Алтын құс пен сұр қасқыр

Бұрынғы заманда болған бір патша. Ол патшаның үш ұлы һәм бір жүдә үлкен бақшасы бар екен. Сондай бақша мақтауға келетін еді. Мұндай бақша ол заманда дүние жүзінде болмаған. Егер бұл бақшаға қайғылы ма, ауру ма кісі кірсе, қайғылы кісінің қайғысы кетіп, ауру кісі ауруынан саламат болып шығатын еді. Бұл бақшада дүние жүзіндегі неше түрлі жемістер бар еді. Патша бақшасындағы осы жеміс ағаштарының ішінен биік өскен бір алма ағашын жан-тәнімен жүдә жақсы көреді екен. Ол ағашта өскен бір алманың біреуі алтынға, біреуі күміске яғни әртүрлі түске айналып тұрады екен. Бір заман бұл бақшаға иеленген бір алтын құс келген. Алтын құстың әрбір жүні алтын секілді жалт-жұлт етін тұрған һәм көзі гауһар секілді ойнап тұрған. Бұл әр күні түнімен бұл патшаның бақшасына ұшып келіп қонады екен. Әлгі патшаның сүйікті алма ағашының әр түні бір алмасын шұқып, басқасын қиып түсіріп кетеді екен. Күндерде бір күн патша бақшасына шықса керек. Алма ағашынан алмасын қараса, алтын секілді жақсы алмасы жүдә аз қалған. Патша бұл істі көріп қапа болған, қайғыра бастаған. Бір күні патша өзінің үш ұлын шақырып айтқан. – Әй, әзиз ұлдарым, қайсыңыздың қолыңнан келеді екен, бақшаға келіп жүретін алтын құсты маған тірілей ұстап беруге. Қайсыңыз ұстасаңыз өз өмірімде жарты патшалығымды беремін деген һәм өлген уақытымда барлық патшалығымды өсиет айтып қалдырамын, – дейді. Осы сөзді патшадан ұлдары есітіп: «Қайғырмаңыз, не қылсақ та ұстармыз», – деген. Бұлар кезек қарауыл тұра бастайды. Әуелі үлкен ұлы бақшаға барып, түнде қарауыл тұрған. Әлгі алма ағаш түбінде отырды. Патша ұлы ұйықтап кеткен. Сол арада алтын құс келіп алмаларын қиып, бір алмасын алып кеткен. Патша ұлы оянып кеткен. Көрді, алмалар қиылған. Бір алмасы жоқ ертеңгісі. Патша тұрған, үлкен ұлын шақыртқан һәм сұраған, «Әй, сүйікті ұлым, әлгі құсты көрдің бе?» деген. Ұлы жауап берген нысап қылып айтқан: «Ей, ғазиз ата, көрмедім» деген. Екінші күні қарауылға екінші ұлы кеткен. Әлгі алма ағашы түбіне барып отырған. Біраздан соң тағы ұйықтап кеткен. Сол арада құс келіп алманы қиып, бір алмасын алып кеткен. Ертеңгісі патша ұлын шақыртқан. Үлкен ұлы секілді жауап берген. Үшінші ұлына кезек келіп, үшінші ұлы бақшаға барып алма ағашы түбінде еш ұйықтамаған, біраздан бақшаға от секілді жалт етіп жарық болған алма ағашына келіп қонған да алмаларды қия бастаған. Патшаның ұлы хайла қылып құйрығынан ұстаған. Бірақ ұстай алмай қалған. Алтын құс олай-бұлай етіп ұшып кеткен. Біраздан соң бақшаға от секілді жалт етіп жарық болған құс келіп, айналаны күндізгідей жарық қылып алма ағашына келіп қонған да алмаларды қия бастаған. Патшаның ұлы хайла қылып құйрығынан ұстаған. Бірақ дұрыстап ұстай алмай қалған, алтын құс олай-бұлай етіп ұшып кеткен. Патша ұлының қолында қалған бір қауырсын. Патша тұрған, ұлын шақыртқан, ұлы әлгі қауырсынды алып барып атасына берген. Патша қайран қалып тіпті қуанған. Өйткені ол қауырсын қараңғы түнді күндізге айналдырған. Патша осы қауырсынды өзі отыратұғын үйге қойған «бұл қауырсын жоғалуға тиіс емес» деп. Мұнан соң алтын құс бақшаға тіпті келмеген. Көп уақыт өткен соң патша жанына ұлдарын шақырып айтқан: «Ей, менің сүйікті ұлдарым, не болса да сол алтын құсты тірілей ұстап әкелгеніңізге бұрынғы айтқан өсиетімді орнына келтіремін», – дейді. Сол арада үлкен ұлы мен ортаншы ұлы інісіне жүдә ашуы келіп, не болса да бірге іздейміз деп кеңес етіп айтып қойған еді. Мұнан соң үлкен ұлы мен ортаншы ұлы атасынан рұқсат сұрап һәм қабыл дұғасын алып алтын құсты іздеп шығып кеткен. Ағалары шығып кеткен соң патшаның кіші ұлы атасына жалына бастады: «Ай, ата, мені де жібер іздеуге». Атасы айтқан: «Сүйікті ұлым, сен жас баласың, ұзақ жолға жүріп көрмегенсің, межелі жерге әлі ағаларың бармаған да болар», – деген. Күн сайын, сағат сайын кіші ұлы атасынан өтініп тілеген: «Не болса да батаңызды беріп, рұқсат етіңіз» – деп. Ақыр патша кіші ұлын жібермесе болмайтын болды. Атасы көп қайыр дұға қылып, кіші ұлы бір атқа мініп жолға шығып кеткен. Бара-бара өзі де қай жаққа барғанын білмеген. Кетіп бара жатып ойлай бастаған: «Алыс па екен, жақын ба екен, биік пе екен, аласа ма екен?» Жүріп барып бір жерге жеткен. Ол бір жақсы сахара – жасыл шөпті, бұлақтар ағып тұрған. Ертеңіне тағы бір кеш жүрген, алдынан тақыр шөл кездескен. Біраз демін алған соң әлгі тақыр шөлден кеткен. Біраз барған соң бір биік ағашты көреді. Ағашқа жазылған жазу бар екен. Жазуды оқыпты. Ағашқа жазылған сөздер: «Осы ағаш жанында үш жол бар: оңға, солға, тура. Тура жолмен кетсе, ол кісі аш-жалаңаш болып. саламат қалады. Оң жақтағы жолға