Қара өлең үлгілері
Қалқатай, сен дегенде қандай болдым? Байланған атып бөкен сондай болдым. Кеткенде ауылың алыс, жерің шалғай, Айырылған үйірінен қаздай болдым.
Search Interface
Folklore Text Corpus
A research-first corpus interface built for annotation workflows, citation discipline, and cross-lingual reading
Corpus Records
Showing 20 of 4672 records
Қара өлең үлгілері
Қалқатай, ойым бөлек сен дегенде, Сен қандай күйде екенсің мен дегенде. Тіліңнен аузыңды ашып бір сүйгізсең, Болар-ау мың күн сусын шөлдегенде.
Қара өлең үлгілері
Қалқатай, сен дегенде неден жаздым, Сабағын сары қурайдың белден қаздым. Кеткенде ауылың алыс, ей, қалқатай, Сарғайып сағынғаннан өлең жаздым.
Қара өлең үлгілері
Қалқатай, сен дегенде болдым ынтық, Арадағы дұшпанға тисін мылтық. Қағидаңа берік бол, мен сендікпін, Көре алмаған көп дұшпан жүрсін сүйтіп.
Қара өлең үлгілері
Қалқатай, неге отырсың, өлеңдетпей, Өлеңдетіп қалайық заман өтпей. Гүл жазыңның барында ойна да күл, Албыраған ақша бет нұры кетпей.
Қара өлең үлгілері
Айналайын, ақ жүзің айдан аппақ, Сендей жанды ер жігіт қайдан таппақ. Көрген адам қасыңнан кете алмайды, Мұз үстінде жүргендей тайғанақтап.
Қара өлең үлгілері
Айналайын, қарағым, қал жақсы ма? Сала берме көзіңді бар жақсыға. Сала берсең көзіңді бар жақсыға, Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Қара өлең үлгілері
Айналайын, қарағым, қара қасым, Қос иықта бұралған қолаң шашың. Өзіңменен бір болсам бұл өмірде, Болады ғой бақытты менің басым.
Қара өлең үлгілері
Айналайын атыңнан асыл затым, Жарасқан тал бойыңа, сәулем, затың. Кеткенде ауылың алыс, қимас қалқам, Келмеді-ау бір жапырақ жазған хатың.
Қара өлең үлгілері
Айналайын көзіңнен көлгірім-ай, Тас бұлақтың суындай мөлдірім-ай. Шаршы топтың ішінен таңдап алған, Асқар таудай айшықты белгілім-ай.
Қара өлең үлгілері
Айналайын көзіңнен жалт-жұлт еткен, Кім бар еді арада саған жеткен. Дүниеде не маңғаз туса дағы, Теңгермеймін ізіңе басып кеткен.
Қара өлең үлгілері
Айналайын жарқыным, асылым-ай, Сөйлеспедім жақындап қасыңызға-ай! Өзің жазған хатыңды қадір тұтып, Салып жүрмін жаныма жасырын-ай.
Қара өлең үлгілері
Өлеңімнің басы еді айда-сайда, Жігітке бір өткен соң дәурен қайда. Хат-хабарсыз, қалқатай, қайда кеттің, Айырылмаймын дейтұғын сертің қайда?
Қара өлең үлгілері
Өлең десе, таңдайым тақ етеді, Ақ тайлақ үй артында бақ етеді. Ішіне қараңғы үйдің кіріп барсам, Маңдайы қалқатайдың жарқ етеді.
Қара өлең үлгілері
Өлең айтқым келмейді ерінгенде, Бойым байсал тартады керілгенде. Жерден алтын тапқандай қуанамын, Қалқатайдың төбесі көрінгенде.
Қара өлең үлгілері
Өлең де жоқ, ән де жоқ салмағанға, Армандамын ауылыңа бармағанға. Жатсам ұйқым келмейді, тұрсам күлкім, Ойнап-күліп мейірім қанбағанға.
Қара өлең үлгілері
Қалтаңда бет қарайтын айнаң болсын, Алдайтын он бес қызды хайлаң болсын. Қаншама күйдім-сүйдім десең дағы, Жігітке өз жарындай қайдан болсын.
Қара өлең үлгілері
Сен де он бесте, құрбым-ау, мен де он бесте, Екі он бес қосылса тең келмес пе. Қалқатайдың бергені жарты мейіз, Бөліп жесек екеуміз, олжа емес пе.
Қара өлең үлгілері
Ана тау мына таумен төте шығар, Пышаққа ұста соққан жете шығар. Барында тіршіліктің ойна да күл, Сұм жалған баяны жоқ өте шығар.
Қара өлең үлгілері
Боз аттың, бойдай тал-ай, бой денесі, Адамның қолқа—жүрек—жан денесі. Артына өлген адам қарамайды, Қара жер бауыры суық әлденесі.
Reference
Browse authority entries and aliases used in corpus metadata.
