Kazakh
Елдің иесі, жердің киесі болады (І нұсқа)
Төле бидің туған жиені Ескелді он алты-он сегіз жасар шамасында осы нағашысының ауылына барады. Сол кезде «Сабалақ» аталып кеткен балаң жігіттің түйе бағып жүрген кезі екен. Бәрі бас қосып отырған бір сәтте сол Сабалақ Төле биге қарап:
– Ұлы би, менің де қалмаққа қарсы аттанатын кезім жеткен сияқты. Маған батаңызды беріңіз – депті. Сонда Төле би:
– Болат кездік қын түбінде жатпасын білгенмін. Жолың болсын, бара ғой! – деп батасын береді. Кетіп бара жатқан Сабалақты Ескелді тоқтатып:
– Батыр, мыналарды есіңе ұста, – деп төбесіндегі тақиясын көтеріп басына екі соғады, белбеуін шешіп жоғары көтереді де, тілін шығарып, қолын бұлғайды. Сабалақ басын изеп шығып кетеді. Жауына тұтқиылдан шапқан Сабалақ жаудың бетін қайтарғанымен, олардың бекінісін ала алмайды. Қалың қолдың еңсесі түсіп, қайтпақ сыңай танытады. Сонда Абылай:
– Төле бидің жанында отырған балаң жігіт маған ақыл айтып еді, соны орындасақ, бұл қамалды алып қалармыз, – дейді.
– Ол қандай ақыл?
– «Қалмақтың бекінісі мықты. Бірінші рет ала алмассың, екінші рет шап. Жай шаппа, белбеуіңді ту ғып көтеріп, «Абылайлап» шап!» деген еді. Одан кейін аузын ашып, тілін көрсеткені – «бекініс алынар, бірақ тіліңе ие бол, ешкімге-тіл тигізбе» дегені. Қазақ, қалмақ әуелде бір туысқан. «Елдің иесі, жердің киесі болады» деген, аузыңа абай бол деп еді.
Осыны айтқан Сабалақ белбеуін ту етіп «Абылайлап» ат қояды. Қайта шабуылды күтпеген қалмақ жағы жеңіліс тауып, қамалдың қақпасын ашады. Сабалақ (Әбілмансұр) осыдан былай Абылай атанып, кейін хан сайланады, Ескелді би бас уәзір болады...
English
The owner of the land is the spirit of the land (Option I)
Töle bi's nephew, Eskeldi, goes to his uncle's village when he is about sixteen or eighteen years old. At that time, the young man who was later called "Sabalak" was herding camels. While everyone was gathered together, Sabalak looked at Töle bi and said:
– Great bi, it seems that my time to set out against the Kalmyks has come. Please give me your blessing.
Then Töle bi replied:
– I knew that a strong sword should not lie in its scabbard. May your path be blessed, go ahead!
As Sabalak was leaving, Eskeldi stopped him and said:
– Hero, remember these things, – as he raised his cap above his head and struck it twice, he took off his belt and lifted it high, then stuck out his tongue and waved his hand. Sabalak nodded and left. Although Sabalak attacked the enemy unexpectedly and repelled them, he could not capture their fortress. The morale of the large army fell, and they showed signs of retreat. Then Abilai said:
– The young man sitting next to Töle bi gave me some advice, if we follow it, we can capture this fortress.
– What advice is that?
– "The Kalmyk's fortress is strong. You may not capture it the first time, but attack a second time. Don't just charge; raise your belt as a flag and shout 'Abilai!' as you charge!" He also showed his tongue, meaning "the fortress will be taken, but control your tongue, do not insult anyone." The Kazakhs and Kalmyks were originally one kin. He warned, "There will be a master of the people and a guardian of the land, be careful with your words."
After saying this, Sabalak raised his belt as a flag and shouted "Abilai!" He charged again, catching the Kalmyk enemy off guard, and they opened the gates of the fortress. From then on, Sabalak (Abilmansur) was called Abilai and later became a khan, while Eskeldi bi became the chief minister...