түссең, атты болса аты өліп, өзі саламат қалады. Ағаштан сол жаққа кетсе, ол кісі өліп, аты қалар», – деп жазылған. Патшаның ұлының жүдә іші пысып, Құдайға тапсырып ағаштан оң жаққа қараған жолға түсіп жүріп кеткен. Патша ұлы ойлаған «атым өлсе, өзім қалсам мал табылар» деп бір күн жүрген, екі күн жүрген. Үшінші күн болғанда бұған бір жақтан келіп бір сұр қасқыр жолықты. Бұл сұр қасқыр тілге келіп айтты: «Ей, жас жігіт, сен әулиесің. Ағаштағы жазуды көргенсің. Онда жазған оң тарапқа кетсең атың басы жоғалады», – деп, сол арада «патшада ат көп» деп бұл баланың атын бір шетке алып барып жей бастаған. Патшаның баласы атынан айрылған соң өзімен бірге туған-туысқанынан айрылған секілді шетке барып жылай бастаған. Біраздан соң жаяулап кетті. Бір күн, бір түн жүріп бала мүлде шаршады. Біраз демін алуға отырды. Сол арада артынан сұр қасқыр шауып келіп һәм оны қуып жетіп осы сөзді айтты: «Мен патша ұлы жайлау баруынды қызғаныш етіп һәм атыңды мен жедім» деп. Сұр қасқыр бұл баладан сұрай бастады: «Әй, патшаның ұлы, сен не жұмыспен жүрсің, жұмысыңды маған айт?» – дейді. Патша ұлы жұмысының бәрін сұр қасқырға айтады. Сұр қасқыр: «Менің үстіме мін», – дейді. Бала мінді, қасқыр жүгіріп кетті. Сонда шапшаң жүруі соншалық шапшаң ат болса да қасқыр артынан жетерлік емес. Бара-бара күн кеш болды. Күн кеш болған соң бұлар келіп бір тас жолға жетті. Ол тас жол шамасыз биік екен. Сұр қасқыр айтты: «Уақыт жетті, түс менің үстімнен. Осы тас жолға өрмелеп шық. Осы жолдан түскенсін бір бақша көрерсің. Сол бақшада бір алтын қапас ішінде болады алтын құс. Аларсың, бірақ қапасқа тиме. Егерде қапасқа тисең өлесің. Неге десең сол сәтте қарауылшыларға хабар тиіп ол бақшадан шығып кетуге болмайды. Сол сағатта сені ұстап алады», – дейді. Патша ұлы жол бойымен өрмелеп шығып бақшаға кірді һәм алтын құсты көрді. Қапастан алып шыға бастағанда патша ұлына ой түсті. Өз-өзіне айтты: «Алтын қапассыз құсты алып жүру қиын болар», – деп. Қайта барып алтын қапасты шешіп алам деп қапасты шеше бастағанда бақшаның іші шуға толып кетті. Қапасты байлаған жерде темір шыбықтың бір басы патшаның үйіне кірген екен. Ең басына үлкен қоңырау байлаған екен. Ол қоңыраудың сылдыраған даусымен қарауылшылар бұл жігітті келіп ұстайды. Алтын құстың иесі ол жердің патшасы Алматхан атты хан екен. Алмат патша жүдә ашушаң кісі екен. Бұл, патша баласына, бек қатты ашуланып: «Ұят емес пе саған осындай іс істеп жүруің. Өзің қандай адамсың. Қай патшаның еліненсің, атың кім?», – дейді. Жігіт қорқып кетіп: «Мен Хикмет деген патшаның ұлымын. Менің атым Фәрмүч», – дейді. Алмат жігіттен сұрайды: «Сен мұнда неге келдің?», – дейді. Фәрмүч былай деп жауап береді: «Біздің патшамыздың бақшасын бір алтын құс иеленіп алған еді. Күн сайын түнде келіп бақшамыздағы алма ағашынан алма қиятын еді һәм бір алма алып кететін еді. Соның үшін оны ұстап әкелуге мені атам жіберді», – дейді. Алмат патша айтты: «Ей, жас жігіт, өзің патша ұлы бола тұрып бұл іс саған керек емес еді», – дейді. Жігіт айтады: «Егер осы алтын құсты ұстап әкелсем, атам орныма патша етіп қоямын деген. Соның үшін менің келгенім», – деді. Алмат айтты: «Сен ондай болса, жақсылықпен сұрасаң, бір ауыз сөз сөйлемей берер едім. Жақсы бола ма, сенің осы ісіңді бірнеше ағыламнама жаздырып әрбір жерге таратсам. Тек сенің жастығыңды ескеріп сені құтқарамын һәм көп мал беремін, маған сен бір қызмет көрсетсең. Ол қызмет – бәлен деген үшінші патша мемлекетінде бір алтын жалды ат бар, ол мемлекет осы шаһардан мың шақырым жерде, бір биік үлкен теңіз артында, егер сен маған сол алтын жалды атты тауып әкелсең, саған бір сөз айтпай осы алтын құсты жаным-тәніммен беремін. Егер осы қызметті қылмасаң қарақ атыңды бүкіл дүнияға таратамын», – дейді. Бұл жігіт Алмат патшаға атты тауып келмекші болып бас иіп шығып кетеді. Қасқыр жанына келген жігіт, сұр қасқырға басынан өткен істерінің бәрін сөйлеп береді. Қасқыр айтты: «Әй, жігіт, менің айтқанымды неге тыңдамадың. Неге алдың алтын қапасты», – дейді. Патша ұлы қасқырға: «Сенің алдыңда айыптымын», – дейді. Қасқыр айтады: «Қайыр, Құдайдың ісі шығар, енді сен менің үстіме мін, қайда барсаң мен сені сонда алып барамын», – дейді. Патша ұлы қасқырдың желкесіне мінеді. Сұр қасқыр атқан оқ секілді шабады. Бір заманнан соң патша айтқан мемлекетке де түнде барып жеткен. Нақ түн ортасында ақ тастан істеген албардың қасына келеді. Қасқыр жігітке: «Бар, тез осы албарға кір, қазір қарауылшылар ұйықтаған соң атты, яғни, алтын жалды атты алып шық. Бірақ дуалда алтын жүген болар, оған тиме, егер тисең өлесің», – дейді. Патша ұлы албарға кіреді. Атты