Асан қайғы туралы (ІІ нұсқа)

Әз Жәнібек хан Астархан қаласын орысқа салдырыпты. Орыс қаланы салғаны үшін ақыға жер сұрайды. Ол жердің көлемі бір өгіздің терісін таспадай қылып тілгенмен бірдей екен. Осы қаланың салыну құрметіне әз Жәнібек хан үлкен той қылып, оған Асан қайғыны шақырады. Тойға Асан қайғы бармайды. Тағы бірде құсбегімді білдіремін деп тағы да той жасайды. Асан қайғы бұл тойға тағы да келмейді. Үшінші рет бала сүндеті деп жасаған тойға ғана Асан қайғы келеді. Келген Асан қайғымен әз Жәнібек сәлемдесіп болғаннан кейін: – Алдыңғы тойларға неге келмедің, басыңды жұлып алайын ба? – дейді. Асан қайғы былай дейді: – Астархандай қаланы орысқа салдырдың. Қазақтан шебер таба алмадың ба? Күндердің күнінде қалаңды орыс жайлар. Құсбелігіңді білдіріп той жасағанда келмегенім, күндердің күні болғанда басыңды қырау шалып құсбелігің сенен қалады. Бұған неге келейін? Ал енді осы тойға келген себебім, Пайғамбар сүндеті құтты болсын айтайын деп келдім, – депті Асан қайғы. Аз кем отырған соң Жәнібек хан Асан қайғыға: – Арық кісісің ғой, – дейді. Сонда тұрып Асан қайғы былай депті. – Қайғысызда қан ішеміз, Біліксізде би ішеміз. Өлеңді жердің өңін ішеміз, Өлімді жердің моласын ішеміз. Қайдан семіз болайын, Күніне тоқсан аударылам, Содан арық болдым, – депті. Осы сөздерден кейін Асан қайғы үйіне барып жатып алады. Хан хандығын құрып отыра береді. Күндердің күнінде Асан қайғы «Жәнібек өлді» дегенді естиді. «Мұны кім өлтірді екен» деп ойланады. Енді «оны өлтірген есік алдындағы құлың» дегенді естиді. Жәнібек хан өлгесін қала иесіз қалады. Орыс пен қазақ қаланы иемдену үшін дауласады. Ақыры, не керек, дау орыстың пайдасына шешіледі. Осыдан кейін Асан қайғы қазақтың тұрмысына қолайлы жер іздеп шығады. Ең алдымен Шу бойына барады. «Жері шулайтын жер екен» деп қайтып келеді. Содан соң терістікке Еділ, Жайыққа кетеді. Оны «қысы қатты болатын жер екен» деп, менсінбей қайтып келеді. Енді Хорезм, Бесқалаға сапар шегеді. Ондағы Айбүгір деген тауға қарап тұрып: «Келгенге тоймайтын, кеткенге ортаймайтын, қазғаны арық, көрмессің жарық. Күндердің күнінде атарсың атпа, боларсың қатпа. Жері қамыс қатпа, бал өретін жер екен», – деп, оны да ұнатпайды. Осыдан кейін Маңғыстауға келіп, оны «Маңғыстау емес, Мыңқыстау екен. Мыңсаулық қоздайтын жер екен, жері тар екен» деп бағалайды. Осылай әр жерлерді аралай жүріп Майлықоңыр деген жерге келеді. Осы жер Асан қайғыға қатты ұнайды. Содан бері Майлықоңыр қазақтың қоныстанатын жеріне айналыпты.

Khan Az Zhanibek had the city of Astrakhan built by the Russians. The Russians ask for land in return for building the city. The size of that land is equivalent to a hide of an ox cut into strips. In honor of the construction of this city, Khan Az Zhanibek throws a grand feast and invites Asan Qaygy. Asan Qaygy does not attend the feast. Another time, he announces that he will show his falconry skills and holds another feast. Asan Qaygy does not come to this feast either. Only at the third feast, which is held for a child's circumcision, does Asan Qaygy attend. After greeting Asan Qaygy, Khan Az Zhanibek asks: – Why didn’t you come to the previous feasts? Should I take your head off? – Asan Qaygy replies: – You had the city of Astrakhan built by the Russians. Couldn’t you find a craftsman among the Kazakhs? One day, the Russians will take over your city. I didn’t come to the feast where you showed off your falconry skills because one day, frost will take your head, and your falconry will remain with you. Why should I come to that? Now, the reason I came to this feast is to say congratulations on the Prophet's circumcision, – says Asan Qaygy. After sitting for a while, Khan Zhanibek says to Asan Qaygy: – You are a thin man, – to which Asan Qaygy responds: – Without worries, we drink blood, Without knowledge, we drink the leader's drink. We drink the essence of the singing land, We drink the graves of the dead land. How can I be fat, I turn over ninety times a day, That’s why I have become thin, – says he. After these words, Asan Qaygy goes home and lies down. The Khan continues to rule the kingdom. One day, Asan Qaygy hears that "Zhanibek has died." He wonders, "Who could have killed him?" Then he hears, "It was your servant at the door who killed him." After Zhanibek Khan's death, the city is left without an owner. The Russians and Kazakhs argue over who will possess the city. In the end, the dispute is resolved in favor of the Russians. After this, Asan Qaygy sets out to find a place suitable for the Kazakhs' way of life. First, he goes to the banks of the Shu River. He returns, saying, "It is a noisy place." Then he heads north to the Volga and Ural rivers. He dismisses it, saying, "It is a place with harsh winters." Next, he travels to Khorezm and Bessqala. Looking at a mountain called Aibugir there, he says: "A place that never satisfies the arrival, never empties for the departure, a ditch that you dig, you won’t see the light. One day you will shoot, you will not be able to hold. The land is not thick with reeds, it is a place where honey is made," – and he does not like it either. After this, he arrives in Mangyshlak and evaluates it, saying, "This is not Mangyshlak, it is Myngkystau. It is a place where the thousand-sickness lambs are born, the land is narrow." Thus, wandering through various places, he arrives at a place called Maylykongyr. This place greatly pleases Asan Qaygy. Since then, Maylykongyr has become a settlement for the Kazakhs.