Жиренше туралы

Жиренше мұнан соң бір нашардың қызын алған. Оны да сынап алыпты. Әкесі мен шешесі қайыр сұрайтын қара қасқа кедей екен. Соның он екі жасар жалғыз қызы. Қыз үйінде жалғыз отырғанда Жиренше үйіне барып қыздан: – Әке-шешең қайда кетті? – деп сұрағанда, қыздың берген жауабы: – Алақандай бетін жұдырықтай нанға сатқалы кетті, – деді. – Жуырда келе ме? – деп сұрағанда қыздың берген жауабы: – Қайдан келсін. Толмасты толтырамын, тоймасты тойдырамын деп тірі болып кіріп, өлі болып шығамын деп кетті, – депті. – Жуырда келмейтін, толмайтын алып кеткен ыдыстары үлкен бе еді? – дегенде: – Жоқ, ағатай, екеуара үш ыдыстары бар еді. Біреуі тырнақтың көлеміндей, бірі – шұрқылтайдың ұясындай, бірінің жергілікті түбі жоқ еді. «Тырнақтың көлеміндей» деп көздерін айтқаны екен. Көз қанша нәрсені көрсе де өмірінде тоя ма? Бір топырақтан басқаға тола ма? «Шұрқылтайдың ұясындай» деп жұтқан тамақтарын айтқан екен. «Жергілікті түбі жоқ еді» деп қанағатсыздықты айтқан екен. Жиренше шешен қызға айтады: – Әке-шешең жуырда келмейтін болса үш ауыз сөз сұрайын, дұрыс жауап беретін болсаң. Қыз айтады: – Сұраңыз, ағатай! Білсем, айтармын. Білмесем, басты шайқармын. Шешен айтты: – Ауырда не ауыр, қаттыда не қатты, тәттіде не тәтті? – дейді. Бұған қыз іркілместен жауап берді. – Ауырда жылқы ауыр, қаттыда ғаріпшілік қатты, тәттіде ерлі-байлы кісінің арасының мұхаббаты тәтті, татулығы тәтті, – деді қыз. Онда шешен айтты: – Бұл айтқан сөздеріңе дәлел керек, – дегенде: – жылқы ауырын қайдан білесің, ғаріпшілік қатты екенін қайдан білесің, ерлі-байлы кісінің мұхаббаты, татулығы тәтті екенін қайдан білесің? – дегенде, қыздың берген жауабы: – Біздің мынау отырған ханның үйінің жүз қаралы түйесі бар. Біздің үйдің сыртынан өріске қарай жайылуға шығады. Жалғызының тықыры естілмейді. Кешке таман арталмай, тарталмай үйге келгенде, қойны-қоныштары олжаға толып, өздері әбдан көңілдегілеріндей болып келеді. Сонда да масайрап қуанып, бір жарқылдап күлмейді. Кісіден тіленіп алғаның, «бүйтіп дүние жиғаның құрсын» деп үп дегенде жүрегі қарс айрылып, еңірегенде етегі толады. Ғаріпшілік қатты екенін осынан білемін деді. Ерлі-байлы кісінің татулығы тәтті екенін білетінім, әкем менен шешем төсекке жатқанда екеуі мені ортасына алып жатады. Ертең түрегелгенде мен бір жақтан түрегелемін, екеуі бір жақтан түрегеледі. Ерлі-байлы кісінің мұхаббаты, татулығы тәтті екенін осыдан білемін, – деп сөзін аяқтайды. Ақырында осы қызды алады. Жиренше алты «ат мінсең, ауыңнан» дегендей қатын жағынан салымды, бақты Жиренше болды. Сұлуға құмар болғанда әз Жәнібек құмар болады. Оның өлімі ұрғашының сұлулығынан болды. Әз Жәнібектің бір сұлу тоқалы мен бір байдың баласы үйір-шүйір болып, Жәнібектің бір құлына көп алтын сыйлап, Жәнібекті алтынға сатып осы құл өлтіреді. Дүниенің басы – анау, аяғы – мынау, су аяғы құрдым бар сонымен. Ешкімнің қолына, басына мәңгі тұрып қалмайды.

After that, Jirenche married a poor man's daughter. He tested her as well. Her father and mother were beggars, a black-haired poor couple. She was their only twelve-year-old daughter. When the girl was sitting alone at home, Jirenche went to her house and asked her: – Where have your parents gone? – to which the girl replied: – They went to sell their palm-sized face for a fist-sized piece of bread. – Will they be back soon? – he asked, and the girl replied: – How could they come back? They went in alive, saying they would fill the empty and feed the hungry, and they will come out dead. – Did they take large vessels that won't be filled soon? – he asked, and she said: – No, brother, they had three vessels between them. One was the size of a fingernail, another like a shrike's nest, and one had no bottom at all. By "the size of a fingernail," she meant their eyes. No matter how much they see in life, can they ever be satisfied? Can they be filled with anything other than a handful of soil? By "like a shrike's nest," she referred to the food they consumed. By saying "one had no bottom," she expressed dissatisfaction. Jirenche said to the girl: – If your parents won't be back soon, let me ask you three questions, and if you answer correctly... The girl replied: – Ask, brother! If I know, I will tell you. If I don't, I will shake my head. The wise man said: – What is heavy among heavy things, what is hard among hard things, what is sweet among sweet things? – The girl answered without hesitation: – Among heavy things, horses are heavy; among hard things, hardship is hard; among sweet things, the love and harmony of a married couple are sweet. – Then the wise man said: – You need to provide evidence for your words. How do you know horses are heavy, how do you know hardship is hard, how do you know the love and harmony of a married couple are sweet? – The girl replied: – Our king's house has about a hundred camels. They go out to graze from our house. The sound of their hooves is not heard. In the evening, when they come back, unable to carry their load, their pockets are full of spoils, and they come back as if they are completely satisfied. Yet they do not rejoice or laugh. When you beg from others, "may your world be cursed for gathering like this," their hearts break, and they weep until their skirts are filled. I know hardship is hard from this. I know the sweetness of a married couple's harmony because when my father and mother go to bed, they lie down with me in between. In the morning, when they get up, I get up from one side, and they get up from the other side. I know the love and harmony of a married couple are sweet from this, – she concluded. In the end, he married this girl. Jirenche became a prosperous man, as they say, "if you ride six horses, you will be from your own." When he became enamored with beauty, the great Zhanibek also became enamored. His death was due to the beauty of a woman. One beautiful concubine of Zhanibek and the son of a wealthy man conspired together, giving a lot of gold to one of Zhanibek's slaves, and this slave killed Zhanibek for the gold. The beginning of the world is over there, and the end is over here; there is a bottomless pit of water. No one remains forever in anyone's hands or heads.