алды. Сол арада жігіттің көзі дуалдағы алтын жүгенге түсті, жігіт жүгенге жудә қызықты. Алғысы келіп алғанда албар шу-шу ете қалып қарауылшылар оянып, албарға кіріп, патша ұлын ұстап патшаның алдына кіргізді. Патша жігіттен сұрай бастайды: «Қай елденсің һәм қандай адамның ұлысың», дейді. Патша ұлы қандай кісі ұлы екенін бәрін айтты. Патша жігітке: «Саған мұндай іс істеу жарай ма, өзің бір патшаның ұлы екенсің қайыр, бұл күнәңді кешемін, маған бір қызмет істесең. Қызмет – сол бір мемлекетте бір патша бар, оның бір сұлу қызы бар, неше жылдар мен жаушы жібердім, ғашық болдым, қызын маған берсің деп, ол маған қызын бермеді, егер сол қызды әкеліп берсең барлық күнәңді кешемін. Егер әкелмесең қарақтығыңды әр мемлекетке жазу жазып таратамын һәм қарақтығыңды әрбір кісі біліп мазақ қылар. Егер осы істі орнына келтірсең алтын жалды атты, алтын жүгенді өз ықтиярыммен саған беремін. Егер сіз бастан жақсылықпен сұрасаң жақсы деп бір ауыз сөз айтпай беруші едім», – дейді. Патша ұлы көп заман ойлап тұрды да сонан соң уәде беріп, қызды білмек болып жылай-жылай сұр қасқырдың жанына келді. Бастан-аяқ қасқырға жай-күйін айтады. Қасқыр айтты: «Неге айтқан сөзді тыңдамадың, неге тидің ол алтын жүгенге», – дейді. Жігіт: «Айып менде, Құдай солай мені бастады», – дейді. Қасқыр айтты: «Жарайды, болары болды енді. Жүр, менің үстіме мін, қайда болса да мен сені сонда алып барамын», – деді. Қасқыр жүдә қатты шапқан, сөйлеуге хал жоқ. Біраз уақыт өткен соң әлгі қыз атасының еліне барып жетті. Шаһары алтын ришаткамен айналдырған, ішінде бақша. Сұр қасқыр жігітке: «Түс үстімнен һәм Аллаға тапсырып бар. Біз келген жолмен қайтып жол үстіндегі емен ағаш түбінде мені күтіп тұр», – дейді. Патша ұлы қасқыр айтқандай барып емен түбінде күтіп тұрады. Сұр қасқыр алтын ришатканың жанына барып бұғып тұрады. Патша қызы бақшаға шыққан. Күн батқан соң өзінің бірге жүретін қыздарымен патша қызы жүре-жүре сұр қасқыр жанына бірақ келген. Сол арада сұр қасқыр ришатка үстінен секіріп түсіп, патша қызын көтеріп алып желкесіне салып, секіріп шықты да шауып кетті. Жүдә қатты шабумен біраз уақыттан соң өзі айтқан жасыл емен түбіне келіп жетті. Патша ұлын да қызбен бірге арқасына мінгізіп алды. Олар кете берсін. Енді біз патша қызы жүрген бақшаға келейік. Қасқыр патша қызын алып шығып кеткен соң, жанында бірге жүрген қыздар патшаға кіріп айтты. Патша бұл сөзді естіген соң жүйрік атпен қасқыр артынан қуарға шықты. Бірақ қасқыр артынан жете алмады. Енді сұр қасқыр үстіндегі патша қызы мен патша ұлына келейік. Мұнда қызға жігіт ғашық болады, қыз жігітке ғашық болады. Қызды олар алып кел деген патшаға жақындайды. Жігіт қайғыра бастады һәм қызды патшаға бергісі келмей жігіттің көзінен жастары домалап-домалап түсе бастады. Жігіттің мұндай болғанын сұр қасқыр көріп жігітке: «Неге қайғырасың», – дейді. Жігіт сұр қасқырға: «Әй, жан достым, сұр қасқыр, неге жыламайын, мен не қылам, тәнім, жаным, қаныммен бұл патша қызына ғашық болдым. Онан бір сәтке айрылып тұруға халім жоқ. Патшаға айтсам қызды бермейді. Басқадай халім жоқ, егер алтын жалды ат үшін бермесем менің уәдесіз атым һәр жаққа жайылады. Осы істер үшін жүдә қайғырам, қасқыр досым», – деп жауап береді. Сұр қасқыр: «Ей, жігіт, мен саған көп қызмет еттім және ондай болса да бір қызмет көрсетейін. Мен қазір сол қыз болайын. Мені патша жанына алып барып һәм алтын жалды атты ал да алысқа кет. Мен біраз уақыт өткен соң патшадан далаға шығып жүруге сұрармын. Ол мені өзінің бағушы қыздарымен жіберер сол уақытта мен сенің жаныңда боламын», – дейді. Осы сөздерді сұр қасқыр айтады да көз ашып-жұмғанша патша қызы болды. Тіпті айырарлық болмады. Жігіт әуелі қызға пәлен жерге барып тұр деп, қыз форымындағы қасқырды жетектеп патша жанына кіреді. Патша көргеп соң жаны-тәнімен қуанғанған не қылуға білмейді. Шаттанып өтірік қыз болған қасқырды алады да һәм алтын жалды атты жігітке береді. Жігіт жүдә қуанып алтын жалды атқа мініп, өзі ғашық болған қыз жанына барып өз қасына міндіріп бірге кетеді. Патша жанында сұр қасқыр патша қызы болып бір күн тұрды, үш күн тұрды. Төртінші күн сұр қасқыр патшадан далаға шығып жүруге рұқсат сұрады. Патша: «Мен сені жүруге неге шығармайын, жаным, сенің үшін жаным құрбан болсын», – деп өзінің қызметкер қыздарымен далаға шығуға рұқсат берді. Әлгі жігіт пен шын патша қызы сұр қасқырды ұмытады. Сол арада жігіттің есіне жан досы сұр қасқыр түседі. «Менің жан досым сұр қасқыр қайда екен» дегенде сол арада олардың көзіне сұр қасқыр көрінді. Сұр қасқыр келіп амандасып хал-ахуал сұрап, жігіт пен қыз сұр қасқырға мінеді. Алтын жалды атты