Төрт қарға

Шу өзенінің бас жағын мекендейтін Ұлы жүзден шыққан орта шаруасы бар бір адам мұқтажсыз өмір сүріпті. Ақкөңіл, қолы ашық болғандықтан ауылдастары оны «Жомарт» атап кетіпті. Бірақ баласы болмай, соған қатты ренжиді екен. Жасы елуге аяқ басқан соң мұрагерлерден де үміт үзіп, Құдай салғанды көріп, жата береді. Жұбайы да қарапайым, жолдасының айтқанын екі етпей, тату-тәтті өмір өткізеді. Қоян жылы келгенде үлкен жұт болып, елдегі мал біткеннің бәрі қырылып, халық ашаршылыққа, босқыншылыққа ұшырайды. Мұндай жағдай Жомартқа да жақсылық әкелмейді. Көктемге салым оның да қысып ұстап отырған бірді-екілі тұяғы шөбі болмағандықтан опат болып кетеді. Ол бала орнына жас малды: бұзау, қозы, бота, құлындарды бағып-қағып күтеді екен. Енді мал орнында оның қыстауында әрнемені шұқып, қарқылдаған төрт қарға қалады. Қарғалар шалдың жалғыз екенін сезгендей, бір орыннан екінші орынға секіріп жүріп, бір уақытта онсыз да қайыр сұрауға, болмаса өлуге бел байлаған жалғыз шалдың қасына келеді. Тіпті, олар да жалғызсырады ма, кім білсін, шалдың артынан ілесіп қалмай қояды. Шал бір нәрсесін ұмытқан кісідей сәл ойланып тұрып, жүгіріп үйіне барып, домбырасын алып шығады. Көктем лебін әкелген самал желдің ызыңына қосылып тұрып домбыраның шегіне қол соғады. Шал ескі бір күйді ойнап кетті. Домбыра халық басына түскен ауыр қайғыны сезгендей боздай жөнеледі. Күйде көңілсіз әуен тақырыбы өтіп жатыр, бірде аттың желісін бейнелейтін саз да естіліп қояды. Сонан кейін басын төмен салып, бір кез өзін-өзі ұмытқандай шал күйді өте бір нәзік сезіммен шерте жөнеледі. Үздік-создық дыбыстары барған сайын баяулап, әлсіреп барып күй аяқталады. Жан-жағына байқап қарайды. Төңіректе ешкім көрінбейді. Тек жаңағы төрт қарға ғана дөңгеленген көздерімен қарап қалыпты. Барлық жерде өлген мал, жандардың қалдықтары көрінеді. Жомарт домбырасын қайта қолға алып қарғалардың қарқылдаған үніне еліктетіп бір күй тартты. Домбыра төрт қарғамен қарғаша сөйлесіп кетті. «Сендерден басқа менің ешкімім жоқ, мені тастап кетпей-ақ қойыңдар, маған ештеңе қалмаса да, сендер үшін жететін азық мол», – дейді.

A man from the Great Horde, living at the head of the Shu River, had a modest livelihood and lived without need. Because he was kind-hearted and generous, his fellow villagers called him "Jomart." However, he was deeply saddened by the fact that he had no children. As he approached fifty, he lost hope for heirs and lay down, accepting what God had decreed. His wife was also simple, obediently following her husband's words, and they lived a harmonious life together. When the Year of the Rabbit came, a great famine struck, and all the livestock in the land perished, leading the people into starvation and displacement. This situation did not bring any good to Jomart either. By spring, the few animals he had been holding onto perished due to lack of grass. Instead of children, he had been caring for young livestock: calves, lambs, kids, and foals. Now, in place of the livestock, only four crows remained, pecking at various things around his winter shelter. The crows seemed to sense that the old man was alone, hopping from one spot to another, and at one point, they approached the solitary old man, who had already resolved to either beg or die. Perhaps they too felt lonely; who knows, they wouldn’t leave the old man’s side. The old man stood for a moment, as if he had forgotten something, then ran home to fetch his dombra. As he stood there, the gentle breeze of spring joined the sound of the dombra strings being struck. The old man began to play an old tune. The dombra seemed to wail, sensing the heavy sorrow that had befallen the people. The melody carried a melancholic theme, occasionally echoing the sound of a horse's reins. Then, lowering his head, the old man played the tune with an exquisite sensitivity, as if he had forgotten himself. The sporadic sounds gradually slowed down, weakened, and finally the tune came to an end. He looked around. No one was in sight. Only the four crows remained, watching him with their round eyes. Everywhere, dead livestock and remnants of lives could be seen. Jomart picked up his dombra again and played a tune, imitating the cawing of the crows. The dombra began to converse with the four crows. "You are my only companions; please don’t leave me. Even if I have nothing left, there is enough food for you," he said.