Бұлбұл торғай (ІІ нұсқа)

Тамылжыған көктемнің май айы еді. Құлын жарғақпен қапталған домбырасын мойнына асып алған Мүкей, Білезік өзенін құлдап, Кеңтөренің ауылын бетке алып бара жатты. Жыландай жосылып аққан Білезік өзенінің бойы бүрлеген орман. Күйші көңілін табиғат дүниесінің осы бір көрікті шағы баурайды. Оның құлағына қайыңның бұтағына қонып сайраған бұлбұлдың әсем сазы шалынады. Мүкей атынан түсіп, байыздап әлгі сайраған бұлбұл құстың әнін қызыға тыңдайды. Секемшіл, сезімшіл әнші бұлбұл бұтақтан-бұтаққа қонып құйқылжиды, тамылжыған сыр шертеді.... Күйші домбыра тілімен бұлбұл торғайдың артынан еріп жүріп әуеніне әуен қосып, жол бойында ет асым ерулеп «Бұлбұл торғай» күйін жасап шығады да, қоналқыда Кеңтөренің үйіне келеді. Күй ырғағын ұмытып қалмау үшін шай соңынан кейін қайталай шертіп отырады. Қазақ тұрмысы мен өнеріне қанық Кеңтөре: – Мынау күйіңізді бұрын-соңды естімеген екем, аты не? – деп сұрайды. Мүкей күйдің бүгін жол бойында шығарылғандығын айта келіп, күйдің аты «Бұлбұл торғай» деп еді, Кетөре: – Онда сенің ұстап алғаның менің түбегімнің бұлбұл торғайы болды ғой, – деп қағытпалы қалжың айтады. Мүкей: – Оныңыз рас төрем, Қабаның елі де, жері де сенікі ғой, «төресіз ел, төбесіз жер жоқ». Төреміз жарлық берсе, немізді аяйық... Өзіңізге бір арызым болып шыққан бетім еді, көктемнің жаршысы тіл қатты. Жолым болар деп ойладым, – дейді. Кетөре мақтаныңқырап, қарқылдап күледі де: – Арызыңды айт, – дейді. – Тақсыр, бірнеше жылдың алдында немере қарындасым Нұрғайшаны Сауыр тауының арғы бетіндегі Жайыр дейтін өнерлі азаматқа қалыңсыз үйлендірген едім. Жайыр өткен қыста «қалыңсыз қыз болса да, кәдесіз қыз болмайды» деген ауыл кәрілерінің пікірі бойынша екі ат, екі бие әкеп беріп кеткен. Жуықта осы малдың артынан торғауыттан екі жоқшы келіп екі атының көзін танып қайтарып алды. Қалған екі биесіне екі құнажын байтал қайтарсам, олар: «сендер биелерімді құлындатып, тығып отырсыңдар, малымның көзін аламын», – деп жанжал тудырып отыр. Оның биесін қыста соғымға жығып алған едік, осыны бітім қып берсеңіз, – дейді. Кетөре: – Жегенің рас болса, айып тоғызсыз-ақ екі байталды орнына салып бітіруге болар. Ертең даугерді маған алып кел, – деп кесімді жауап айтады. Риза болған Мүкей тағы да күйін шертіп отырады да: – Жолым болды, күй сіздікі болсын, – деп аттанып кетеді. Сөйтіп, «Бұлбұл торғай» күйі «Кетөренің бұлбұл торғайы» деп те жұрт арасына тараған екен.

It was the month of May in the blossoming spring. Mukey, with his dombyra wrapped in a leather cover hanging from his neck, was heading towards the village of Kentore, crossing the Bilizik River. The Bilizik River flowed like a snake, with the forest along its banks thickening. The musician was captivated by this beautiful moment of nature. The sweet melody of a nightingale perched on a birch branch reached his ears. Mukey dismounted and listened eagerly to the song of the nightingale. The cautious and sensitive singer, the nightingale, flitted from branch to branch, weaving a delightful tale... Following the melody of the nightingale with the strings of his dombyra, the musician created the tune "Nightingale" while cooking meat along the way and then arrived at Kentore's house for the night. To ensure he wouldn’t forget the rhythm of the tune, he kept playing it after tea. Kentore, well-versed in Kazakh life and art, asked, – I have never heard this tune before; what is its name? Mukey explained that the tune was created on the road today and said it was called "Nightingale." Kentore replied, – Then the nightingale you caught must be the nightingale of my peninsula, – making a teasing joke. Mukey responded, – That is true, my lord; both the people and the land of Qaba belong to you; "there is no land without a lord, no land without a peak." If our lord gives a decree, why should we hold back... I have a request for you; the herald of spring has spoken. I thought I might have good fortune, – he said. Kentore, puffing up with pride, laughed heartily and said, – Speak your request. – My lord, several years ago, I married my cousin Nurgaysha to a talented man named Zhaiyr from the other side of the Sauyr Mountains without a bride price. Last winter, Zhaiyr brought two horses and two mares as a gift, based on the opinion of the village elders who said, "even a bride without a price is not without value." Recently, two shepherds came from Torghay to identify and take back his two horses. I planned to return two young fillies for his two mares, but they are causing a dispute, claiming, "You are hiding my mares and keeping them from foaling; I will take back my livestock." We had taken one of his mares for winter meat; if you could help resolve this, – he said. Kentore replied, – If what you say is true, it would be possible to settle the matter without a fine and return the two fillies. Bring the disputants to me tomorrow, – he decisively responded. Grateful, Mukey continued to play his tune and said, – I have been fortunate; let the tune be yours, – and set off. Thus, the tune "Nightingale" also spread among the people as "Kentore's nightingale."