бұлар өздерімен бірге ертіп кетеді. «Алтын жалды атты алып кел» деген патшаға жетуге аз қалғанда бұлар бір жерге тоқтайды. Жігіт сұр қасқырға жалынады: «Сұр қасқырым, сен маған көп қызмет қылдың, рақмет, Алда разы болсын. Енді тағы бір қызмет қылсаң мұнан соң қызмет қоспас едім. Бұл алтын жалды атқа жүдә иелендім тіпті айрылғым келмейді», – дейді. Сұр қасқыр «болады» деп, жерге аунап алтын жалды ат болады. Жігіт сұлу қызы мен алтын жалды атын қалдырып, өзі алтын жалды ат болған сұр қасқырды мініп патша жанына кіреді. Патша бұларды көріп қатты қуанып жүдә шат болады. Қарсы шығып жігіттің қолын сүйіп өзінің салтанатты үйіне алып кіреді. Жігіттің құрметіне жақсы зияпат береді. Жүдә жақсы құрметтеді. Түрлі-түрлі тағамдар, шараптар болды, зиапатында отырды біраздан соң жігіт өзінің еліне қайтатын уақыты болғанын патшаға ескертеді. Патша бұған «жарайды» деп, алтын құс пен алтын қапасты шаттанып беріп жібереді. Жігіт бұларды алып қаладан шығып кетті һәм өзінің сұлу қызының жанына барды. Екеуі алтын жалды атқа мінін һәм алтын құс пен алтын қапасты алып кетті. Бір күн өткен соң баяғы патша өзінің жалған алтын жалды атын ерттеп аңға шықпақшы болып қызметшілеріне ерттетеді. Патша мініп шығып кетті. Патша алтын жалды атты ұра бастаған еді. Ашуланып алтын жалды ат сұр қасқыр болды. Патшаны үстінен жығып түсірді. Өзі шауып кетті. Сұр қасқыр шауып отырып шын алтын жалдыға мініп кеткен жігіт пен шын патша қызы артынан жетті. Сұр қасқырға жігіт мініп, қыз алтын жалды атқа мінеді. Сөйтіп, бұлар солай етіп бара-бара алғашқыда сұр қасқыр жігіттің атын жеген жерге жетіп тоқтайды. Сұр қасқыр: «Мен саған шын ықыласыммен көп қызмет еттім. Осы орында сенің атыңды жедім, сол орынға жеткіздім. Енді менің үстімнен түс. Мін өзіңнің алтын жалды атыңа һәм қайда барсаң сонда бар. Хош-сау бол», – дейді. Патша ұлы сұр қасқырмен жылап көрісіп айрылады. Бұлар өз жолымен бара-бара жүдә шаршаған. Күн жүдә ыссы болған. Өздерінің шаһарларына аз жер қалғанда тоғай жанына бір ағаш түбіне дем алмақ үшін жатады. Алтын жалды атты сол ағашқа байлап қойған. Алтын құсты алтын қапаспен өздерінің бас жағына қойып, өздері жұмсақ шөптін, үстіне жатқан. Сөйлесе сөйлесе бұлар ұйықтап кеткен. Сол уақытта бұл жігіттің екі ағасы алтын құсты іздеп кеткен жерлерінен бос қайтып келе жатыр екен. Інісі жатқан жерге келіп жеткен ағалары алтын құс пен алтын қапасты көріп қатты қызықты. Өзінің інісін өлтірмекші болып, бір ағасы қанжарын қынабынан шығарып інісін жарып тастады. Патша қызын оятып сұрай бастаған атың кім, қай жердің, қай патшаның, қай шаһардың деп одан аты-жөнін, қай жерден екендігін сұрады. Патша қызы өзінің ғашық болған жігітінің қанжармен жарылып қалғанын көріп жүдә қатты жылай бастады һәм айтады: «Мен сондай деген патшаның қызымын. Мені әкелген сіздің ініңіз. Оны ұйықтаған уақытта қайсыңыз өлтірдіңіз. Бұл батырлық емес қой. Егер сіздер оны ояу уақытында өлтірген болсаңыз, ол уақытта бір сөз болмас еді», – дейді. Екі ағасы қыздың сөзін керек те қылмайды. Алтын жалды ат, алтын құс, қызды – бәрін алып шаһарына келеді. Үлкен той қылып хан қызды үлкен баласына қоспақ болады. Қыз ханға: Арызым бар, соны айтқасын қосыңыз», – дейді. Хан: – Қандай арыз, айт, – дейді. Қыз бастан-аяқ көргендерін баян қылады. Хан нанарын да, нанбасын да білмей сол арада дереу кіші баласының өлігіне кісі аттандырады. Кісілер барса, басында бір сұр қасқыр хан баласының жараларын жалап жазып, тірілтіп алып отыр екен. Келгендер жылап көріседі. Қасқырмен хош айтысады. Біреулері сүйінші сұрап ханға қайта шабады, Шаһарға келген соң әкесімен көрісіп, екі ағасын хан малға құл қылып қояды. Мына баласына хан сүйікті қызын қосып, отыз күн ойын, қырық күн тойын істеп, өз орнына хан қойыпты.

Once upon a time, there was a king. This king had three sons and a very large garden. Such a garden was worthy of praise. There had never been such a garden in the world at that time. If a sorrowful or sick person entered this garden, the sorrow of the sorrowful would disappear, and the sick person would come out healthy. This garden contained various kinds of fruits from around the world. Among the fruit trees in the king's garden, he loved a tall apple tree with all his heart. One of the apples that grew on that tree would turn to gold, another to silver, meaning it would change colors. One day, a golden bird came to this garden. The feathers of the golden bird sparkled like gold, and its eyes sparkled like diamonds. Every night, this bird would fly into the king's garden and perch there. Every night, it would peck one apple from the