Ер Жәнібек пен Тіленші би

Қарқаралыда болған бір жиында керей Ер Жәнібек шешендерді сөзден жеңе беріпті. Бір ақсақал: – Керейдің бір шалынан жеңіліп қалдыңдар ғой. Әлгі Тіленшіжан қайда? – депті. Шақырушы барып, Тіленші жүрмек болғанда, әкесі Бекболат: – Ол бір ноқталы қара қабан еді, балам, оқыста шалдырып алма, байқап сөйле, – дейді. Тіленші кіріп барғанда, үйдегілердің бәрі орындарынан тұрып құрмет көрсетіпті. Жалғыз-ақ Ер Жәнібек елемеген болып теріс қарап, жатқан қалпынан қозғалмапты. Сонда Тіленші: – Бұл ақсақалдың әкесі Бердаулет он екі абақ керейдің жаманы еді. Жаманнан жақсы туды деп жатқан түрі ме бұл? Төренің біреуін басына жастап, біреуіне аяғын салып жатысының жаманы-ай, – дейді екі төре нәсілді кісінің елемей жатқанын кекетіп. Сонда Жәнібек жұмған көзін ашып, қолын қабағының үстіне қойып: – Бұл қай ұл? – дейді. – Бұл – Тіленші балаңыз, – дейді біреу. – «Жаманмен дос болғанша, жақсымен қас бол» деп еді, балам, тауып айтты-ау! Менің көрмегенім жоқ еді. Мен қазақты көріп едім, қалмақты да көріп едім. Он бесімде қызды көк бұқадай қуып едім, жиырма бесімде қолымды жау қанымен жуып едім, отыз бесімде үш жүздің баласын қара сөзбен буып едім. Он екі арыс арғынның артығы еді Бекболат; Бекболаттан мен тусам қандай болар едім? Он екі абақ керейдің төмені еді Бердаулет, Бердаулеттен сен тусаң қандай болар едің? Мен мүсіндей отындық ағаштан шыққан оқ емес пе едім. Сен жақсыдан жаман туған боқ емес пе едің? – дейді. Ер Жәнібек қартайған кезінде: «Бұл жер қазаққа қоныс болмайды» деп қаракерей Қабанбай екеуі біржаққа бір көшіп, бір қайтып, ақыры аумай қалады. Сол әуре-сарсаңда жүргенде бір жолы Жәнібек Тіленшінікіне келіп қонақ болады. Тіленші жүрерінде Жәнібекке: – Батыр, көңілге алғаныңыз бар ма? – дейді. – Тіленшіжан, сүйек жаңартып құда болсақ қайтеді? – дейді. Тегінде Ер Жәнібектің нағашысы қаракесек болса керек. Сонда Тіленші: – Сен жапанға біткен шынарсың, Қазаң жетіп сынарсың. Ойда-қырда сынған соң, Орныңды қайдан табармын? Мен қалың қара тоғаймын, Табылуға оңаймын! – деп Жәнібектің артында орнын ұстайтын жөнді жұрағат жоқтығын бетіне басып, өз тұқымының көптігін айтып, баяғы есесін қайтарыпты. Сонда Жәнібек: «Көрген түсіме қарағанда, мен кісіден жеңілсем, өлмек едім, ай, қазам жеткен екен, еліме жетіп өлейін», – деп еліне қайтыпты. Сонан көп кешікпей қайтыс болыпты.

At a gathering in Karkaraly, Kerey Er Janibek kept defeating the orators in debate. An old man said: – You have lost to an old man from Kerey. Where is that Tilenşijan? – he asked. The inviter went to fetch Tilenşijan, and when he was about to leave, his father Bekbolat said: – He was a noosed black boar, my son; don’t let him catch you off guard, speak carefully, – he advised. When Tilenşijan entered, everyone in the house stood up to show respect. Only Er Janibek pretended not to notice and remained lying down without moving. Then Tilenşijan said: – This old man's father, Berdaulet, was the worst of the twelve Abak Kereys. Is this how a good person is born from a bad one? How disgraceful it is to lie with one noble's head as a pillow and to put your feet on another's! – he mocked the two noble-born people who were ignoring him. At that moment, Janibek opened his eyes, placed his hand on his forehead, and asked: – Who is this boy? – – This is your Tilenşijan, – someone replied. – "Better to be an enemy with the good than a friend with the bad," my son, how well you have put it! I have seen many things. I have seen the Kazakhs, and I have seen the Kalmyks. At fifteen, I chased girls like a blue bull, at twenty-five, I washed my hands in the blood of enemies, and at thirty-five, I bound the children of three hundred with plain words. Bekbolat was the excess of the twelve Aris Arghyn; what would I be if I were born from Bekbolat? Berdaulet was the lowest of the twelve Abak Kereys; what would you be if you were born from Berdaulet? Am I not a bullet made from a sculpted wood? And you, were you not born from the bad? – he said. In his old age, Er Janibek said: "This land will not be a home for the Kazakhs," and together with Karakerey Qabanbay, they moved one way and then returned, ultimately not changing their fate. While they were in this turmoil, one time Janibek came to visit Tilenşijan. When Tilenşijan was about to leave, he asked Janibek: – Hero, do you have anything on your mind? – – Tilenşijan, what if we renew our kinship? – Janibek replied. It seems that Er Janibek's maternal uncle was Karakesek. Then Tilenşijan said: – You are a cedar that has grown in the wilderness, When the storm comes, you will break. After being broken in the plains and hills, Where will I find your place? I am a dense black thicket, I am easy to find! – he pointed out that there was no worthy relative to hold Janibek's place behind him and spoke of the abundance of his own lineage, thus repaying the old debt. Then Janibek thought: "According to my dream, if I lose to a person, I would die; oh, my time has come, let me return to my people and die," and he returned to his homeland. Not long after, he passed away.