Өтегеннің жер қарауы

Өтеген – халықтың жоғын жоқтап, еліне құтты мекен, жайлы қоныс іздеп жер-дүниені кезген жиһангер. Қасына қырық жігітті ертіп, Орта Азияны жалпақ кезіп, орыс патшасы сұраған елді де көріпті. Әр жердің топырағын қоржынына теңдеп, алып жүреді екен. Ақырында төрт түлік малға да, елге де жайлы Жиделібайсын деген жерді ұнатыпты. Ол аймақ тек жылқы малына ғана жайсыз екен. Өтеген батыр еліне келген соң халқына жау аяғы жетпейтін, патшаның билігі өтпейтін жаңа қоныс тапқанын айтып: – Егер көпшілік қарсы болмаса сол жаққа көшейік, Алатаудың жері малға жайлы болғанымен, жүре-жүре өрісіміз тарылады, алдымыздағы жылдарда қыс қатты болып, жұтқа ұрынамыз, ел аштық, жоқшылық көреді, – дейді. Қасқараудан шыққан ағайындары Ерсары мен Байсары: – Жылқыға жайсыз болса несіне көшеміз, жылқы: мінсек – көлік, жесек – ет, жал-жая, қазы-қарта, ішсек – қымыз. Қазақтың жылқы малынсыз күні жоқ, жылқыдан айырылсақ, көрген күніміз не болады, – деп қарсы шығады. Оларды қырық мың жылқысы бар Жыланкөз да қоштайды. Сөйтіп, қасқараулар көшпей қалады. Көп ұзамай Өтегеннің айтқаны келеді. Қатты кыстың арты жұтқа ұласып, халық бар малынан айырылып, жұтап қалады. Ел ашығып, басына қайғылы күн туады. Алатаудың баурында қыбырлаған құрт-құмырсқа, аң-құс та қалмайды. Баяғы Жыланкөз байдың кырық мың жылқысы да жұтқа ұрынады. Халқының ауыр халін көрген Өтеген батыр: «Әттеген-ай, Жиделібайсын жылқыға жайлы деп сонда бір ауыз өтірік айтпағаным-ай!» – деп қатты өкініпті.

Ötegen is a wanderer who roams the earth in search of a blessed place and a comfortable home for his people. He took forty young men with him, traversing Central Asia and even seeing the lands requested by the Russian tsar. He would carry the soil from each place in his bag. Eventually, he liked a place called Jideli-Baysyn, which was suitable for livestock and the people. However, that region was only unsuitable for horses. After returning to his homeland, Ötegen batyr told his people that he had found a new settlement where the enemy's foot could not reach and the tsar's authority did not extend: – If the majority does not oppose, let us move there. Although the land of Alatau is good for livestock, as we go on, our pastures will shrink, and in the coming years, the winter will be harsh, leading us to disaster. The people will suffer from hunger and poverty, – he said. His relatives from Qasqarau, Ersary and Baisary, responded: – If it is unsuitable for horses, why should we move? Horses are our transport when we ride, meat when we eat, and they provide us with milk and other products. The Kazakhs cannot live without horses; if we lose them, what will become of our lives? – they opposed. Even the wealthy man Zhilankoz, who had forty thousand horses, supported them. Thus, the Qasqarau people did not move. Not long after, Ötegen's words came true. The harsh winter led to a disaster, and the people lost all their livestock, suffering greatly. The people faced hunger and sorrowful days. There were no insects, animals, or birds left in the foothills of Alatau. The forty thousand horses of the wealthy Zhilankoz also fell victim to the disaster. Seeing the dire situation of his people, Ötegen batyr lamented: “Alas, I should not have lied even once, saying that Jideli-Baysyn was suitable for horses!” – he deeply regretted.