Сарын (І нұсқа)

Қорқыт жиырма жасқа толғанда ақ сақалы беліне түскен, ақ таяғы көк тіреген әулие келіп, тағы да түсінде аян береді: «Уа, Қорқыт, бұл жарық дүниеде саған қырық жыл ғұмыр маңдайыңа жазылған, одан артық жүрмейсің!» дейді. Ояна келсе түсі екен, әулиенің айтқан сөзі өңіндегідей құлағында қалып қояды. Осыдан кейін-ақ Қорқыт қатты тіксініп, өлмеудің амалын іздеп, Желмаясына мініп, дүниені кезіп кетеді. Күндердің бір күнінде Қорқыт дала кезіп келе жатса үпір- шүпір болып жер қазып жатқан бір топ адамға ұшырасады. «Ау, бұл қазып жатқандарың не?» – деп жөн сұраса, әлгілер: «Қорқыт әулиенің көрін қазып жатырмыз!» деп жауап береді. Мұны естіген Қорқыт Желмаясын бұрып, келесі бір қиырға бет түзейді. Бірақ шаршап-шалдығып, енді бұйда тартып тынығам дегенде алдынан тағы да көр қазушылар ұшырасады. Жөн сұраса келсе, олар да Қорқыттың қабірін қазушылар болып шығады. Осылайша, Қорқыт өлімнен қашып, дүниенің төрт бұрышын шарлағанымен, алдынан өзіне арнап көр қазушылар кездесе береді. «Қайда барсаң – Қорқыттың көрі!» деген ескі сөз осыдан қалыпты дейді. Содан әбден тарығып, титықтаған Қорқыт жер ортасына жетсем, жаным қалар деп, өзінің туған жері Сырдың жағасына жетеді. Сол жерде Желмаясын сойып, оның терісімен қаңсыған қара қобызын қаптайды. Сонан соң судың бетінен көр қазылмас деп, Желмаяның жабуын Сырдың суына жаяды да, соның үстіне жайғасады. Сол жерде осындай халіне қамыға отырып, қара қобызын мұңды сарынға салған екен. Осы сарынның бір қайырымы ұрпақтардың есінде сақталған ғой. Қорқыт Сыр суының үстінде жүз жыл бойы өмір сүріпті дейді. Бұл уақыт ішінде қобызын тоқтаусыз сарнатып, ажалды маңайына жолатпапты дейді. Қорқыт қобыз тартқанда жел тынып, су ағысын тоқтатып, жан-жануар ұйып тыңдайтын болса керек.

When Korkyt turned twenty, a holy man with a white beard down to his waist and a white staff that touched the sky came to him and gave him another revelation in his dream: "O Korkyt, in this world, forty years of life are written for you, and you will not live beyond that!" When he woke up, he realized it was a dream, but the words of the holy man remained in his ears as if they were real. After this, Korkyt became very anxious and sought a way to avoid death. He mounted his Jalmyaya and set off to wander the world. One day, while Korkyt was wandering in the steppe, he encountered a group of people digging in the ground. "Hey, what are you digging for?" he asked. They replied, "We are digging Korkyt the holy man's grave!" Hearing this, Korkyt turned his Jalmyaya and headed towards another direction. However, exhausted and wanting to rest, he encountered more grave diggers ahead. When he inquired, they too turned out to be those digging Korkyt's grave. Thus, despite Korkyt's attempts to escape death and his travels to the four corners of the earth, he kept meeting grave diggers preparing for him. The old saying "Wherever you go - there is Korkyt's grave!" originated from this. After becoming completely worn out and desperate, Korkyt thought that if he reached the center of the earth, his soul would remain, and he arrived at his homeland by the Syr Darya. There, he slaughtered his Jalmyaya and covered his black kobyz with its skin. Then, to ensure that no grave would be dug from the water's surface, he spread the saddle of Jalmyaya on the waters of the Syr and settled on top of it. In that state, he sat down in sorrow and began to play a mournful tune on his black kobyz. One refrain of this tune has been remembered by generations. It is said that Korkyt lived on the surface of the Syr for a hundred years. During this time, he played his kobyz continuously, keeping death away from him. When Korkyt played the kobyz, the wind would calm, the water flow would stop, and all living creatures would listen in silence.