Бәйдібек би

Бәйдібек жаугершілік кезінде үш жасынан әке, шешеден жетім қалады. Ағайындарының қолында жүріп, есейе келе үйсін Шынтас деген байдың жылқысын бағады. Тәжірибелі жылқышы, ат бапкері, мерген, сайыскер, көкпаршы додапаздардан әбжілдік, батырлық дәстүрді үйренеді. Бір күні өзі бағып жүрген үйір-үйір жылқыдан қырық шақты қысырақ ауа жайылып жоғалып кетеді. Шынтас бай қаһарланып: – Сол жоғалған жылқыны таппай қайтпа! – дейді. Жылқышы бала сонымен қырық қысырақтың үйірін іздеп кетеді. Қаратау шатқалдарын шолады. Кездескен адамдардан, ауылдардан сұрайды. Ешкім көрдім, білдім демейді. Мойынқұм жағына өтіп шөл даланы кезеді. Күндер өте береді. Бала шөліркейді, аты болдырады. Бір сексеуілдің түбіне түсіп, атын шалдырады. Өзі жанқалтасында қалған бес малта құртты қаужайды. Кеш батып, қараңғылық түседі. Балада ұйқы жоқ. Елегізиді. Әр тараптан пыр етіп ұшқан жапалақтың, уілдеген үкінің үні естіледі. Алыстан дала бөрісінің ұлығаны, одан берегіректе қарсақ, қорқау қасқырдың шақылдап таласқаны құлағына келеді. Бала қорқа бастайды. Амал қанша. Ол сексеуілден таяқ сындырып алады. Төңіректен тас жинайды. Егер қасқыр, қарсақ жақындаса, от жақсам ба екен деп қураған сексеуіл жинайды. Аты болса төңіректеп жайылып жүреді. Сөйтіп отырып бала сексеуілдің түбінде қалғып кетеді. Түс көреді. Түсінде ақ киімді, ақ сақалды қария оған келіп: «Балам, тарықпа, қамықпа, Алатауға бет алып жүре берсең, Шу өзенінің бойынан жылқыңды табасың. Ал, жолың болсын, Ғайып Ерен, Қырық Шілтен шылауыңнан демесін. Тілеген мұратыңа жет! Аумин!» Бала да «Аумин!» деп қолын жоғары көтере бергенде оянып кетеді. Қараса, түсі екен. Қарияларша: «Иә, аруақ, қолдай гөр» деп ұшып түрегеледі. Жайылып жүрген атына барып, ауыздығын салып мінеді де, күншығысқа қарай жүре береді. Ат үстінде ойланып келеді. Көрген түсін өзінше жориды: Кеше Қаратаудың теріскей жотасындағы Жылыбұлақ басына жетіп, қарт қойшының үйіне барғанда әлгі қойшы: – Анау тұрған Жылыбұлақ басындағы сағанада Бабай Түкті Шашты Әзіз әулие жатыр. Өзің жетім бала екенсің. Басына барып дұға оқып, садақаңды беріп қайт! Жүр, мен ертіп барайын, – деген. Екеуі Сағанаға барып тізе бүккен. Қарт қойшы «Құл хуалланы» үш қайырып бата қылған. Бәйдібек бала орамалының шетіне түйіп, бойтұмардай сақтап жүрген жеті теңгесін құдайы садақа етіп, Сағананың есігінен тастаған. Сөйтіп, екеуі «Бабай Түкті Шашты Әзіз әулие қолдай гөр!» деп қайтқан. Мидай далада құмды кешіп келе жатқан Бәйдібектің ойына осы жайлар оралады. «Түсімде мені жебеп жүрген ақ киімді, ақ сақалды кісі – сол Бабай Түкті Шашты Әзіз әулие екен ғой. Иә, бабам, жарылқай гөр!» – деді де, ол атын қамшылай түсті. Күн жүрді, түн жүрді, ертеңіне ол Шу бойына жетті. Қалың қамыс арасынан жылқысын тауып айдап шықты. Еліне жетті. Жылқысын көргенде Шынтас бай әйелі ұл тапқандай қуанды. Бәйдібек баланың арқасынан қағып: – Жарайсың, балам, жоғалған табылды. Етек жабылды. Біз сенен қорқып отыр едік, қолды бола ма деп. Әйтеуір жылқы да, өзің де аман келдің, – деп оған риза бопты.

Baidibek became an orphan at the age of three during the time of war, losing both his father and mother. As he grew up under the care of his relatives, he tended the horses of a wealthy man named Shintas from the Uysyn tribe. He learned the traditions of skill, bravery, and horsemanship from experienced horse herders, trainers, hunters, competitors, and kokpar players. One day, about forty mares from the herd he was tending went missing while grazing. Shintas, furious, said: – Don’t come back without finding those lost horses! The young horse herder set off in search of the forty mares. He scoured the Karatau ravines, asking people and villagers he encountered. No one claimed to have seen or heard anything. Crossing over to the Moyynkum region, he wandered through the desert. Days passed. The boy became thirsty, and his horse grew weary. He collapsed under a saxaul tree and rested his horse. He rummaged through his pocket and found five pieces of dried bread. As night fell and darkness descended, the boy couldn’t sleep. He was restless. He heard the fluttering of owls and the hooting of nightjars from all directions. In the distance, he heard the howling of a steppe wolf, and closer by, the barking of a hare and the snapping of a hungry wolf reached his ears. The boy began to feel scared. What could he do? He broke a stick from the saxaul tree. He gathered stones from around him. If a wolf or a hare approached, he thought about lighting a fire and collected dry saxaul. Meanwhile, his horse wandered around grazing. Sitting there, the boy dozed off under the saxaul tree. He had a dream. In his dream, a man in white clothes and a white beard came to him and said: “My son, do not despair, do not be sad; if you keep heading towards Alatau, you will find your horses by the banks of the Shu River. May your journey be blessed, may the spirits of Ghaip Eren and Kırk Shilten protect you. May you achieve your desires! Amen!” The boy also said “Amen!” and raised his hands in the air when he woke up. He realized it was just a dream. Like the elders, he said: “Yes, spirit, support me!” and jumped up. He went to his grazing horse, put on its bridle, and continued heading east. While riding, he pondered. He interpreted his dream in his own way: Yesterday, when he reached the Jylybulaq spring on the northern slope of Karatau and visited an old shepherd's house, the shepherd said: – Over there at the Jylybulaq spring lies the shrine of Babai Tükti Shashti Aziz, the saint. You are an orphan boy. Go pray at his grave and offer your sacrifice! Come, I will take you there, – he said. The two of them went to the shrine and knelt down. The old shepherd recited the “Qul Huwa Allahu Ahad” three times and prayed. Baidibek tied the seven coins he had kept like a talisman to the edge of his scarf and left them at the entrance of the shrine as a sacrificial offering. Thus, they returned saying, “May Babai Tükti Shashti Aziz bless us!” As Baidibek walked through the vast desert, these thoughts came to his mind. “The man in white clothes and a white beard who was guiding me in my dream must be Babai Tükti Shashti Aziz. Yes, my ancestor, please help me!” he said, and he urged his horse on. The sun rose and set, and the next day he reached the banks of the Shu River. He found his horses among the thick reeds and drove them out. When he returned home, Shintas was as happy as if his wife had given birth to a son upon seeing the horses. He patted Baidibek on the back and said: – Well done, my son, the lost ones have been found. The veil has been lifted. We were worried about you, fearing you might go missing too. Anyway, both the horses and you have returned safely, – and he was pleased with him.