Әмір Темірдің Қожа Ахметтің басына кесене тұрғызуы (І нұсқа)

Күндердің күнінде Әмір Темір ел билеуші болып, жорыққа шыға бастаған кезінде Қожа Ахмет Ясауи түсінде аян беріпті. «Сен менің басыма ғимарат тұрғыз, менің әруағым сені демеп жүреді», – депті. Сонда Әмір Темір: «Мен сені қайдан табамын?» – дегенде, – «Жолды мен өзім көрсетіп отырамын», – деген екен. Сонымен [тәуекелге] бел байлап, Әмір Темір Қожа Ахметті іздеп шығыпты. Ұзақ жүріп, Түркістан шаһарына келгенде, түсінде аян беріп, жатқан жерін айтады. Таңертең ертерек барып қараса, шынында да кішкене ғана мазарат тұр екен. Құран оқып, ертесіне іс бастапты. Кешке дейін біраз дуал қалап қойған екен, таңертең барса, бұзылып жатқанын көреді. Басына қарауыл қояды. Таң алдында ұйықтап кетіп, кімнің бұзғанын білмей қала береді. Болмаған соң үшінші күні өзі барады. Таң алдында ұйқы қысады, ұйқыға бой алдыра берген соң қолын қанжармен тіліп жіберіп, ұйықтамау үшін тұз сеуіп қояды. Сонымен бір кезде қараса, үлкен өгіз келіп, дуалды майқандап жатыр екен. Не істерін білмеген Әмір Темір ойланып қалады. Түсінде Қожа Ахмет тағы да аян беріп, былай депті: «Ол көк өгіз Арыстан баптың аруағы, саған қапаланып бұзып тастап жатыр. Ол – менің ұстазым, сен оның аруағын аттап өттің, сол үшін алдымен оның басына ғимарат тұрғыз. Содан соң маған қайта келерсің», – депті. «Мен оны қалай табамын?» – дегенде, – «Мен өзім жол сілтеп отырамын», – деп жауап береді. Сонымен ерте тұрып, Отырарға бет алады. Кешке сонда жетіп, ұйықтап жатқанда, түсінде аян беріп, жатқан жерін көрсетеді. Таң ата, ерте басына барып, Құран оқып, құрылысты салуға кіріседі. Басталған құрылыс ойдағыдай аяқталған соң, демалып жатқанда және түсінде аян беріп: «Міне, енді сәтті болды, енді келіп менің басыма ғимаратыңды салдыра бер! – дейді. Сонымен Түркістанға қайта келіп, Қожа Ахмет мешітін салуды бастаған екен. Бірақ құрылыс жұмыстары жақсы жүріп жатқанда, Самарқанда басқа бір қауырт жұмыс шығып, құрылыс салып жатқан ұста сол жаққа кетіп, көптеген себептермен қайта оралмаған-ды. Содан ғимарат құрылысы толық бітпей қалады. Сол кезден бастап Әмір Темір жорыққа шығар кезінде үнемі Түркістанға келіп, Ахмет Ясауидің басына зиярат етіп, ас беріп, тайқазаннан дәм тату әдетке айналған екен. Сондай бір сапармен келгенде, қатты сырқаттанып, осы жерде қайтыс болған деседі. Оның айтқан өз өсиеті бойынша, ол Самарқанға қайтуы керек еді. Бірақ халық арасында шу шықпасын деп, білдірмей, «Әмір науқас» деп, жол жүріп кетеді. Сол жолда Отырардан бері жайласқан Темір стансасына келгенде, бір демалыс жасаған көрінеді. Соның құрметіне «Темір» аталып кетіпті. Содан Темірлан деген жерге барғанда, халық Әмір Темірдің қайтыс болғанын біліп қойып, сыр ашылған көрінеді. Міне «Темірлан» аталуы содан шыққан екен деп ел аңыз етіседі.

Once upon a time, when Amir Timur became a ruler and started his campaigns, Khoja Akhmet Yassawi appeared to him in a dream. "You should build a structure on my grave, my spirit will support you," he said. When Amir Timur asked, "Where will I find you?" he replied, "I will show you the way myself." So, taking a leap of faith, Amir Timur set out to find Khoja Akhmet. After a long journey, when he arrived in the city of Turkestan, he received another revelation in his dream, indicating the location of his resting place. When he went there early in the morning, he indeed found a small mausoleum. He recited the Quran and began his work the next day. By evening, he had built a considerable wall, but when he returned in the morning, he saw it had been destroyed. He set a guard over it. However, he fell asleep before dawn and did not know who had destroyed it. After this happened again, on the third day, he went himself. As he was overcome by sleep before dawn, he cut his hand with a dagger and sprinkled salt on it to stay awake. At one point, he noticed a large ox coming and demolishing the wall. Not knowing what to do, Amir Timur fell into thought. In his dream, Khoja Akhmet appeared again and said: "That blue ox is the spirit of Arystan Bab, it is angry with you for destroying it. He is my teacher, and you have stepped over his spirit; therefore, first build a structure on his grave. Only then will you return to me." When he asked, "How will I find him?" the reply was, "I will guide you myself." So, he got up early and headed towards Otrar. He arrived there by evening, and while sleeping, he received a revelation in his dream, showing him the location of the grave. At dawn, he went to the site, recited the Quran, and began the construction. Once the construction was successfully completed, while resting, he received another revelation in his dream: "Now it has been done successfully, come and build your structure on my grave!" Thus, he returned to Turkestan and began constructing the mosque of Khoja Akhmet. However, while the construction was going well, an urgent matter arose in Samarkand, and the craftsman who was building the structure left for there and did not return for various reasons. As a result, the construction of the building remained incomplete. From that time on, whenever Amir Timur set out on a campaign, he would always come to Turkestan, visit the grave of Akhmet Yassawi, hold a feast, and it became a habit to taste from the cauldron. During one such journey, he fell seriously ill and is said to have died there. According to his own will, he was supposed to return to Samarkand. However, to avoid causing a stir among the people, he left without revealing it, saying "Amir is ill." On the way, when he reached the station named Temir, which was settled from Otrar, he took a rest there. In honor of this, it was named "Temir." When he arrived at a place called Temirlan, the people learned of Amir Timur's death, and the secret was revealed. Thus, it is said that the name "Temirlan" originated from this.