king's beloved apple tree and take another one away. One day, the king went out to the garden. When he looked at the apple tree, he saw that the beautiful golden apples were very few. The king was upset and began to grieve. One day, he called his three sons and said, "Oh, my dear sons, which of you can catch the golden bird that comes to the garden alive? Whoever catches it, I will give half of my kingdom during my lifetime and leave my entire kingdom as a testament at the time of my death," he said. After hearing this from their father, the sons replied, "Do not worry, we will catch it no matter what." They began to take turns guarding the garden. First, the eldest son went to the garden and stood guard at night. He sat under the apple tree. The king's son fell asleep. At that moment, the golden bird came, pecked the apples, and took one away. The king's son woke up. He saw that the apples had been pecked. One apple was missing the next morning. The king called for his eldest son and asked, "Oh, my beloved son, did you see the bird?" The son replied, "Oh, dear father, I did not see it." The next day, the second son went to guard. He sat under the apple tree and soon fell asleep again. At that moment, the bird came, pecked the apples, and took one away. The next morning, the king called for his son, and he answered just like the eldest son. When it was the turn of the youngest son, he went to the garden and did not sleep under the apple tree. After a while, the garden lit up like fire, and the apple tree glowed. The king's son tried to catch the bird by grabbing its tail. However, he could not catch it. The golden bird flew away in a flurry. After a while, the bird returned, lighting up the garden like daytime, and began to peck the apples again. The king's son tried to catch it by its tail again, but he could not hold it properly, and the golden bird flew away again. The prince was left with one feather in his hand. The king called for his son, and the son brought the feather to his father. The king was astonished and very happy. Because that feather had turned the dark night into day. The king placed this feather in the house where he sat, saying, "This feather must not be lost." After this, the golden bird never came to the garden again. After a long time, the king called his sons and said, "Oh, my beloved sons, no matter what, if you bring that golden bird alive, I will fulfill my previous promise." At that moment, the eldest son and the middle son became very angry with their younger brother and decided to search together. After that, the eldest son and the middle son asked their grandfather for permission and, after receiving his blessing, set out to search for the golden bird. After the brothers left, the king's youngest son began to plead with his grandfather, "Oh, grandfather, let me go search too." The grandfather said, "My dear son, you are still young, you have not traveled a long way, and your brothers may not have reached the destination yet." Day by day, hour by hour, the youngest son kept asking his grandfather, "Please give me your blessing and let me go." Finally, the king could not refuse his youngest son. The grandfather prayed a lot and blessed the youngest son, who mounted a horse and set off on his journey. As he traveled, he did not even know where he was going. As he went, he began to think, "Is it far, is it near, is it high, or is it low?" After traveling for a while, he reached a place. It was a beautiful meadow with green grass and flowing springs. The next day, after walking a little further, he encountered a barren desert. After resting for a while, he left the barren desert. After walking a bit more, he saw a tall tree. There was an inscription on the tree. He read the inscription. The words written on the tree were: "There are three paths next to this tree: to the right, to the left, and straight ahead. If you go straight, you will be left hungry and naked but will remain safe. If you take the right path, your horse will die, but you will remain safe. If you go to the left, you will die, and your horse will remain." The king's son was very bored and, trusting in God, chose the right path. The king's son thought, "If my horse dies, I can still find wealth," and he walked for one day, then two days. On the third day, a gray wolf came to him from one side. The gray wolf spoke and said, "Oh, young man, you are a saint. You have seen the inscription on the tree. It says that if you go to the right, your horse