Әл Фараби

Фараби Бағдат, Шам шаһарына – Дамаскіге барады. Сол кездегі бұл қаланың әкімі Сейф әд-Дәула бен Хамдан шешен әрі ғалым, халыққа мәшһүр адам екен. Хамдан өзіне жақын адамдармен Фараби жөнінде әңгімелесіп, сол кісіні көргісі келеді. Бір күні Хамдан шаһардағы барлық ғұламалар мен укамаларды шақырып, кең мәжіліс құрады. Мәжіліске әл Фарабиді де шақырып алдырады. Фараби келіп, көпшілікке сәлемдеседі. Төрдегі тақта отырған Хамдан Фарабиге: «отырыңыз» деп жай ғана ишарат білдіреді, бірақ орын көрсетпейді. Мұндағы Хамдидің мақсаты – Фарабидің мәртебесін сынау еді. – Сіздің мәртебеңіздің шамасымен отырайын ба? – деп сұрады. Сонда әкім Фарабиге: – Өз мәртебеңіздің шамасымен отырыңыз, – дейді. Сонда Фараби мәжілісте отырған адамдардан жоғары қарай өтіп, Сейф әд-Дәуланың жанына таққа барып отырады. Әкім орнынан сырғып түсе жаздайды. Бұған ішінен ыза болған Сейф әд-Дәула артында тұрған құлдарына өзі үйреткен құпия тілмен: – Мына келіп отырған адам әдепсіз екен, мені орнымнан жылжытып жіберді, енді мен бұған бірнеше сұрақ қоямын, егер сұрағыма дұрыс жауап бере алмаса, өзін жанымнан сүйреп, домалатып жіберіңдер! – деп бұйырады. Әкімнің бұл құпия сөздерін жақсы түсінген Фараби сол тілмен: – Ау, Сейф әд-Дәула, әуелі мен сізден «өзіңіз көрсеткен орынға отырайын ба немесе өзіме ұнаған орынға отырайын ба» деп сұрағанымда, сіз: «ұнатқан орныңызға отырыңыз» деп рұқсат бердіңіз ғой, сонсын мен ұнатқан орын осы болды, айып етпеңіз, – деп әміршіге жауап берді. Иә, Фараби бұл жауапты әміршінің ешкім білмес деген құпия тілімен айтты. Фарабидің құпия тілді де жақсы білетіндігін Сейф әд-Дәула қайран қалып оған бас иді, құрметтеді. Мәжілісте отырған барлық ғұлама, дана адамдар тыныш тұрып Фарабидің сөзін ықыласпен тыңдап, бәрі де оның асқақ ғылымына бой ұсынды.

Al-Farabi goes to Baghdad, to the city of Sham – Damascus. The governor of this city at that time, Sayf al-Dawla ibn Hamdan, is a wise and eloquent man, well-known among the people. Hamdan, along with his close associates, discusses Al-Farabi and wishes to meet him. One day, Hamdan invites all the scholars and learned men of the city and holds a grand assembly. He also summons Al-Farabi to the assembly. Al-Farabi arrives and greets the crowd. Hamdan, seated on the high throne, gestures to Al-Farabi to "take a seat," but does not indicate a specific place. Hamdan's intention here is to test Al-Farabi's status. – Should I sit according to your status? – he asks. Then the governor tells Al-Farabi: – Sit according to your own status. – Al-Farabi then walks past the people sitting in the assembly and goes to sit next to Sayf al-Dawla on the throne. The governor nearly slips from his seat. Angered by this, Sayf al-Dawla instructs his servants, in the secret language he has taught them: – This man who has come is rude; he has displaced me from my seat. Now I will ask him several questions, and if he cannot answer my questions correctly, drag him away from me and roll him out! – he commands. Understanding the governor's secret words well, Al-Farabi responds in that language: – Oh, Sayf al-Dawla, when I first asked you whether I should sit in the place you indicated or in a place I liked, you permitted me by saying: "Sit in the place you like." So, this is the place I liked; do not take offense, – he replied to the ruler. Yes, Al-Farabi spoke this response in the secret language that the ruler thought no one would understand. Sayf al-Dawla, astonished by Al-Farabi's proficiency in the secret language, bowed to him and respected him. All the scholars and wise men sitting in the assembly remained silent and listened attentively to Al-Farabi's words, all yielding to his lofty knowledge.