Көк шыбар ат

Бейсенбі билік басында болған жылдардың бірінде қазақ ортасында болған съезге өзінің тума жылқысы ішінен шыққан таңдаулы көк шыбар атын мініп барады. Бежеңе есесі кеткен бір адамдардың айдап салуында, аттың сыртқы тұлғасына қызыққан екі жортуылшы ұры, көк шыбар атты оңашада бөгенайлап көреді. Сонда көк шыбар аттың тілінің астында дөңгелек қара қалы, ауыздығының тыртығы барын байқайды. Дәл осы белгілерді куә етіп, атқа таласу ойына келген жалақор шідерде тұрған аттың мойнына асылып жылайды: «Қайран жануарым-ай, дөненінде асаудан үйреткен едім, сонда езуін ауыздық қиған еді. Алты жасында жоғалған еді», – деп зарлайды. Съездегілер: «Бұл Бейсенбінің аты еді, мұнысы қалай болды?» – деп тамсанады. Бежең өзінің тума малы екендігі шындық деп айтса да, ана екі ұры белгіміз бар дейді. Екі жақтан сұралып аттың ерекше белгісі сарапқа салынады. Бежең сыртқы тұлғасын, жасын айтқанымен нәзік белгілерін нақты айта алмай қалады. Ал екі жалақор көріп алған белгісін айтып, нақ шындықтай етіп сөйлеп, құстай қондырып, оқтай төндіреді. Ат тілінің астындағы қара қалы, езуінің жыртылуы сияқты белгілер бойынша ат жалақорларға тәуелді болады. Өз басының жалаға ұшырап, әділетті істің әділетсіз істің алдында жеңіліс тапқанын әрі аттың нәзік белгілерін біле алмағандығына Бежең қатты ызаланады. Атты ұрыларға жетектетіп жатып: «Жанаттың шыбарын жегеннің жаны желінеді» деген ел арасында тараған тәмсіл бар еді. Менің шыбар атым емес, елім жанаттың шыбар аты еді, жаның желінбесе болды, мен бір тайдан кедей болмаспын, сендерге бақ па, сор ма? оны болашақ белгілесін», – деп қалады. Айтушылар аңызына қарағанда осы съез ақырласпай-ақ, әлгі екі ұрының бірі ауырып, өлім халіне келеді. Жан үзер алдында: «Керейдің киелі биінің атын жаламен алған едім, жанаттың шыбарын жеймін деп жаным желінді, ол дүниеге алып кетпейін, атты иесіне тапсырыңдар», – деп өсиет айтыпты. Атты қолына алған соң, Бежең осы оқиғаға байланысты «Көк шыбар ат» деген күй жаратқан екен.

One year, during the years when Beisembi was in power, he rode to a gathering among the Kazakhs on his prized blue-gray horse, which was born from his own lineage. At the instigation of some people who had a grudge against him, two bandit raiders, attracted by the horse's appearance, secretly approached the blue-gray horse. There, they noticed a round black mark under the horse's tongue and a scar on its bridle. Witnessing these exact signs, a slanderer, who was holding the horse by the reins, clung to its neck and cried: “Oh, my dear creature, I trained you from a wild colt, and back then, your mouth was marked by the bridle. You were lost at six years old,” he lamented. The attendees of the gathering exclaimed, “This was Beisembi's horse; how could this happen?” Beje, although he claimed it was indeed his own animal, the two bandits insisted they had the marks. The horse's distinctive features were put to the test from both sides. While Beje spoke of its appearance and age, he could not specify the subtle marks. Meanwhile, the two slanderers described the marks they had seen, speaking as if it were the absolute truth, and pressed their case like an arrow. Based on the signs such as the black mark under the horse's tongue and the tear in its mouth, the horse fell into the hands of the slanderers. Beje was furious that he had fallen victim to slander and that justice had been defeated by injustice, and that he could not identify the horse's subtle marks. As he led the horse away from the thieves, he said: “There is a saying among the people: ‘The soul of the one who eats the blue-gray of Janat will be troubled.’ This is not my blue-gray horse; it is the blue-gray horse of my people, Janat. As long as your soul is not troubled, I will not be poor from one foal; is it a blessing or a curse for you? Let the future decide that,” he concluded. According to the storytellers' legend, before the gathering ended, one of the two thieves fell ill and was on the brink of death. Before his soul departed, he said: “I took the horse of the sacred khan of the Kerey by slander; my soul is troubled for wanting to eat Janat's blue-gray horse. Do not let it take me to the other world; return the horse to its owner,” he advised. After taking the horse into his possession, Beje composed a tune called “The Blue-Gray Horse” related to this incident.