Ақбай

Ақбайдың Әубәкірі Құрманғазының торы аты жөнінде хабар естиді. Торының құнан күнінде-ақ бәйге бермегенін жеткізушілер үлкейтіңкіреп аңызға айналдырады. Өзімшіл Әубәкір: «жалаң аяқ Құрманғазыға ондай ат қайдан бітті дейсің, біреуден ұрлап алған шығар, барып тартып алып келіңдер, іздеп келсе, көресіні көрсетерміз ол қарақшыға», – деп екі кісі жібереді. Құрманғазы екеуін екі ұрып аттан түсіріп, босқа арам тер болып старшынның сойылын соғып жүргендерінің ұят екенін бетіне басып: «Көрген-білгендеріңді Әубәкірге айта барыңдар», – деп қоя береді. Құрманғазы Әубәкірдің өзіне өштесіп қалғанын, оның тағы да соңынан жарық алып түсетінін біледі. Дос-жарандарын шақырып алып, старшынның мына шексіз зорлығын әшкерелей, масқаралай шығарған жаңа күйін таратады. Күйдің басында біраз қайғылы хәлдер суреттеледі. Ол қайғы тереңдеп кеңейіп, ыза-ашу ноталарына айналады. Кенет Құрманғазыға тән тағы күн жапқан бұлттың ыдырағанындай жасық дыбыстар қала тұрып, күй көңілденіп, шырқап, домбыраның сағасына қарай сырылып, аттың дүрсілі естілгендей тыңдаушыға құлақ түргізеді. Осы бір күш, қажыр суретті қайталап тағы күшейеді. «Үмітсіз сайтан ісі» дегендей алдан жақсылық күнін күткендей жаймашуақтанады да, тағы кенет ауыр ой, терең қайғыға көшеді. Бұл ауыр жағдай да ұзаққа созылады. Домбыраның сағасына барып біраз «мұңын халқына шаққандай» тақырып пернелер арқылы өтіп, сол кейіп, сол үнінде жайлап, асықпай кейін қайтады. Бастағы ауыр жайды суреттейтін шырқаған, зарлаған тақырып қайта бір көрініп, күй аяқталады. Жиналған жұрт көп уақытқа шейін томсарып отырып қалады. Біраздан кейін бастарын көтеріп, күйдің аса терең мазмұндылығын әңгіме етеді. Күйшінің анасы Алқа тұрып: «мұның аты – бізге күн көрсетпей қойған Әубәкірдің әкесі Ақбайдың атымен аталсын. Сенің әкеңнің көп жылдар бойы бермеген ақысы үшін, сені талай жәбірлегені үшін, халқыңа Ақбайдың арам атын әйгілеу үшін домбырадан ғана өшіңді аларсың» дейді. Жиналған жұрт бір ауыздан күйдің атын «Ақбай» қоялық дейді.

Aqbai's Aubaqir hears news about Kurmangazy's bay horse. Those who convey that the horse did not win races even in its youth embellish the story into a legend. The selfish Aubaqir says, "Where would a barefoot Kurmangazy get such a horse? He must have stolen it from someone; send two men to take it back, and if he comes looking for it, we'll show that bandit a thing or two," and sends two people. Kurmangazy knocks them off their horse with two strikes, and pointing out their shame in vainly swinging the elder's club, he says, "Go tell Aubaqir what you have seen and heard." Kurmangazy knows that Aubaqir has become his enemy and that he will again come after him with a light. He gathers his friends and spreads a new tune that exposes and humiliates the elder's boundless tyranny. The beginning of the tune depicts some sorrowful events. That sorrow deepens and expands, turning into notes of anger and rage. Suddenly, the weak sounds that resemble the clouds that cover the sun, characteristic of Kurmangazy, break apart, and the tune becomes cheerful, soaring, sliding towards the neck of the dombra, making the listeners feel as if they hear the sound of a horse's hoofbeats. This force, this vivid imagery, repeats and intensifies again. As if waiting for a good day, it brightens up like "the work of a hopeless devil," then suddenly shifts to heavy thoughts and deep sorrow. This heavy situation also lasts for a long time. The theme that seems to "call the people's sorrow" passes through the strings of the dombra, gradually and unhurriedly returning to its previous state. The soaring, lamenting theme that depicts the initial heavy situation reappears, and the tune comes to an end. The gathered crowd remains in silence for a long time. After a while, they lift their heads and discuss the profound depth of the tune. The musician's mother, Alqa, stands up and says, "Let this be named after Aqbai, the father of Aubaqir, who has not shown us the sun. For the many years your father did not pay his dues, for the many grievances he caused you, you will take your revenge on the dombra to proclaim Aqbai's infamous name to your people." The gathered crowd unanimously agrees to name the tune "Aqbai."