Абылай ханның Жәнібекті сынауы

Жас батыр Жәнібектің жау алдындағы қайраты аңыз болып, ел ішіне тез жайылды да, Абылай хан оны жете сынамақ болады. Сол ойдың орайы бораны күркіреп, жаңбыры сіркіреген алай-дүлей бір түнге тура келеді. Жорыққа аттанған Абылайдың қалың қолы нөсерлі қою қараңғы түнді жамыла иендегі ағаш бейіттен бірер шақырым өтіп барып түседі. Күз аспаны сағымша құбылып, бір ашылып, бір тұтылып, нөсер бірде құйып, бірде толастайды. Қолын тоқтатып, шатырын тіккен Абылай Жәнібекті шақыртып алып: – Мына жігіттер суға малшынып, жолсоқты боп шалдыққан секілді, – дейді. «Хан шынымен-ақ қайрандап қалғаны ма?» деп ойлаған ақеділ, аңғал батыр: – Хан майданда өлсек шаһит дер еді, қарап жатып өлгеннің не жөні бар? Бірақ түн қараңғы, отын табар жер де қинайды бізді, – дейді шын қайрандап. – Ендеше отын іздеп таба алмассың, бағанағы жолдағы ағаш күмбезді қопарып алып кел! – дейді Абылай. Екі жолдасына бір түйені жетелете жөнелген Жәнібек аялдамай бейіт басына жетіп келіп, күмбезді бұза бастайды. Осы кезде көртопырақ арасынан ағараңдап, ақыра айғайлаған аруақтар көрінеді. – Мола да болса баспанамыз еді, кім бізді жалаңаштап жатқан?! – деп даурығады олар. Түнгі иен далада бұл қаһарлы дауыс күмбезге жаңғырып, аспан-көкті тітіреткендей болады. Жәнібектің екі жолдасы көк аспан жарылып түскендей ес-ақылынан айырылып, жығылып-сүрініп, ат-көлігін тастай-тастай қашады. Сонда Жәнібек батыр аспай-саспай: – Ей, аруақ, тыныш жат! Өлі сені қойып, тірі Абылай үсініп өлгелі жатыр, – деп тағы да бұза береді. Аппақ кебінін сүйреткен аруақтар күркірей жүгіріп келіп, өзіне тап береді. Сонда Жәнібек екеуін екі жаққа сілкіп тастап: – Аруақ болсаң, Алла бұл дүниені сендерге жазбаған, жын-шайтан болсаң, шауып тастаймын! – деп тұра ұмтылады. Әлгі екі аруақ секіріп барып көртопыраққа кіріп кетеді. Жолдастарының қашып кеткенін енді ғана байқаған батыр бейіттің ағашын түйеге артып, Абылайдың шатырына қарай тартады. Бұл «аруақтар» Абылай ханның Жәнібекті сынамақшы болып, ақ киім кигізіп әдейі жіберген адамдары екен. Олар Абылайға келіп болған істі дәттеп, Жәнібектің ашумен аруақтарға ұмтылғанын айтқанда, бұл жүректілікке таңданған Абылай хан: – Меңіреу түнде күңірене түрегелген аруақтан сескенбеген ержүрек, ашық майданда жауынан қалай тайсалсын? – деп қайрандай таңқалады. Ертеңінде Абылай Жәнібекті тағы да шақыртып алып: – Түнде не ғажайып болды? Аруақтарды ашуландырып, кәріне қалмасақ игі еді, – дейді. Бұл жәйді кәперіне алмаған Жәнібек: – Бұл елдің хан, төресі сен едің, Қас батыры мен едім. Сен бұйырған жұмысыңның Бұнысы қалай демедім, – дейді Қазыбек бише термелеп.

The tale of the young hero Zhanibek's bravery before the enemy quickly spread as a legend among the people, and Khan Abilai decided to test him thoroughly. The opportunity arose on a stormy night when the wind roared and the rain poured down. Abilai's large army, setting out for a campaign, passed a few kilometers beyond a wooden grave in the dense, dark night. The autumn sky shimmered like a mirage, sometimes clearing and sometimes clouding over, with the downpour alternating between heavy rain and brief pauses. Stopping his troops and setting up his tent, Abilai called for Zhanibek: - "These young men seem to be exhausted and weary from the rain," he said. The noble-hearted, naive hero thought, "Is the Khan truly perplexed?" - "If the Khan were to die in battle, he would be called a martyr; what sense is there in dying while just watching? But the night is dark, and finding firewood is also a challenge for us," he said, genuinely astonished. - "Then you won't be able to find firewood; go and bring back the wooden dome from the road!" said Abilai. Without delay, Zhanibek sent one of his companions to lead a camel and reached the grave, starting to dismantle the dome. At that moment, from among the fresh earth, ghostly figures appeared, glowing and screaming. - "Even if it’s a grave, it was our shelter; who is stripping us bare?!" they cried out. In the desolate night, this fierce voice echoed off the dome, shaking the heavens. Zhanibek's two companions, losing their wits as if the sky had split open, stumbled and fled, leaving their horses behind. Then Zhanibek, undaunted, said: - "Hey, spirits, be quiet! The dead may rest, but the living Abilai is about to freeze to death," and he continued to dismantle it. The ghostly figures, dragging their white shrouds, rushed towards him. Zhanibek then shook them off to either side: - "If you are spirits, God has not written this world for you; if you are demons, I will strike you down!" he declared, charging forward. The two spirits jumped and disappeared into the earth. Only then did the hero notice that his companions had fled, and he loaded the wood from the grave onto the camel and headed towards Abilai's tent. These "spirits" were actually people sent by Khan Abilai to test Zhanibek, dressed in white clothing. When they reported back to Abilai about what had happened, noting Zhanibek's boldness in charging at the spirits, the amazed Khan Abilai remarked: - "A brave man who is not afraid of a ghost rising in the dead of night, how could he falter against an enemy in open battle?" The next day, Abilai called for Zhanibek again: - "What marvel occurred last night? It would be good if we did not anger the spirits," he said. Zhanibek, not taking this matter to heart, replied: - "You were the Khan and the chief of this land, I was its steadfast hero. I did not question What you commanded," he said, reciting like Qazybek.