құрыған жігіт қойшыға кезігіп: – Ой, қойшы-ау?! Өрелі кер көрдің бе, өрелі кер көрдің бе? – дейді жалынышты үнмен. Қой соңына түсіп ұзақты күн далада жүрсе де, қойдан басқаға назарын салмаған қойшы: – Ой, жезде-еке-ау! Өрелі кер көргем жоқ, өрелі кер көргем жоқ, – дейді ағынан жарылып. Өрелі керін таба алмай дал боп жүрген жігіттің алып ұшқан көңіліне: «Үй деймін! Өрелі кер мұнда тұр, өрелі кер мұнда тұр», – деп дауыстаған қалыңдығының үні сабыр береді. Сөйтіп, жаяу жүгіре-жүгіре тұралап шаршап, алқына ентіккен жігіт екі етегін қайырған күйі атына келсе, үркіп аты ұстатпайды. Сонда «так-так жаным, так-так» деп атын шыр айнала жүгірген екен. Жігіт атын ұстап алады. Қуғыншылардың будақ-будақ шаңы көрініп, таяп қалғандықтан, жігіт атының өресін алуға да сабыр қылмай қалыңдығын мінгестіріп, өрелі кермен қашады. Шапса алдына ұшқан құс түсірмейтін кер ат қуғыншыларға жеткізбей, аман құтылады. Жау қарасы алыстаған соң жігіт пен қалыңдық аттан түсіп дем алып, аттың өресін босатып, қайтадан ілгері құйғытып, еліне келеді. Өрелі кердің осы жүрісіне риза болған күйші «Өрелі кер» күйін шығарады.

Once upon a time, there was a poor young man living at the rich man's door, who had a horse that never let anyone pass, whether it was running or trotting. Although he was not given livestock or wealth, he was inwardly grateful to the deity for granting him a horse that was both swift and a trotter, which had spread his name throughout the land. Wherever there was a celebration, a feast, or a horse race, the crowd would gaze in admiration at the horse, saying, "This is the steed!" Just like the saying "A horse is a man's wing," many rich men and officials coveted the only horse that the poor young man had. The young man refused to part with it to any of them. One of the officials, frustrated by the young man's "stinginess," decided to take it by force and ordered, "Break down his yurt, beat him, and bring the horse here," sending a group of thugs to do his bidding. The thugs, eager for a fight, rode out as if they were ready to avenge the people's grievances. Hearing the news of the approaching thugs, someone rushed to inform the owner of the horse, who was on his way to meet his bride. The lone young man, having no strength to stand against the thugs, only thought of escaping. He was at a loss, unable to find another way to escape the ignorant judge of the unjust times. When the desperate young man set out to find his horse, he found that it was not tied up. Exhausted from searching the nearby valleys and hills for his prized horse, he encountered a shepherd and pleaded with a desperate voice, "Oh, shepherd! Have you seen my prized horse? Have you seen my prized horse?" The shepherd, who had been focused solely on his sheep all day, replied, "Oh, brother-in-law! I haven't seen any prized horse, I haven't seen any prized horse," speaking candidly. As the young man wandered in search of his horse, his heart soared when he heard the voice of his bride calling out, "Home! The prized horse is here, the prized horse is here!" Thus, the young man, running and panting, reached his horse only to find it frightened and unwilling to be caught. Then he called, "Tak-tak, my dear, tak-tak," and the horse began to run in circles. The young man managed to catch his horse. Seeing the dust clouds of the pursuers approaching, he did not take the time to calm his horse but mounted his bride and fled with the prized horse. The horse, which could not be caught by the pursuers, escaped safely. Once the enemy was far away, the young man and his bride dismounted to rest, loosened the horse's reins, and galloped forward to return to their home. Pleased with the horse's swift journey, the musician composed the tune "The Prized Horse."