Абылайдың «Қанды қарағай қан болды, жол болды» деп ат беруі

Ақмола, Атбасар, Көкшетаудың орталығында кең байтақ жатқан дала мен «Қанды қарағай» деген бұрын атығай, қарауыл, қаржас, алтайдың жайлаулары болып еді. Абылайдың хан болып, қылышынан қан тамып тұрғанда, қазақтың көп батырларымен кеңесіп отырғанда бір салт адам асығыс кіріп келіпті. – Отырыңдар, бұл асығыс не қылған адам? – деп жөн сұрапты. Сонда жігіт айтыпты: – Мен бір жолаушы қазақ едім, жолда қалмақтың жолына кездесіп қалдым. Олар мені тонап алды да, менен жөн сұрады. Сұрағанда: «Абылай қайда? Оның жанында қазір қандай батыр бар? Қай бетке жорыққа шықпақшы?» деп сұрады. Мен айтпадым. Сонда бір батыр: «Ұйқымның ашылмай тұрғанын қарашы. Абылайдың, не оның батырларының қанын ішпей» дейді. Біреуі тұрып: «Тезінен қан ішеміз» дейді. Мені олар мазақтап қоя берді. Мен қаныма қызып, олардың қолынан босаған соң хабар берейін деп келдім, – деді. Хан: – Батырлар, «жау жоқ деме жар астында» деген. Қапы болып жауды, елді бері жібермейік. Өзі де ендеп келіп қалған екен, – деп жігіттен жөнін сұрап алып, ту көтеріп, аттанысады. Сол бетімен батырлар келе жатса, кеш болады. Көз ұшында от көрінеді. Жортушылар байқап: «Осы алдымызда қалың қарағай бар еді, от содан шығады» десті. Түнде жауға тиісу қиын болды. Күзетті жан-жағынан қойып, түнді өткізеді. Жан-жақтағы елге «дайын болсын» деп хабарды да берісті. Таң ата жортушылар «жау қозғалды» деп хабар береді. Абылай туын көтеріп жауға қарсы жүрді. Жау да өзінің көк ала туын көтеріп қарсы жүрді. Бұл қалмақтың Қалдан ханының Шеріш деген батыры екен. «Кім екен? Кімді іздейді екен?» деген елші жіберіпті. Хабар да алысты. Абылайдың елшісі барып еді: «Мен – Шеріш батырмын», – деді. Жаудың бастығы: – Біз Абылаймен тату тұрайық деп бірнеше рет елші жіберіп едік, Абылай көнбек болса да, көндірмеген Андығожа, Аңғал деген батырлары бар, – дейді, – енді бізге Абылай, оның ана екі батыры керек. «Алысқан жау ел болмас» деген, бізге сенбеді ғой, енді олардың қанын ішпей тоқтамаймыз деп қояды. Бұл қолда Андығожа, Аңғал жоқ екен. – Жарайды, «жау іздегенге – жасыл» деген, бірдеңе бастаған шығар, – деп Абылай толғанып, қанша көз жіберіп қалай тиісуін көздеп кетті. Ішінен біреу: – Аталы жауым едің, қанша кешірсем, көнбедің, енді қаныңды қолымнан өлтіріп ішейін, – деп, Абылайға тап берді. Абылай да жалынбайды. Екеуі ат үстінен жағаласып, қару қолданып жарыса кетеді. Сол бетімен ұрыс қалың думан қарағайдың ішінде болады. Бірер уақытта Абылайды әруағы билеп, жау батырының аты етпетлей құлап, Абылай жауды өлтіріп, атын жетелей қолдарына келсе, араласқан ұрыс бет-бетімен орманмен даланы беттей кеткен екен. Абылай туын көтеріп бір төбеге шығып, маңындағы ерлерін сол жерге жинай бастапты. Қалмақтың туы көтерілмей, халқы қайда жиналарын білмей, ыдырай бастапты. Жиналған ерлер қалмақты быт-шыт қылып, қалың қарағайдың ішінен паналатпай далаға қуып, ақыры жеңіпті. Абылайдың қолы сол жерге түнеп, жауды жеңгенін жан-жақтағы елге хабарлап, сол жерде жаудан қолға түскен олжаны бөлісіпті. Олжаны бөліп алған соң, көпшілік: – Бұл жорықты қандай жорық деп атаймыз? – деп шуласады ғой, сонда Абылай: – Бұл жорықтың аты «Қанды қарағай қан болды, жол болды» болсын, – деген екен деседі. Содан бері осы өлке сол атпен кетті.

In the center of Akmolinsk, Atbasar, and Kokshetau, there used to be vast steppes and the area known as "Bloody Pine," which was previously called Atygay, Karauyl, Karzhaz, and the pastures of Altai. When Abilai was a khan, with blood dripping from his sword, he was consulting with many Kazakh heroes when a mounted man hurriedly entered. "Sit down, what kind of person is this in such a hurry?" he asked. Then the young man replied: "I was a traveling Kazakh, and I happened to encounter the Kalmyks on the road. They robbed me and asked me questions. When they asked, 'Where is Abilai? Which heroes are with him now? Which direction are they planning to march?' I did not answer. Then one hero said, 'Look, my sleep has not been disturbed. I will not stop until I drink the blood of Abilai or his heroes.' One of them stood up and said, 'We will drink blood quickly.' They mocked me. I came to inform you after I got heated with their blood and escaped from their hands," he said. The Khan: "Heroes, do not say 'there is no enemy under the rock.' Let us not let the enemy slip away. He has already come close," he said, asking the young man for details, raised the flag, and they set off. As the heroes were on their way, it became late. A fire was seen in the distance. The scouts noticed: "There was a thick pine forest ahead of us; the fire must be coming from there," they said. It was difficult to attack the enemy at night. They set up guards around and spent the night. They also sent word to the surrounding people to be ready. At dawn, the scouts reported, "The enemy has moved." Abilai raised his banner and marched against the enemy. The enemy also raised their blue banner and marched towards them. This was the Kalmyk hero Sherish, under Khan Kaldan. "Who is this? Who are they looking for?" he sent a messenger. The message traveled far. When Abilai's messenger arrived, he said, "I am the hero Sherish." The enemy leader: "We sent messengers several times to live in peace with Abilai, but even if Abilai wanted to agree, his heroes Andygoja and Angal did not allow it," he said. "Now we need Abilai and his two heroes. They did not believe in the saying 'an enemy who has fought will not become a nation,' and now they say they will not stop until they drink their blood." Andygoja and Angal were not in this army. "Alright, 'to those who seek an enemy, green is the way,' they must have started something," Abilai pondered, looking carefully to see how to attack. From within, someone said: "You were my ancestral enemy; no matter how much I forgave you, you did not agree. Now I will kill you and drink your blood," and he charged at Abilai. Abilai did not back down either. The two grappled on horseback, using weapons against each other. The battle continued thickly among the pines. After a while, Abilai's spirit took over, and the enemy hero's horse fell flat. Abilai killed the enemy and, leading his horse, found that the mixed battle had scattered into the forest and the steppe. Abilai raised his banner and climbed a hill, starting to gather his men there. The Kalmyk banner did not rise, and their people began to scatter, not knowing where to gather. The gathered heroes scattered the Kalmyks, driving them out of the thick pines into the open steppe, ultimately achieving victory. Abilai's forces spent the night there, announcing their victory over the enemy to the surrounding people, and shared the spoils captured from the enemy. After dividing the spoils, the crowd said: "What shall we call this campaign?" they murmured, and then Abilai replied: "Let this campaign be called 'The Bloody Pine became blood, it became a path,'" they say. Since then, this region has been known by that name.