Қазақ пен қалмақтың күйі

Қазақ пен қалмақ арасындағы жаугершілігі көп заманда екі елді егестірген мәселенің түйіні ұдайы найзаның ұшымен, қылыштың жүзімен ғана шешіліп отырмаған. Найзадан өтімді сөзге тоқтаған, қылыштан өткір уәжді тыңдаған кез де аз болмаса керек. Бірде екі жақтың әскері сеңдей сіресіп, мұздай қаруланып келіп, үлкен бір қантөгіс шайқас басталғандай екен. Сонда елдің қамын ойлап белі бүгілген бір қарт тұрып: «Уа, ағайын! Арадағы түйін-түйткілді қан төкпей шешейік!» деп сөз бастайды. Сол кезде тіресіп келген екі ел әскерінің ішінде бірінен-бірі асқан дәулескер қос күйші бар екен. Сол екі күйшіні күй сайысына түсіріп, қай жағы жеңсе, сол жағының талабын орындауға уәде етіседі. Сонда қамалдай қаумалаған қалың әскердің ортасына ақ киіз жайылып, үстіне қос күйші шығарылады. Алғашқы кезекті қазақ күйшісі алып тартқан екен. Екінші кезек қалмақ күйшісіне тиеді. Күй біткенде екі жақтың түнеріп тұрған әскері соғыспақ ниеттерін ұмытып кеткен екен дейді.

In the era of frequent wars between the Kazakhs and the Kalmyks, the resolution of the issues that divided the two nations was not always settled solely by the point of a spear or the edge of a sword. There were times when a persuasive word was more effective than a spear, and a sharp argument was more compelling than a sword. Once, the armies of both sides stood rigidly like a glacier, armed to the teeth, as if a great bloody battle was about to begin. At that moment, an elderly man, who was bent with the burden of caring for his people, stood up and said, "O brethren! Let us resolve our disputes without shedding blood!" and began to speak. At that time, among the clashing armies, there were two exceptionally skilled musicians, each a master in their own right. They decided to hold a musical competition between the two musicians, promising that whichever side won would have their demands fulfilled. Then, in the midst of the densely packed troops, a white felt was spread, and the two musicians were brought forth. The first turn went to the Kazakh musician, who played a powerful piece. The second turn was given to the Kalmyk musician. When the music ended, the darkened armies of both sides had forgotten their intentions to fight.