will be lost," and at that moment, "the king has many horses," and the wolf began to take this boy's horse away. After losing his horse, the king's son felt as if he had lost his family and went to the side to cry. After a while, he started walking again. After one day and one night, the boy became completely exhausted. He sat down to rest. At that moment, the gray wolf came running from behind and caught up with him, saying, "I was jealous of the king's son and ate your horse." The gray wolf began to ask the boy, "Oh, king's son, what are you doing, tell me your business?" The king's son told the gray wolf everything. The gray wolf said, "Get on my back." The boy got on, and the wolf ran away. The speed was such that even a fast horse could not catch up with the wolf. As they went, it became evening. When evening came, they reached a stone road. This stone road was impossibly high. The gray wolf said, "The time has come, get off my back. Climb this stone road. After you descend from this road, you will see a garden. In that garden, there is a golden bird in a golden cage. You can take it, but do not touch the cage. If you touch the cage, you will die. Because at that moment, the guards will be alerted, and you will not be able to escape from that garden. They will catch you at that hour," he said. The king's son climbed the stone road and entered the garden and saw the golden bird. When he began to take it out of the cage, the king's son had a thought. He said to himself, "It would be difficult to carry the bird without the golden cage." He went back to take the golden cage off, but as soon as he started to untie the cage, the inside of the garden filled with noise. At the place where the cage was tied, a metal rod had entered the king's house. At the very top, there was a large bell. With the ringing sound of that bell, the guards came and captured this young man. The owner of the golden bird was a king named Almatkhan. King Almat was a very angry person. He was very angry with the king's son and said, "Is it not shameful for you to do such a thing? What kind of person are you? Which king's land are you from, what is your name?" The young man, frightened, said, "I am the son of King Hikmet. My name is Farmuch." Almat asked the young man, "Why did you come here?" The young man replied, "A golden bird has taken over our king's garden. Every night it comes and takes an apple from our apple tree. My father sent me to catch it." King Almat said, "Oh, young man, as a king's son, you should not have done this." The young man said, "If I catch this golden bird, my father will make me king in his place. That is why I came." Almat said, "If you had asked nicely, I would have given it to you without saying a word. But if you want to do this, I will write several letters of complaint and distribute them everywhere. Just considering your youth, I will spare you and give you a lot of wealth if you do me a service. That service is to find a golden-maned horse in the kingdom of the third king, which is a thousand kilometers from this city, behind a large high sea. If you bring me that golden-maned horse, I will give you the golden bird with all my heart. If you do not do this service, I will spread your name throughout the world," he said. The young man bowed to King Almat and set out to find the horse. The wolf came to the young man, and he told the gray wolf everything that had happened to him. The wolf said, "Oh, young man, why did you not listen to what I said? Why did you take the golden cage?" The king's son replied, "I am guilty before you." The wolf said, "Well, it must be God's will. Now get on my back, and I will take you wherever you want." The king's son got on the gray wolf's back. The gray wolf ran like an arrow. After a while, they reached the kingdom that the king had mentioned at night. In the middle of the night, they arrived at a barn made of white stone. The wolf said to the young man, "Go, quickly enter this barn, and when the guards are asleep, take the horse, that is, the golden-maned horse. But there may be a golden bridle on the wall; do not touch it, for if you do, you will die." The king's son entered the barn. He took the horse. At that moment, the young man's eyes fell on the golden bridle on the wall, and he was very interested in it. When he tried to take it, the barn became noisy, and the guards woke up, entered the barn, and brought the king's son before the king. The king began to ask the young man, "Which land are you