Әмір Темірді тоқтатқан ана (ІІ нұсқа)

Ел шауып, жер басып алу жөнінде аты шулы Шыңғыс ханнан кем түспеген Әмір Темір көреген елдің боздағы мен аруын, сәбиі мен кәрісін, қызы мен кемпірін қынадай қырып, қанын судай ағызған. Ақсақ Темір деген атты есіткенде жылаған бала дауысын өшіріп, сөйлеген жан сөзін қойған. Оның қаттылығынан қайыспаған ел, қамықпаған адам болмаған. Шабылмай қалған ел де, алынбай қалған жер де қалмаған. Сондай зұлымдығының бірінде Темір бір елді шауып, мал-мүлкін, халқын басып алып айдап кетеді. Сол айдалып кеткен қолға көп тұтқынның ішінде бір кемпірдің көзінің ағы мен қарасындай жалғыз баласы да кетеді. Баласынан айрылған кемпір: «Жалғызымнан айрылып, одан жанымды аяп қалып мен кімге тұлға боламын», – деп, баласының артынан бұл да кетеді. Жолда не бір биік тау-тасты, қалың ну орманды, өткел бермес асау өзенді кездестіреді. Бірақ оның бәріне де төзімділікпен шыдайды. Ақырында кемпір Темірдің Самарқандағы сарайына да жетеді. Бірақ жол азабын көп көрген кемпірдің тек қана сүлдесі жетіп еді. Ажары кеткен, жүзінің нұры қашып, сілесі қатқан кемпірді көрген сарай адамдары, күзетші-жасауылдары оны Темірге жібермейді. Өжеттігі мен қайсарлығы кемімеген табанды кемпір Темірге де жетеді. Алдына келген адамнан жөн сұрауды күнәмен тең көретін Темір мына келген кемпірді адам екен-ау деп елемейді. Тіс жармайды. Ақыры шыдамы таусылған кемпір Темірге былай деп сөз бастайды: – Уа, арыстандай айбатты, жолбарыстай қайратты әміршім! Біздей алдыңызға келген пақыр жанның сөзіне құлағыңызды асыңыз. Сен алмаған ел бар ма, сен баспаған жер бар ма?! Халықтың қанын судай ағыздың. Ұлын улаттың, қызын шулаттың, кәрісін зарлаттың, сәбиін жылаттың. Олардың барлығына да тырнақтай рахым жасамадың. Алдыңа келгенді аждаһадай жұттың, қасыңа жуығанды қапсыра құрттың, ойыңа алғанның бәрін істедің. Арманыңды түгел орындадың. Дүниеде уысыңа симаған ел де, қансырамаған халық та жоқ. Осының бәрін, әміршім, сен істедің. Дүние жүзіне Темір атың мәшһүр болып, кеңінен тарады. Осындай айбарлы атақ пен өшпес даңққа ие болғаныңмен, әміршім, сен мендей анадан туып, анадан өстің. Мендей ана болмаса, сендей атақты да қаһарлы патша да болмаған болар еді. Сондықтан да анадай асыл жан дүниеде әм ұлы, әм құдіретті деп айтуға лайық. Анаға бала өмір бақи қарыздар. Сол анадан сендей айбарлы хан да, айбатсыз, ақымақ, жаман да туады. Сен анадан артық туған хансың да, менің балам жаман туған жан. Бірақ жаман болса да ол өзіме артық, өзіме жақсы. Қарға екеш қарға да балапанын «аппағым» деп аялайтын көрінеді. Ананың балаға, баланың анаға қымбаттылығы сондай. Ендеше, хан ием! Ендеше, сол жаман балам сенің тұтқыныңның бірі болып зынданда жатыр. Сол жаман баламды сұрай келдім. Шыбынымды тірілей қолыма бер! Ол өзіме қымбат, – деп кемпір сөзін аяқтағанда дүниеде тастай қатты, ешкімге еш уақытта мейірімі түспеген, адам қанын судай төккен қатыгез Әмір Темір кемпірдің сөзіне жібіп, баласын өлтірмей қайтып беріпті. Адам баласына жібімеген, адамның сөзін сөз демеген, адам баласы батып сөз айта алмаған қаһарлы да айбарлы Шығыстың жалғыз көзді арыстаны атанған Ақсақ Темір сияқты қатты әмірді сөзбен тоқтатып, мақсатын орындатқан тек ананың үлкен жүрегі мен оның құдіреті еді.

Amir Timur, who was no less notorious than the famous Genghis Khan for raiding lands and seizing territories, slaughtered the young and the beautiful, the infants and the elderly, the daughters and the grandmothers of the foresighted nation, spilling their blood like water. When the name of Ak Sakal Timur was heard, the cries of children ceased, and those who spoke fell silent. There was no nation that did not tremble at his harshness, no person who was not disheartened. There was no land left unraided, no territory left unconquered. In one of his acts of cruelty, Timur invaded a nation, seizing its livestock, property, and people. Among the many captives taken away was the only son of an old woman, who was as dear to her as the whites and blacks of her eyes. The old woman, bereft of her son, lamented, "Having lost my only child, who will I become if I do not pity my own soul?" and she set off after her son. Along the way, she encountered high mountains, dense forests, and wild rivers that were impossible to cross. Yet she endured all of it with patience. Eventually, the old woman reached Timur's palace in Samarkand. However, after enduring much hardship on the road, she was left with nothing but her frail body. The palace guards and attendants, seeing the old woman whose beauty had faded, whose face had lost its radiance, and whose strength had waned, did not allow her to approach Timur. Yet the determined old woman, whose courage and tenacity had not diminished, managed to reach Timur. Timur, who regarded questioning those who came before him as a sin, did not pay attention to the old woman, thinking she was just another person. He remained silent. Finally, when the old woman's patience ran out, she began to speak to Timur: – O my mighty ruler, as fierce as a lion and as strong as a tiger! Listen to the words of a poor soul like me who has come before you. Is there any nation you have not conquered, any land you have not tread upon?! You have spilled the blood of the people like water. You have poisoned the sons, caused the daughters to scream, made the elderly weep, and brought tears to the infants. You showed no mercy to any of them. You swallowed those who came before you like a dragon, devoured those who approached you, and did everything you set your mind to. You fulfilled all your desires. In this world, there is no nation that has escaped your grasp, no people that have not been drenched in blood. All of this, my ruler, you have done. The name of Timur has become famous throughout the world and has spread widely. Even with such a formidable title and everlasting glory, my ruler, you were born of a mother like me and grew up with a mother. Without a mother like me, there would have been no famous and fierce king like you. Therefore, a mother is worthy of being called both great and powerful in this world. A child is forever indebted to their mother. From that mother, both a mighty khan like you and a weak, foolish, bad person can be born. You are a khan born of a mother, and my child is a bad person. But even if he is bad, he is dear to me, he is good to me. Even a crow cherishes its chick, calling it "my precious." Such is the value of a mother to her child and a child to their mother. So, my lord! Therefore, that bad child of mine is one of your captives, lying in prison. I have come to ask for that bad child of mine. Give me my son alive in my hands! He is dear to me, – the old woman concluded her words, and the hard-hearted Amir Timur, who had never softened to anyone, who had never shown mercy to anyone, and who had spilled human blood like water, was moved by the old woman's words and returned her son unharmed. It was only the great heart of a mother and her power that could stop a ruler as harsh and formidable as Ak Sakal Timur, the one-eyed lion of the East, who had never softened to humanity, who had never regarded human words as words, and who had made it impossible for anyone to speak.