Қозыкүрең

Ертеде бір бай жылқышыларына әр жылы табан ет, маңдай терің бір жабағы тай деп белгіленген екен. Бай бір жолы жылқыға шығып, жылқыларын сырттай тамашалап жүреді. Сонда қасында аралатып жүрген жалшысы өзінің жылдық ақысын сұрап қалады. Бай оған айғыр үйірінің шетінде тұрған өлі жүні түспеген бір күрең тайды көрсетеді де, соны ақыңа бергенім дейді. Айлар ауысып, жылдар жылжып күрең тай ат болған да, бір ауылда үлкен бір той болып, 300 ат бәйгеге қосылады. Бәйге келгенде бірінші болып қоян сүйек күрең ат келеді. Оны көрген бай аттың иесін, тегін қузай келе өзінің кезінде жалшыға берген жаман жабағысы екенін біледі. Сонда бай өз айғырының тұқымы екенін айтып дау шығарады, жалшыға күш көрсетеді. Жиылған барлық ұлық бұған белгілі кесім айтпайды. Әділетсіздікке күйген жалшы, кезінде табан ет, маңдай терім үшін өзі берген деп шыжықтайды. Сонда көлденең адам ретінде араға біреу түсіп жалшыға: «Бұл жолғы бәйге өзіңдікі, ал талас болып отырған осы атқа кім жүз жылқы берсе, сол алсын» – деген екен. Отырғандар дуылдасып келісе алмай отырғанда, есік жақта бір азамат домбырадан күмбірлетіп күй шертеді. Үй іші тына қалып, ершімді күйден бүгінгі жүлделі жүйріктің көсіле шапқан шабысын бір көргендей болады. Күйші домбырасын бәсеңдетіп барып: «Мен екі жүз жылқы атадым. Мына күй бүгінгі Қозыкүреңнің шабысы, мұным – жүз жылқы, енді басынан ұрып жүз жылқы санап беремін», – деп кеуде ұрады. Ақыры, осы бір жомарт салдың пиғылына риза болған жалшы «Атымның атағы тарихқа күй болып қалғаны үшін елуін алайын, міне, атың», – деп салға атты беріпті.

Once upon a time, a wealthy man had established a yearly payment for his horse herders: one piece of meat from the foot and one foal for their hard work. One day, the wealthy man went out to inspect his horses. While he was admiring them from a distance, his servant, who was accompanying him, asked for his annual payment. The wealthy man pointed to a dead foal that was standing at the edge of the stallion herd, which had not yet shed its coat, and said, "I give you this as your payment." As months passed and years went by, the foal grew into a horse, and a grand celebration took place in a village where 300 horses were entered into a race. When the race began, the first to cross the finish line was the chestnut horse. Seeing this, the wealthy man recognized it as the poor foal he had given to his servant long ago. The wealthy man then claimed that it was the offspring of his stallion and threatened the servant. All the gathered officials did not give a clear verdict on the matter. The wronged servant, feeling the injustice, insisted that it was his due for the foot meat and hard work he had done. At that moment, an outsider intervened and said to the servant, "This time the prize is yours, but whoever offers a hundred horses for this horse can take it." While those present were in a heated discussion, a man by the door began to play a tune on his dombra. The room fell silent, and it felt as if they were witnessing the galloping performance of the prize-winning horse today. The musician lowered the volume of his dombra and proclaimed, "I offer two hundred horses. This tune is the gallop of today's Qozykuren; this is worth a hundred horses, and I will strike the strings to count another hundred," he boasted. Ultimately, pleased with the generosity of this bard, the servant said, "Since the fame of my horse will remain in history as a tune, I will take fifty, here is your horse," and he gave the horse to the bard.