Сарын (ІІ нұсқа)

Қорқыт өлімге мойын ұсынбай, Сыр суының үстіне Желмаясының жабуын төсеп, қобызын толассыз сарнатып отырады екен дейді. Қара қобызын сарнатып отырғанда ажал маңайына жолай алмапты. Қобыз дауысы жеті күндік жерге жетіп, дүниенің бәрін сүттей ұйытса керек. Күндердің күнінде қиян шалғайда жатқан Арқадағы бір ауылдың серуен құрып жүрген қырық қызы Қорқыт қобызының дауысын естиді. Естулері мұң екен, қырық қыздың тұла бойы қорғасындай балқып, қобыздың талып жеткен үніне ынтыға құлақ түріп, өзге дүниені ұмыта ынтығады. Сол халде жеті күндік жерден талып жеткен қобыз дауысын бетке алып жүріп кетеді. Жүрген сайын үні айқындалған қобыз сазы қырық қызды одан сайын баурап, үздіге шақырғандай болады. Қобыз дауысын ынтыға ұмтылған қырық қыз күн жүреді, түн жүреді. Жүрген сайын күйдің алапаты асқақтап, құдіреті артып, одан сайын баурай түседі. Қамсыз шыққан қырық қыз сол беттерінде Бетбақ деп аталатын елсіз-күнсіз шөлге тап болады. Табандары тілініп, еріндері кезеріп, жол азабынан гөрі шөл азабы жандарына батады. Бірақ қыр астынан естілгендей сарнаған қобыз үні қыздардың сүлдерін сүйреп, сұңқылдай шақырады. Ақырында қырық қыздың отыз тоғызы Бетбақтың шөліне шыдамай, әбден титықтап, шөлден өледі. Тек бір қыз ғана таңдайы кеуіп, табанының ойылғанына қарамастан, Сырдың жағасына жетіп, Қорқыттың қарасын көргенде ес-түссіз құлайды. Қорқыт ақсақ қыздың аузына су тамызып, басын сүйеп, мән-жайды сұрап біледі. Басқа қыздардың шөл азабын тартып, жолда қалғанын естіп пұшайман болады. Кейін жаңағы Арқадан арып-ашып жеткен ақсақ қызбен Қорқыт көңіл жарастырып, соған үйленген екен. Арқадағы қырық қызға талып жеткен Қорқыт қобызының сарыны ұрпақтан ұрпаққа «Сарын» деген күй болып жетеді. Күні бүгінге дейін Арқада, Ұлытаудың батысында, Дулығалы Жыланшық өзенінің сол жақ жағалауында «Сарын жеткен» деген шоқы бар. Жергілікті халық бұл шоқыны «Сарын тауы» деп те атайды. Ал Қорқыт көңіл қосқан ақсақ қыздың бейіті Қорқыт бейітінің солтүстігінде, Арқа жағында күні бүгінге дейін бар. Жергілікті халық бұл бейітті «Ақсақ қыздың мұнарасы» деп атайды. Бұдан да өткен қызығы – Сарын тауынан шығып, Сырдың жағасындағы Қорқыт бейітіне тура жүргенде, Арыс құмының батыс жақ өкпе тұсынан «Қыз қалған» деген жерді кезіктіруге болады. Бұл жер шынында ұшқан құстың қанатын талдыратын, жүгірген аңның тұяғын тоздыратын қу медиен құла дүз. Міне, туған жердің төсінде ата-бабамыздың шежіре сыры осылай сақталып келеді.

Korkyt, refusing to submit to death, would spread the cover of his Wind Horse over the waters of the Syr River and continuously play his kobyz. It is said that when he played his black kobyz, death could not approach him. The sound of the kobyz reached a distance of seven days, stirring the entire world like milk. One day, in a distant village in Arka, forty girls who were out for a stroll heard the sound of Korkyt's kobyz. As soon as they heard it, the bodies of the forty girls melted like lead, eagerly listening to the faint sound of the kobyz, forgetting the world around them. In that state, they set off towards the sound of the kobyz that had reached them from seven days away. With each step, the clear melody of the kobyz captivated the forty girls even more, as if calling them insistently. The forty girls, yearning for the sound of the kobyz, traveled day and night. With each passing moment, the intensity of the melody grew, its power increased, and it drew them in even more. The carefree forty girls found themselves in a desolate desert known as Betbak. Their feet were cut, their lips cracked, and the torment of thirst weighed heavier on their souls than the hardships of the journey. Yet, the sound of the kobyz, echoing as if from just over the hill, called to them, pulling them along. In the end, thirty-nine of the forty girls could not withstand the harshness of the Betbak desert, completely exhausted, and died of thirst. Only one girl, despite her dry tongue and sore feet, managed to reach the banks of the Syr River and, upon seeing Korkyt, fainted. Korkyt poured water into the mouth of the lame girl, supported her head, and learned the situation. He felt sorrow upon hearing that the other girls had suffered from thirst and perished on the way. Later, Korkyt married the lame girl who had arrived from Arka, and they lived happily together. The melody of Korkyt's kobyz, which had reached the forty girls in Arka, has been passed down through generations as a tune called "Saryn." To this day, in Arka, west of the Ulytau, there is a hill known as "Saryn Zhetken" on the left bank of the Dulyghaly Zhylyshyk River. The local people also refer to this hill as "Saryn Mountain." Moreover, the grave of the lame girl Korkyt married is located to the north of Korkyt's grave, on the Arka side, and it still exists today. The local people call this grave "The Tower of the Lame Girl." An even more interesting fact is that when you leave Saryn Mountain and head directly to Korkyt's grave by the Syr River, you will encounter a place called "Kyz Kalgan" from the western side of the Arys sands. This place is indeed a barren land that tires the wings of flying birds and wears out the hooves of running animals. Thus, the secrets of our ancestors' lineage have been preserved on the land of our homeland.