Қоңыр ала

Түркештің тұсында Жолдыбай деген кедей болыпты. Жолдыбайдың мал дегенде, маңдайына біткен жалғыз қоңыр ала аты бар екен. Ол шапса, алдына қара салмайтын жүйрік болса керек. Талай ат шабыс бәйгісінің жүлдесін жеңіп алыпты. Бұған іштері күйген байлар мен билер, қалай да осы атты өздерінің қолдарына түсіруге, тіпті болмаған күнде Қоңыр аланың көзін құртуға тырысады. Жолдыбайдан қолқа салып Қоңыр аланы сұрайды. Бірақ Жолдыбай оған көнбейді. Ақыры болмайтынын білген соң, би өзінің шабармандарына: – Қоңыр аланы ұстап алып келіңдер! – деп бұйырады. Шабармандар жайылыста жүрген Қоңыр аланы жан-жақтан қоршап ұстамақшы болады. Бұл келгендердің бөтен адамдар екенін сезген Қоңыр ала қоршаудың бір шетінен бұзып өтіп, ауылға қарай қашады... Қуғанмен ұстатпайтынын сезген шабармандар Қоңыр аланы атып мертіктіреді. Жануар жаралы жанын қинай-қинай қуғыншылардың қолына түспей, үйіне жетеді. Атының аянышты халін көрген Жолдыбай маңдайына біткен қимас жалғыз атының мерт болғанына қатты қайғырады. Өзіне қастандық ойлаған билерге лағынет айтады. Жолдыбайдың осы жағдайын көрген Түркеш «Қапыда кеткен қайран, қоңырым-ай» деп, «Қоңыр ала» атты күй шығарады.

During the time of the Türgesh, there was a poor man named Zholdybai. Zholdybai had only one brown spotted horse, which was said to be a swift runner that would not look ahead when it galloped. It had won many prizes in horse racing competitions. The wealthy and the khans, who were envious, tried to seize this horse for themselves, and if that was not possible, they even attempted to destroy the brown horse. They asked Zholdybai to give up the brown horse. However, Zholdybai refused to comply. Finally, realizing that it was futile, the khan ordered his messengers: - "Catch the brown horse and bring it here!" The messengers attempted to surround the brown horse, which was grazing. Sensing that these were strangers, the brown horse broke through one side of the encirclement and fled towards the village... Feeling that they would not be able to catch it, the messengers shot and wounded the brown horse. The animal, in its agony, managed to reach home without falling into the hands of its pursuers. Seeing the pitiful state of his beloved horse, Zholdybai mourned deeply for the loss of his cherished companion. He cursed the khans who had plotted against him. Witnessing Zholdybai's plight, the Türgesh lamented, "Oh, my dear brown horse, lost in such a way," and composed a tune called "Brown Horse."