Әйтеке бидің мықтылығы

Пір сайлау жұмысына кіріскенде Төле би өзінің ғұламасы Мағзаманды, Қазыбек би Ер Сейтпембетті, Әйтеке Мүсәліні (кейінгі лақап аты – Сұпыәзі) өздерімен бірге мәжіліске ала келеді. Пір сайлау мәжілісіне бұлардан басқа молдалар мен ишандар, айбынды батырлар мен билер, сөз зергері шешендер қатысып отырған. Пір сайлауында адам көптің алдында өзінің кереметін көрсетуі керек. Кереметі басым адам ұлық пір болып сайлана алатын болған. Тәртіп бойынша үш бидің ғұламасының кереметі сыналып болғаннан кейін, ең мықты дегенін ғана пір сайлауына жарамды деп шешіледі. Бұл әр бидің өздерінің ғұламасын құр бекер мақтап, ұсына бермесін деген ойдан туса керек. Керемет көрсету жөніндегі ұсыныс Әйтеке биден шыққан болатын. Оның бұл ұсынысы көптің ішінен қолдау табады да, Әйтеке халық алдына бір буаз сиыр әкелдіреді. Сосын ғұламаларға қарап: – Сиырдың ішіндегі бұзаудың түрін, түсін, жынысын және қандай күйде жатыр соны көпке бұлжытпай айтып бересіңдер! Сиырды сойып, бұзауды алғанда қайсысының сөзіне бұзаудың түр-түсі дәл келсе, сол үш жүзге Ұлық пір болып сайланады, – дейді. Бұған үш би келіседі. Алғашқы болып Төле бидің ғұламасы шақырылып: – Мынау сиырдың ішінде қандай бұзау жатыр? Оның түрі, түсі және жынысы қандай? Соны мына көпке айтып бер, – дейді үш би. Мағзаман сиырға қарап тұрып: – Бұл сиырдың ішінде: қара, ұрғашы, ақтөбел бұзау жатыр, – деп тоқтады. Қазыбектің ғұламасы Ер Сейітпамбет сиырға қарап тұрып: – Мына сиырдың ішінде ұрғашы, қара бұзау жатыр деп кідіреді. Бұдан соң үшінші болып Әйтекенің ғұламасы Мүсірәлі сиырды көзімен бір рет сүзіп өтті де көпке қарап: – Бұл сиырдың ішінде ұрғашы, қара, ақ құйрық бұзау жатыр, – дейді. Үш ғұлама көре көзге үш түрлі сөз айтқанда отырған көпшілік куәгер болады. Осыдан соң сиырдың ішін жарып бұзауды алып қараса, бұзау – ұрғашы, қара, ақ құйрық. Бұл Мүсірәлінің айтқаны еді. Сондықтан халық бір ауыздан ұлық пірге Мүсірәліні сайлады. Мүсірәлі өзінің озық көргендігімен үш жүзге Пір болады. Енді осы Пірді елге алып кетуге де үлкен талас болады. «Үш жүзге ортақ болғандықтан, Ұлық пір Орта жүзде отыруы қажет», – деп отырып алады Қазыбек. Төле би мұны қуаттайды. Әйтеке Мүсірәліні қалайда өзімен бірге алып кету үшін оларға тағы да ұсыныс қояды. – Ертең үш жүз әрқайсысы өзінің еліне қарай қосынын көшірсін. Біз Мүсірәлімен төртеуіміз төбенің басында тұрайық. Көштің қарасы үзіліп кеткесін Мүсірәлінің атын бос жіберейік. Ат қай жүздің көшінің артынан еріп кетсе, Мүсірәлі де сол жүзге кете берсін, – дейді ол. Қазыбек пен Төле би бұған қосылады. Ертеңіне дәл осылай жасағанда Ақша ат Кіші жүздің көшінің артынан құйындатып шауып кетеді. Мұны көрген Әйтеке: – О, садағаң кетейін, әулием! – деп Мүсірәліні құшақтап тағзым етеді. Тұрып қалуға ұялып, ана екі би де Мүсірәліге қол беріп еңкейеді. Сөйтіп, үш би татулықпен тарқасып, Әйтеке Мүсірәліні қасиетті қара шаңырағына әкеліп қондырған екен.

When the selection of the spiritual leader began, Tole Bi brought along his scholar Magzaman, Kazibek Bi brought Er Seyitpambet, and Aiteke brought Musirali (later known by the nickname Supyazi) to the assembly. In addition to these, scholars and religious leaders, valiant warriors and judges, and eloquent orators participated in the selection of the spiritual leader. During the selection, a person must demonstrate their miracle in front of the crowd. A person with a greater miracle could be elected as the esteemed spiritual leader. According to the rules, after the miracles of the three scholars were tested, only the strongest one was deemed suitable for the selection of the spiritual leader. This was likely to prevent each bi from merely praising and presenting their scholar without merit. The proposal for demonstrating miracles came from Aiteke Bi. His proposal received support from the crowd, and Aiteke had a pregnant cow brought before the people. Then he turned to the scholars and said: - You will accurately describe the type, color, gender, and condition of the calf inside the cow to the crowd! When the cow is slaughtered and the calf is taken out, whoever's words match the appearance of the calf will be elected as the Esteemed Spiritual Leader for the three zhuzes, - he said. The three bi agreed to this. The first to be called was Tole Bi's scholar: - What kind of calf is inside this cow? What is its type, color, and gender? Tell the crowd, - said the three bi. Magzaman looked at the cow and said: - Inside this cow is a black, female, Akhtobel calf, - he concluded. Kazibek's scholar Er Seyitpambet looked at the cow and hesitated: - Inside this cow is a female, black calf, he said. Then, the third to speak was Aiteke's scholar Musirali, who glanced at the cow and said to the crowd: - Inside this cow is a female, black, white-tailed calf, - he stated. As the three scholars made three different claims, the gathered crowd bore witness. Afterward, when they opened the cow and examined the calf, it was indeed a female, black, white-tailed calf. This was what Musirali had said. Therefore, the people unanimously elected Musirali as the esteemed spiritual leader. Musirali became the spiritual leader for the three zhuzes due to his foresight. Now, there was a significant dispute about how to take this spiritual leader back to the people. "Since he is common to all three zhuzes, the Esteemed Spiritual Leader must reside in the Middle Zhuz," Kazibek insisted. Tole Bi supported this. Aiteke proposed another idea to take Musirali with him. - Tomorrow, each zhuz should move their camp towards their own land. We, along with Musirali, will stand at the top of the hill. Once the caravan has dispersed, we will let Musirali's horse go free. Whichever zhuz's caravan it follows, Musirali will go with that zhuz, - he said. Kazibek and Tole Bi agreed to this. The next day, when they did exactly that, Aksha the horse dashed after the caravan of the Little Zhuz. Seeing this, Aiteke exclaimed: - Oh, may I sacrifice myself for you, my saint! - and embraced Musirali in reverence. Feeling embarrassed to remain standing, the other two bi also extended their hands to Musirali and bowed. Thus, the three bi parted amicably, and Aiteke brought Musirali to the sacred black yurt.