from, and whose son are you?" The king's son told everything about who he was. The king said to the young man, "Is it appropriate for you to do such a thing, being a king's son? Well, I will forgive you for this sin if you do me a service. The service is that there is a king in that kingdom who has a beautiful daughter. For many years, I have sent messengers to him, asking him to give me his daughter because I have fallen in love with her, but he has not given her to me. If you bring that girl to me, I will forgive all your sins. If you do not bring her, I will write letters of complaint about your misdeeds and distribute them everywhere, and everyone will know your shame and mock you. If you fulfill this task, I will give you the golden-maned horse and the golden bridle willingly. If you had asked nicely from the beginning, I would have given it to you without saying a word," he said. The king's son thought for a long time and then promised to bring the girl. He went to the gray wolf and cried, asking for help. The wolf said, "Why did you not listen to what I said? Why did you touch the golden bridle?" The young man replied, "It is my fault; God led me this way." The wolf said, "Alright, what has happened has happened. Now, get on my back, and I will take you wherever you want." The wolf ran very fast, leaving no time to speak. After a while, the girl reached her father's land. Her city was surrounded by a golden fence, and there was a garden inside. The gray wolf said to the young man, "Get off my back and trust in God. Wait for me at the oak tree on the road we came from." The king's son went as the wolf said and waited at the oak tree. The gray wolf went to the golden fence and hid. The king's daughter came out to the garden. After sunset, she walked with her maidens, and as she walked, she came close to the gray wolf. At that moment, the gray wolf jumped off the fence, picked up the king's daughter, and leaped away with her on its back. Running very fast, they soon reached the oak tree the wolf had mentioned. The king's son also got on the wolf's back. They continued on their way. Now, let us return to the garden where the king's daughter was. After the wolf took the king's daughter away, the maidens went to the king and told him. When the king heard this, he mounted a swift horse and set out to chase the wolf. But the wolf could not be caught. Now let us return to the gray wolf, the king's daughter, and the king's son. Here, the young man fell in love with the girl, and the girl fell in love with him. They approached the king, who had ordered them to bring the girl. The young man began to grieve and did not want to give the girl to the king, and tears began to roll down his cheeks. Seeing the young man in such a state, the gray wolf asked, "Why are you grieving?" The young man replied, "Oh, my dear friend, gray wolf, how can I not cry? I have fallen in love with this king's daughter with my body, soul, and blood. I cannot bear to be apart from her for even a moment. If I tell the king, he will not give her to me. I have no other way; if I do not bring her for the golden-maned horse, my name will spread everywhere without honor. I am truly grieving for these reasons, my wolf friend," he replied. The gray wolf said, "Oh, young man, I have served you a lot, and if that is the case, let me serve you one more time. I will become that girl right now. Take me to the king and get the golden-maned horse, and then leave. After a while, I will ask the king for permission to go outside. He will send me with his maidens, and at that time, I will be with you," he said. After saying these words, the gray wolf transformed into the king's daughter in the blink of an eye. There was no way to tell the difference. The young man first told the girl to wait in a certain place and led the wolf in the form of a girl to the king. When the king saw her, he was overjoyed and did not know what to do. He happily took the wolf disguised as a girl and gave the golden-maned horse to the young man. The young man was very happy, mounted the golden-maned horse, and went to the girl he loved, making her ride with him. The king's daughter, in the form of the gray wolf, stayed with the king for one day, three days. On the fourth day, the gray wolf asked the king for permission to go outside. The king said, "Why should I not let you go? My dear, may my soul be sacrificed for you," and he granted permission for her to go outside with his maidens. The young man and the