Ақ ерке, Ақ толқын, Жай толқын

Халық ішінде мынадай бір аңыз бар екен: ертеде атақты бір домбырашы жігіт жолдастарымен жолаушылап келе жатып, сусындап алу үшін жол-жөнекей бір үйге түседі. Бұлардың алдынан бір қабаған ит шығып үйге кіргізбейді. Сонда үйден бір бойжеткен қыз шығады. Жігіт қасындағы жолдасына: «Мынау неткен көргенсіз еді, келген қонақтың атын байламақ түгіл, итті де қорымады-ау!» дейді. Жігіттер үйге кірсе, қыз оларға көз салмай, төсек үстінде кесте тігіп отырады. Домбырашы жігіт төсектің бас жағында тұрған күмістеулі домбыраны алып, шертпекші бола бергенде қыз: – Домбыраны бері әкеліңіз, бұзып қоясыз, – дейді. Жігіт ашумен домбыраны қызға лақтырады. Қыз домбыраның құлақ күйін бұзып тастап: – Шерткіш болсаңыз, енді шертіңіз, – деп жігітке қайта береді. Жігіт құлақ күйі бұзылған домбырамен ұзақ бір күй шерте бастайды. Жігіт күйі қыздың көңіл-күйін тебірентіп жібереді. Қыз кергішті сүйеп қойып, жігітке қарай жылжи түседі. Жігіт: – Ауылымызға айта барайық, сізде бір күй шертіп беріңіз, – деп домбыраны қызға береді. Қыз да бір күй шертіп, домбыраны жігітке қайта ұсынады. Жігіт тағы ағытылып бір күй шерте жөнеледі. Жігіттің өнеріне риза болған қыз қымыз құюға ыңғайлана бергенде, қолында саумал құйған көнегі бар шешесі үйге кіріп: – Бұларың кім, иен үйде дүрілдеген? – деп ашуланады. Қыз: – Апа, жолаушы екен, сусын ішкелі келіпті, – деп ана ашуына басу айтып, қымыз құя бастайды. Қыз домбырашы жігітке бір кесе қымыз ұсынып: «Күйіңіздің аты не?» – деп сұрайды. Сонда жігіт: Бұл – «Ақ ерке» деген күй, ал мынау «Ақ толқын», мынау «Жай толқын», – деп оған қоса тағы екі күй шерткен екен. Әшім осы әңгімені естігеннен кейін, бұл күйдің дерегін көп іздеп таба алмайды, ақыры сол әңгіме желісі бойынша өз алдына қызға арнап, «Ақ ерке», «Ақ толқын» деген екі күй, кешігіп ойланатын шешесіне арнап, «Жай толқын» деп бір күй шертеді.

There is a legend among the people: once upon a time, a famous dombra player was traveling with his friends and stopped at a house to have a drink. A fierce dog came out and wouldn't let them enter the house. Then a young girl came out of the house. The young man said to his companion, "What a rude dog this is, it doesn't even guard the guest's horse!" When the young men entered the house, the girl did not look at them and sat on the bed stitching. The dombra player picked up the silver-stringed dombra that was at the head of the bed and was about to play when the girl said, "Bring the dombra here, you will break it." Angrily, the young man threw the dombra at the girl. The girl broke the tuning of the dombra and handed it back to him, saying, "If you are a player, then play now." The young man began to play a long tune on the out-of-tune dombra. The tune stirred the girl's emotions. The girl leaned against the wall and moved closer to the young man. The young man said, "Let's tell our village, you play a tune for us," and handed the dombra to the girl. The girl played a tune and offered the dombra back to the young man. The young man, feeling inspired, began to play another tune. Pleased with the young man's skill, the girl was about to pour kumis when her mother entered the house with a container of fresh milk and angrily asked, "Who is this making noise in our quiet house?" The girl replied, "Mother, he is a traveler who came to have a drink," calming her mother's anger as she began to pour kumis. The girl offered the dombra player a cup of kumis and asked, "What is the name of your tune?" The young man replied, "This is the tune 'Ak Erke', and this one is 'Ak Tolqyn', and this one is 'Zhai Tolqyn'," and he played two more tunes along with it. After hearing this story, Ashim could not find much information about this tune, and eventually, based on the storyline of the tale, he composed two tunes named "Ak Erke" and "Ak Tolqyn" for the girl, and for his mother, who was slow to think, he played a tune called "Zhai Tolqyn."