Бодау кеңес

Шыңжаң аймағында ғұмыр кешкен белгілі би, әйгілі күйші Бейсенбі Дөненбайұлының (1825-1898) «Бодау кеңес» деп аталатын күйі бар. Осы күйдің аңызын ақын Нүкеш Бәдіғұлұлы былай баяндайды: «Алтайдағы абақ-керей елінің бодаусыз кеткен дау-шарын бітіру үшін үлкен жиын болады. Қаба деген жердегі Алқабек өзенінің көкорай шалғынына ақшаңқан үйлер тігіледі. Бұл оқиға 1853 жылы болып еді дейді. Бодау кеңесіне арғын, найман, керей, уақтың тізгін ұстаған игі жақсылары шақырылады. Ең бір еңселі ақ ордаға арнайы шақырылған аға сұлтан Құнанбай Өскенбайұлы келіп түседі... Керейдің Маман биі өзі баулып жүрген жас жігіт Бейсенбіні ертіп келеді. Мұндай бас қосуға Бейсенбінің енді-енді араласа бастаған жаңа талап кезі болса керек. Уәделі мерзім болғанда билікке араласатындар Құнанбай түскен үйге жиналып, еселі орындарына жайғаса бастайды. Жасы кіші Бейсенбіге босаға жақтан орын тиеді. Межелі кісілердің басы қосылды-ау дегенде, Құнанбай отырып: – Кәне, дау-шарды неден бастаймыз? – деп сауал тастайды. Керей жағынан дау иесі болып отырған Шау би айнала отырған билерге салмақ салып, «сөз бастаңдар», – дейді. Алайда, аға сұлтан Құнанбайдың мысы басып, ешкім суырылып шыға қоймайды. Сонда, босаға жақта отырған Бейсенбі еңсесін тіктеп, жүгіне отырып тіл қатады: – Сұлтан аға, біз сөзді қалай бастаймыз? – дейді Бейсенбі, – арғын, найман біздің ағамыз еді. Алайда әрідегі Сыр бойынан ауғанда арғын ағаның қамшысының жуандығынан, берідегі Қалбадан ауғанда найман ағаның қамшысының жуандығынан қоныс теппей келіп едік. Содан, ортамыз ойылғандай, ордамыз бұзылғандай болып, мекен қуып жүрген елміз. Қоныс аударып келген жеріміз қалың дүрбіт пен ұраңқайдың ортасы. Бұлардың бесік белгісі, төсек үлгісі жоқ ел, алса – бітім, берсе – итім дегенді ғана біледі екен. Сондықтан кеуделеуді көріп, ортасы ойылмаған, саудалауды көріп ордасы бұзылмаған, жаны бір, заңы бір ағаның баласы өзі сөз бастамай ма? Жаңа талап, жас жігіттің өр мінез, өжет сөзі, қиыннан қиыстырған орынды уәжі отырған жұртты өзіне ошарылата қаратады. Қос жастықты шынтақтаған әрі паң, әрі асқақ аға сұлтан Құнанбай да басын көтеріп, Бейсенбіге барлай бір қарап алады. Сонан соң сөйлеп кетеді: – Болар, болар! – депті Құнанбай. – Өзі де болғалы тұр екен ғой! Аузының жұрт иланар киесі, көмейінің жау жасқанар дуасы бар жігіт екен... Ау, ағайын, жиын өзі де басталып кетті емес пе?! Бала жігіт жөн сөз айтып отыр: сендер білгелі жуандардан басымдық көріп елден шеттедіңдер, жерден айырылдыңдар. Оған мен қамықпасам, қуанбаймын. Керейден сендей баланың туғаны исі қазаққа мақтаныш. Бұл реттегі биліктің тізгінін осы балаға беріп, біз тыңдаушы ғана болайық! Құнанбайдың оң шырайы отырғандарды жадыратып, тілеуқор ниеттерді тоғыстырғандай болады. Сол жолғы бодау кеңесте Бейсенбі төбе би болып, дау түйінін қалдырмай шешім айтады. Ағайын арасы келісімге келіп, жарасым табады. Мұның бәрін қалт жібермей сыннан өткізген Құнанбай жиын тарқар кезде Бейсенбіге «көмейінен бітімді сөз ақтарылған шешен, билігіне ел тоқтайтын көсем, аузы дуалы, ойы киелі жігіт екен» деп баға беріпті. Сонда, Бейсенбі осы бас қосудың ұрпаққа үлгі болар бір белгісі болсын деп, өзінің «Бодау кеңес» атты күйін шерткен екен».

