Домалақ ана (І нұсқа)

«Алып та, дана да анадан туады» деп халық бекер айтпаған ғой. Ертеде Сыр бойында Бәйдібек деген бай өмір сүрген көрінеді. Оның екі әйелі болыпты. Тоқалының бойы аласа, өзі толық болғандықтан жұрт оны «Домалақ» деп атап кеткен, шын аты Бүбіжар екен. Бүбіжарды бертін келе ақыл-парасатына қарай ел құрметтеп «Домалақ ене» атандырған. Бәйбіше тұрғанда кіші әйелге күн бар ма? Үлкен әйел күндестігін жасайды. Бәйбіше түнде Домалақтың үйіне түйе болып келіп сүйкенеді. Сонда бәйбіше екенін біліп, Домалақ ене жатқан жерінен тұрмай: – Атшу-атшу, жануар, түйемісің, мыңға жеткін, қастық еткен адам болсаң, жаман ниетің өзіңді атсын! – дейді екен. Бір күні ауыл көшеді. Бәйдібек бай балаларын ертіп, ертерек қонатын жұрт таңдауға кетеді. Сары бәйбіше Домалақты үйіме жұртқа тастайды. Біраз уақыт өткенде ауылды шабуға келе жатқан жаудың қарасы көрінеді. Жұртта жалғыз қалған Домалақтан әлгілер жөн сұрайды. Ол шапқыншыларға жөнін айтпаса да, жау көштің ізіне түсіп, ауылды шауып, барлық жылқыларын айдап әкетеді. Қайтарда ескі жұрттың қасынан өтеді. Көңілі тасыған жаудың басшысы Домалаққа аяушылық білдіріп: – Мына олжа жылқыдан қалағаныңызды алыңыз, – деп ұсыныс жасайды. Сонда Домалақ ене: – Ендеше, ана жал-құйрығы ұйысқан кәрі арық, сары биені желіге байлап кетіңдер, басқасының керегі жоқ, – дейді. Шапқыншылар сол екеуін қалдырып кетеді. Сол күні түс ауа Бәйдібек ұлдарымен жаудың артынан қуып келеді. Домалақтан жөн сұрайды. – Сендер жауды қумаңдар, олар көп, босқа мерт боласыңдар! Мына сары бие тұрғанда жылқы ешқайда кетпейді. Өздері кешке қарай қайтып келеді, – дейді. Бұлар Домалақтың айтқанын тыңдамай, жаудың соңынан қуып барып, ұрыста бірқатары қаза табады. Ал жылқылар жаудың айдауына көнбей, тым-тырақай қашып, сол күні кешке сары биеге келіп шұрқырай жиналады. Міне, осындай көптеген тапқыр да ақылды істері арқасында Домалақ халық арасында аңызға айналып, үлкен беделге, сый-құрметке ие болыпты.

"Great and wise are born from mothers," the people did not say this in vain. Long ago, there lived a wealthy man named Bäydebek in the Syr region. He had two wives. His second wife was short and plump, so people called her "Domalaq," her real name being Bübijar. Over time, due to her wisdom and intelligence, the people began to honor her with the title "Domalaq Ene." When the first wife was present, the second wife had no chance. The first wife was jealous. At night, she would come to Domalaq's house like a camel and rub against her. Upon realizing it was the first wife, Domalaq Ene would not get up from her place and say: – "Shoot, shoot, beast, are you a camel? May you reach a thousand, if you are the one who harbors malice, may your evil intentions turn against you!" One day, the village was moving. Bäydebek took his children and went to choose a place to settle early. The first wife left Domalaq behind for the people. After a while, they saw the enemy approaching to raid the village. The raiders asked Domalaq for directions, but even though she did not tell them, the enemy followed the trail and raided the village, driving away all the horses. On their way back, they passed by the old village. The leader of the raiders, feeling pity for Domalaq, offered: – "Take whatever you want from this loot of horses." Then Domalaq Ene replied: – "Then leave that old, thin yellow mare with tangled mane tied up, I don’t need anything else." The raiders left those two behind. That day, in the afternoon, Bäydebek came chasing after the enemy with his sons. He asked Domalaq for directions. – "Do not chase the enemy; they are many, you will perish for nothing! As long as that yellow mare is here, the horses will not go anywhere. They will return by evening," she said. They did not listen to Domalaq and chased after the enemy, resulting in several casualties in the battle. Meanwhile, the horses, refusing to follow the raiders, fled in all directions and gathered around the yellow mare by that evening. Thus, due to her many clever and wise deeds, Domalaq became a legend among the people, gaining great respect and honor.