Адай

Құрманғазы жолаушылап келе жатып бір Адайдың үйіне түседі. Үй ішінде шал мен кемпір болады. Қай жерден, қай елден келе жатқанын, толық аты-жөнін Құрманғазы ашық айтып бере қоймай, қазақ әдетіндегі «сүйрей салмамен» жүрген жерінің иттен, құстан амандығын, басқа «алды-салдының» естілмегенін, ат-көлігінің аман екендігін, «Құдайы қонақ» екендігін айтумен тоқталады. Бір кезек үй иелері шаруалары болып далаға шығып кетеді. Осы кезде Құрманғазының көзі керегенің басында ілулі тұрған үкілі сары домбыраға түседі. Домбыраның үкісі – оның иесінің не қыз, не сал мен серінің бірі екенін ескертеді. Қаншама ұзақ жол жүріп шаршап келгенімен, домбыраны көргенсін, оны ұстап қарағысы келіп, қолына алып, бір-екі қағып, әдейі «теріс бұрап», бұрынғы орнына апарып қайтадан іліп қояды. Біраз уақыт өткеннен кейін кемпір мен шал, он жеті-он сегіз жас шамасындағы қыз кіреді. Қыздың аты Ақмаңдай екен. Ол келісімен-ақ, төрде отырған қонаққа көзінің қырын да салмай, бірден керегенің басындағы домбырасын алып, тартуға айналды. Бір-екі қаққансын-ақ, домбырасының бұрауының өзгергенін сезіп: – Мынаған кім тиген? – деп әке-шешесіне қарайды. Олар не дерін білмей, «жазықты осы болар-ау!» дегендей төр алдындағы күйшіге қарайды. Ақмаңдай енді қайталап сұрамай домбырасын бұрынғы өз бұрауына түсіріп, бір күйге кірісіп кетеді. Ақмаңдай күйдің аяғына шыққан кезде Құрманғазы қызға қарап: – Шырағым, күйдің шоғын тартпай, боғын тарттың ғой! Домбыраны бері берші! – дейді. Күтпеген жерден мұндай әңгіме есіткен Ақмаңдай, екі көзі күйшіде болып, домбырасын Құрманғазыға қалай ұсынғанын сезбей де қалады. Кемпір мен шал аң-таң болып, «бұл өреде Ақмаңдайдың домбыра тартысы жөнінде ешкім бір ауыз сөз айтып көрген жоқ еді, бұл «жер астынан екі құлағы тік шыққан қандай жік» екен дегендей біріне-бірі қарай береді. Құрманғазы бір күйді тартып болған кезде үй адамдары біріне-бірі сыбырлап, бұрын-соңды бұл айналада Ақмаңдайды домбырадан сүріндірмей келгендерден емес-ау, тартыс шоқтығы тым биік екен дегендей, бір жағынан жұмбақ қонақты шырамытқандай, баяғы ашудан тыс жылы шыраймен күле қарап: – Шырағым, домбыра тартысың біздің бұл араның тартысына ұқсамайды. Қызылқұрт Құрманғазы деген бар деп еді, сен соның өзі емеспісің, «аяқ алысың» әләй екен тым, – дейді. Құрманғазы мұртынан күліп: – Болсақ, болармыз, – деген екен. Енді үй-іші болып қолқалап, Құрманғазыға қайтадан домбыра тарттырып, бірнеше күн жатқызып қонақ етіп, сый-құрметпен аттандырады.

Kurmanzha, while traveling, stops at the house of an Aday. Inside the house, there is an old man and an old woman. Without openly stating where he is from, his full name, or where he has been, Kurmanzha stops at mentioning that he is a "God-sent guest," ensuring that he has traveled safely without any disturbances from dogs or birds, and that his horse and carriage are safe. At one point, the hosts go out to tend to their chores. At this moment, Kurmanzha's eyes fall on a yellow dombra adorned with a feather hanging on the wall. The feather on the dombra indicates that its owner is either a girl or a singer. Although he is tired from the long journey, upon seeing the dombra, he wants to hold it, picks it up, plays a couple of notes, and deliberately "tunes it incorrectly" before returning it to its original place. After a while, the old woman and old man, along with a girl around seventeen or eighteen years old, enter. The girl's name is Akmandai. As soon as she enters, without even glancing at the guest sitting in the main room, she immediately takes her dombra from the wall and begins to play. After playing a couple of notes, she notices that the tuning of her dombra has changed and asks, – Who touched this? – looking at her parents. Not knowing what to say, they glance at the musician in front of them, as if to say, "It must be his fault!" Akmandai, without asking again, tunes her dombra back to its original pitch and starts playing a melody. When Akmandai finishes the piece, Kurmanzha looks at her and says, – My dear, you didn’t draw the essence of the melody; you’ve drawn its flaws! Hand me the dombra! – Surprised by such unexpected words, Akmandai, with her eyes fixed on the musician, doesn’t even realize how she offers her dombra to Kurmanzha. The old man and woman are astonished, thinking, "No one has ever spoken about Akmandai's dombra playing in this area; what kind of extraordinary talent has emerged from the depths?" They keep looking at each other. When Kurmanzha finishes playing a piece, the household whispers among themselves, realizing that Akmandai has never faltered in her dombra playing before, and that the level of her performance is exceptionally high. On one hand, they seem to recognize the mysterious guest, and with a warm smile, they say, – My dear, your dombra playing is unlike anything in our area. They say there is a musician named Kurmanzha; are you not him? Your "footwork" is quite remarkable, indeed! – Kurmanzha smiles from under his mustache and replies, – If we are, then we are. – Now, the household insists and encourages Kurmanzha to play the dombra again, hosting him for several days with great honor and respect before sending him off.