In the Xinjiang region, there is a famous bi, renowned musician Beisembi Donenbayuly (1825-1898) who composed a piece called "Bodau Kenges." The legend of this piece is narrated by the poet Nukesh Badiguly as follows: "To resolve the disputes of the Abak-Kerey people in Altai that had gone unresolved, a large gathering was held. White yurts were pitched on the lush meadows of the Alkabek River in the region of Kabа. This event is said to have taken place in 1853. The respected figures holding the reins from the Argin, Naiman, Kerey, and Uaq tribes were invited to the Bodau Kenges. The esteemed sultan Qunanbay Uskenbayuly, specially invited to the grand white yurt, arrives... The Kerey bi Maman brings along a young man he has been mentoring, Beisembi. It seems that this was a time when Beisembi was just beginning to engage in such gatherings. When the appointed time arrived, those who would participate in the decision-making gathered in the house where Qunanbay was staying and began to take their places. The younger Beisembi was given a spot near the threshold. Just as it seemed that the intended individuals had gathered, Qunanbay sat down and asked: – So, how shall we begin the dispute? Shau bi, who was the claimant from the Kerey side, urged the sitting judges, saying, "Let someone start the discussion." However, the authority of Sultan Qunanbay intimidated everyone, and no one stepped forward. Then, Beisembi, sitting by the threshold, straightened up and spoke: – Sultan ağa, how shall we begin our discussion? – said Beisembi, – Argin and Naiman were our elders. However, when we moved from the distant Syr region, we did not settle due to the thickness of Argin ağa's whip, and when we moved from Kalba, we did not settle due to the thickness of Naiman ağa's whip. Thus, it seems as if our center has been hollowed out, as if our abode has been disrupted, and we are a people in search of a place to settle. The land we have come to is in the midst of dense Durbits and Urankhais. These people have no cradle marks or bed patterns; they only know the saying, "If you take, it’s peace; if you give, it’s my dog." Therefore, seeing the arrogance, shouldn’t the son of a brother who has not been hollowed out and whose abode has not been disrupted, speak first? The new demand, the bold words of the young man, and the well-reasoned arguments captivated the audience. The proud and dignified Sultan Qunanbay, resting on two cushions, raised his head and glanced at Beisembi. Then he began to speak: – It will happen, it will happen! – said Qunanbay. – It seems like it is about to happen! He is a young man whose words the people will believe, and whose voice can intimidate the enemy... Oh, brethren, hasn’t the gathering already begun?! The young man is speaking the right words: you have seen the dominance of the strong and have been pushed away from the people, you have lost your land. If I do not grieve over that, I will not rejoice. The birth of a child like you from Kerey is a pride for all Kazakhs. Let us give the reins of authority in this matter to this young man, and we shall be mere listeners! Qunanbay's favorable demeanor brightened the spirits of those present and seemed to unite their benevolent intentions. At that Bodau Kenges, Beisembi became the chief judge and made a decision that left no dispute unresolved. The relatives reached an agreement and found harmony. Qunanbay, who observed everything without missing a beat, later remarked to Beisembi as the gathering dispersed, "You are a speaker whose words flow with resolution, a leader to whom the people will listen, a man with a powerful voice and a sacred mind." Thus, Beisembi, wishing for this gathering to serve as a model for future generations, played his piece titled "Bodau Kenges."