real king's daughter forgot about the gray wolf. At that moment, the young man remembered his dear friend, the gray wolf. When he thought, "Where is my dear friend, the gray wolf?" they suddenly saw the gray wolf. The gray wolf came, greeted them, asked about their well-being, and the young man and the girl got on the gray wolf. They took the golden-maned horse with them. Just as they were about to reach the king who had ordered them to bring the golden-maned horse, they stopped somewhere. The young man pleaded with the gray wolf, "My gray wolf, you have served me a lot, thank you, may God be pleased with you. Now, if you could do me one more favor, I would not ask for any more services. I have truly become attached to this golden-maned horse and do not want to part with it," he said. The gray wolf replied, "Alright," and rolled on the ground, becoming the golden-maned horse. The young man left the beautiful girl and the golden-maned horse behind and mounted the gray wolf, entering the king's presence. When the king saw them, he was very happy and extremely delighted. He came out to greet them, kissed the young man's hand, and took them into his grand palace. In honor of the young man, he held a splendid feast. They treated him very well. There were various dishes and wines, and after a while, the young man reminded the king that it was time for him to return to his homeland. The king agreed and happily sent him off with the golden bird and the golden cage. The young man left the city with these and went to his beautiful girl. They both mounted the golden-maned horse and took the golden bird and the golden cage with them. One day later, the king prepared to go hunting with his false golden-maned horse, saddling it with his servants. The king mounted and set off. As the king began to ride the golden-maned horse, it became angry and turned into the gray wolf. The wolf threw the king off and ran away. The gray wolf, while running, caught up with the young man and the real king's daughter, who had mounted the true golden-maned horse. Thus, they continued their journey until they reached the place where the gray wolf had eaten the young man's horse. The gray wolf said, "I have served you sincerely. I brought you to the place where I ate your horse. Now get off my back. Mount your golden-maned horse and go wherever you wish. Farewell," he said. The king's son cried as he parted from the gray wolf. They continued on their way, becoming very tired. The day was very hot. Just before reaching their city, they lay down to rest under a tree by the forest. They tied the golden-maned horse to that tree and placed the golden bird in its cage at their heads, lying on soft grass. As they talked, they fell asleep. At that time, the young man's two brothers were returning empty-handed from their search for the golden bird. When they reached the place where their brother was lying, they saw the golden bird and the golden cage and became very interested. One of the brothers drew his dagger from its sheath and stabbed his brother to kill him. The king's daughter woke up and began to ask, "What is your name, where are you from, which king's land, which city?" She asked him his name and where he was from. The king's daughter began to cry very hard when she saw that the young man she loved had been stabbed. She said, "I am the daughter of the king you mentioned. Your brother brought me here. Which of you killed him while he was asleep? This is not bravery. If you had killed him while he was awake, it would have been a different matter." The two brothers did not care for the girl's words. They took the golden-maned horse, the golden bird, and the girl back to their city. They held a grand feast and planned to marry the king's daughter to the elder son. The girl said, "I have a complaint; after I tell it, then marry me," she said. The king asked, "What is your complaint? Speak." The girl recounted everything she had seen. The king, unsure whether to believe her or not, immediately sent someone to check on his younger son. When they arrived, they found a gray wolf licking the wounds of the king's son and reviving him. The visitors cried as they reunited. They said goodbye to the wolf. Some went to congratulate the king. When they returned to the city, the king met with his son, and he made his two brothers slaves. The king married his beloved daughter to this son and held a celebration for thirty days and a feast for forty days, appointing him as king in his place.