Articles
Articles and research findings
Шыңғыс Айтматов прозасындағы Жер-ана — көпқабатты концепт: семантикалық, мәдени және экологиялық талдау
Бұл зерттеуде Шыңғыс Айтматов прозасындағы Жер-ана концептісінің семантикалық, мәдени және экологиялық категория ретінде қалыптасуы қарастырылады. Осы бағыттағы зерттеу олқылығын толықтыру мақсатында жұмыста жазушының төрт прозалық шығармасы талданады: «Плаха», «Қош бол, Гүлсары!», «Ақ кеме» және «Ғасырдан да ұзақ күн». Зерттеу барысында табиғат элементтері этикалық, эмоциялық немесе символдық мәнге ие болатын 37 үзіндіге сапалық концептуалды-семантикалық талдау жүргізілді. Үзінділерді іріктеу мәтіндерді мұқият оқу негізінде жүзеге асырылып, олар қайталанып отыратын лексикалық, метафоралық, баяндау сипатындағы және мәдени тұрғыдан мәнді белгілеріне қарай топтастырылды. Талдау нәтижесінде өзара байланысты төрт концептуалды модель анықталды: Жер-ана — өмір бастауы, аналық қамқоршы, моральдық бедел иесі және жады сақтаушы. Бұл модельдер Айтматов прозасындағы табиғаттың жай ғана оқиға өрбитін орта немесе поэтикалық бейне емес екенін көрсетеді. Керісінше, табиғат адам жауапкершілігі, мәдени сабақтастық, экологиялық осалдық және моральдық бағалау мәселелері көрініс табатын этикалық негіз қызметін атқарады. Зерттеу нәтижелері Айтматовтың көркемдік дүниетанымындағы Жер-ана концептісінің құрылымды концептуалды модель ретінде қызмет ететінін айқындау арқылы лингвомәдениеттану мен әдеби экокритика салаларына үлес қосады.
Қазақ фольклорлық мәтіндерінің корпусы: ғылыми талдау және зерттеу мүмкіндіктері
Гуманитарлық саланы цифрландыруды көздейтін мемлекетіміздің негізгі бағдарына сәйкес соңғы жылдары мәтіндік базалар құруға деген талпыныс артуда. Бұл шын мәнінде әлемдік маңызы бар қазіргі тенденциялар қатарында танылады. Корпустық ізденістердің, атап айтқанда, табиғи тілді модельдеу, тілдік алгоритмдер түзу, мәтін өңдеудің қазіргі лингвистиканың басым бағытына айналуы шынайы қажеттіліктерден туындап отыр. Бұл мақалада «Қазақ фольклорлық мәтіндерінің корпусын әзірлеудің мәтінді ғылыми талдау және зерттеуге беретін мүмкіндіктері қарастырылады. Жұмыстың негізгі бағыттары мәтіндерді жинақтау, цифрлық ортаға енгізу, морфологиялық және семантикалық таңбалау, конкорданс құру және тілдік бірліктерді статистикалық талдау әдістерін қамтиды. Зерттеудің ғылыми маңызы – қазақ фольклорын жаңа деңгейде зерделеуге, оның мәтіндік құрылымын заманауи әдіснама арқылы талдауға жол ашатын лингвистикалық корпус базасын қалыптастырудың теориялық негіздемесін ұсынып, тілдің бай қабаттарын ғылыми айналымға енгізуді көздеуінде. Негізгі нәтижелер ретінде қазақ фольклорлық мәтіндерінің корпустық моделі екшеліп, тілдік деректерді кешенді талдау мүмкіндіктері көрсетіледі. Бұл жұмыс корпус лингвистикасының теориясы мен практикасын ұлттық фольклорға бейімдеу арқылы қазақ тіл білімінде жаңа зерттеу кеңістігін ашады. Жүргізілген зерттеу фольклор мәтіндерінің тілдік табиғатын жан-жақты сипаттап, қазақ фольклортану ғылымына әдіснамалық үлес қосады.
Қазақ тілін құндылық бағдарлы оқытуда корпус деректерін қолдану
Мақалада қазақ тілін құндылық бағдарлы оқытуда корпус деректерін қолданудың теориялық және әдістемелік негіздері қарастырылады. Құндылыққа бағдарланған білім беру тұлғаның рухани-адамгершілік, мәдени және әлеуметтік жауапкершілік қасиеттерін қалыптастыруға бағытталатыны көрсетіледі. Зерттеуде қазақ тілінің ұлттық корпусы, А. Байтұрсынұлының қазақша-орысша параллель корпусы және фольклорлық мәтіндер корпусының материалдары негізінде ұлттық құндылықтарды білдіретін тілдік бірліктердің жиілігі мен қолданыс ерекшеліктері талданды. «Ар», «намыс», «сабыр», «мейірім», «жомарттық» сияқты концептілердің мәнмәтіндік сипаты KWIC әдісі арқылы анықталды. Нәтижесінде корпус деректеріне сүйене отырып, құндылықтық мазмұнды іріктеудің және оны оқу үдерісіне енгізудің үш сатылы моделі ұсынылды. Зерттеу корпусқа негізделген оқытудың қазақ тілін меңгертумен қатар білім алушылардың мәдени-аксиологиялық дүниетанымын дамытуға мүмкіндік беретінін дәлелдейді // «Тіл мен әдебиетті құндылық бағдарлы оқыту: тәжірибе, мәселелер және перспективалары» атты ғалымдар мен мұғалімдердің халықаралық ғылыми- практикалық конференциясы материалдарының жинағы. 2 томдық., 2-том. – Астана: Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ, 2025..17-21 бб.
Project Overview
This corpus was developed to preserve, study, and teach Kazakh folklore in a digital environment