Телқоңыр (ІV нұсқа)

Мүкей бас болған он бес жортуылшы солтүстік Алтай сілемдерін мекендейтін дөртуыл елінен 300 жылқы айдап келіп, Қаба ауданының батысындағы Қара жиде, Бүркеу дейтін жерде жылқыны бөліске салады. Мүкей жолдастарына талап қойып: – Маған осы жылқыдан көп бөлістің керегі жоқ, небары ойға алған үш жылқым бар, соны беріңдер? – депті. Ондағысы екі қара биені тел еміп келе жатқан қоңыр құнаншығарға көзі түседі. Оның қолмен жасап қойғандай жұп-жұмыр сүйек бітімі, су төгілмес майталман жорғасы мен ат шаптыратын желісі ерекше көзге түседі. Қоңыр құнан екі енесінің белінен елікше секіріп түсіп ойнайды екен. жолдастары сұрағанын беріп, Мүкей арманына жетеді. Қоңыр құнан екі енені кезек-кезек тел еміп келгендігінен «Телқоңыр» деп аталады. Ол не үшін екі енені емгендігін жылқының түпкі иесі болмаса, кім білсін? Мүкей қоңыр құнанды дөненінде үйретіп қолға бағады. Оны ат ағашқа байласа, жұлып тоқтатпайды. Үйге байласа, төбеге шапшиды. Сондықтан ұзын шылбыр тағып, түскен жерінде бос қойып үйретеді екен. Жануар шылбырды тартып, түлкі құсап бұлаңдап ойнап тұрады екен. Телқоңыр қуса, құсты тістеп жететін, қашса, шаңын да көрсетпей құтылатын «айтақалсын» ат болыпты. Телқоңырдың екі енесі екі жылдан соң, мекеніне қашып кетіпті. Бір күні Мүкей мал көздемек боп, биік құмның басына шығып, екінті намазын оқып жатады. Жанында дағдысы бойынша бос тұрған Телқоңыр тегі енесі есіне түсті ме екен, кенет кісінеп, ішін тартып аунайды да, сілкініп ап, бұрынғы келген жағын бетке алып қаша жөнеледі. Намаздың қаза болмауына әрең шыдаған ат иесі қара тер боп түтігіп жақын маңдағы ауылдарға барып аттан сап, адам топтап, үш күн, үш түн қуса да, телқоңыр жеткізбей, қарасын үзеді. Сөйтіп, орны толмас өкінішке батқан Мүкей «Телқоңыр» күйін жасайды.

Fifteen raiders led by Mukey drove 300 horses from the Dörtuil people, who inhabit the northern Altai ranges, and gathered to divide the horses at a place called Karazhide, Burkeu, west of the Qaba district. Mukey set a condition for his companions: – I don't need a large share of these horses, I only want three horses that I have in mind, just give me those? – he said. He then noticed a brown colt that was suckling from two black mares. Its perfectly shaped bones, its unyielding gait, and its racing lineage stood out remarkably. The brown colt would leap down from the sides of its two mothers like a deer and play. His companions gave him what he asked for, and Mukey achieved his dream. The brown colt was named "Telqonyr" because it had been suckling from two mares alternately. Who knows why it suckled from two mares if not the original owner of the horse? Mukey trained the brown colt as a yearling and kept it under control. If tied to a horse post, it would not stop pulling. If tied at home, it would leap to the roof. Therefore, he would attach a long tether and let it roam free where it fell. The animal would tug at the tether and play around like a fox. When Telqonyr chased, it could catch a bird, and when it ran away, it would escape without a trace, becoming a horse known as "Aitaqalsyn." Two years later, Telqonyr's two mares escaped back to their home. One day, Mukey went to look after the livestock, climbed to the top of a high sand dune, and lay down to pray the afternoon prayer. By habit, Telqonyr was left free beside him, and perhaps remembering its mother, it suddenly neighed, tightened its belly, rolled over, shook itself, and took off in the direction it had come from. The horse owner, who barely endured the thought of missing the prayer, was drenched in sweat and rushed to the nearby villages to gather people, chasing for three days and three nights, but he could not catch up to Telqonyr and lost sight of it. Thus, filled with irreparable regret, Mukey composed the song "Telqonyr."