Жаңабатыр әңгімесі

Тілеуімбет Наурыздың Наурызының тарауы: Шобалай, Шобай, Ақай, Төкей, Ерсімбек (Ырсымбек), Мамек. Шобалайдан: Жаңабатыр, Өміртай. Айдаболда – Төлебай, Күлікте – Шобалай, Орманшыда – Қарабай, Қаржаста – Мырзағұл төрт босаға болған, жұрт аузына ілінерлік, ел ұстарлық кісілер осылардан шыққан. Абылай ханның Үш жүздің баласы қазаққа дүрі жүріп тұрған күнде, құнға кесім қылдырғанда, тамам талас сөздің үстінен қаратып, бітім айтқызып, билік қылдыратұғын биі Күлік Шобалай баласы Жаңабатыр би екен. Және: «Ас беріліп, ат шаптырылған жерде Жаңабатырдың босағасына түйе бастатқан «тоғыз» байлансын, Жаңабатыр: «Осы ас жарайды, келісті ас-ақ болды» десе, ат шауып, ас тарқасын. Болмаса, қайтадан ас бергіземін десе, билік Жаңабатырда болсын!» – деп Абылай хан жарлық қылғанекен. Сонда Жаңабатыр өзінің бәйбішесінің асында: – Бәйбішенің балалары босағама түйе бастатқан «тоғыз» байламаса, ат шабар төбенің басына бармаймын, – деп отырып алған соң, бәйбішенің балалары айтқанын қылып: «Өзінің қатынының асына өлбелеген (олбала-кен) Жаңабатыр» атанған. «Жаламен Жаңабатыр үш шабылды» делінген Жаңабатыр – осы. Бұл кісінің құнға қылған кесімі: «Қара құн – жүз жылқы, он екі «жақсы». Сүйек кұны елу жылқы, алты «жақсы». Өнер құны тоқсан құн болады, тоғыз «жақсы». Жақсы дегеннің басы – «жетім, қалы кілем, қара нар, мылтық, сондаймен тоғыз болады. Ұрғашының құны – еркектің бір көзінің құны, елу жылқы, алты жақсы». Аттың құйрығын кескен ұрыға бір жылғаша билік айтпайды екен, босаға күзеттіреді екен. Босаға күзеттіргеннің мәнісі сол атының құйрығы кесілген үйден бір жылғаша кісі өлсе, ат құйрығын кескен ұрыға кісі құнын тарттырады екен. – Сен жаман ырым қылдың. Атын тұлдадың, мұның үйінен кісі өлуі сонан болды, – деп. Шідер ұрлағанға шідер қайыс болса, үш атқа үш балағын салып, үшеуі үзіп кете алмаса, ұрыға үш ат айып салады екен. Жау бетін қайыратұғын жаудан елін қорғап, аман айыратұғын батырлардың құнын – «жеті ердің құны болсын» деген екен. «Шебердің қолы ортақ, шешеннің тілі ортақ» деген. Шешендікпен ұлтына олжа түсіріп, беретұғын шешендердің құны – «үш ердің құны болсын» деп кесім қылған екен. Сол замандарда жеті ердің құны – Малай-Жәдігерден шыққан Айтқожабаласы Жауқаш, Биқаштың Жауқашына алынған екен қалмақтан. Бір басына үш құл, ұрғашыда Ұлбикеге, еркекте Көтеш ақынға алынған екен. Бұл Жаңабатыр: «Арқаға үш шабындым, жаламен үш шабылдым!» деген дейді.

Tileuimbet's Nauryz's Nauryz lineage: Shobalai, Shobai, Akai, Tokei, Ersimbek (Yrsimbek), Mamek. From Shobalai: Zhanabaty, Omirtai. In Aida bol: Tolebai, in Kulykt: Shobalai, in Ormanshy: Karabai, in Karzhasta: Myrzagul, four doorways were established, and notable people worthy of the people's attention came from these. When Abilai Khan was ruling over the three zhuzes of Kazakhs, and when he made decisions regarding compensation, the judge who would settle all disputes and pronounce resolutions was the bi Zhanabaty, son of Shobalai. Moreover: "Wherever a feast is held and horses are raced, let 'nine' be tied at the doorstep of Zhanabaty. If Zhanabaty says, 'This feast is good, it has turned out well,' then let the horses race and the feast be dispersed. Otherwise, if he says, 'I will hold another feast,' let the authority rest with Zhanabaty!" – thus decreed Abilai Khan. Then, at the feast of his first wife, Zhanabaty said: – If the children of my first wife do not tie 'nine' at my doorstep, I will not go to the top of the hill to race horses, – and after sitting down, the children of his first wife did as he said: "Zhanabaty, who was burdened at his wife's feast," became known. "With a whip, Zhanabaty raced three times," it is said of Zhanabaty – this is him. This person's decision regarding compensation was: "The black compensation is one hundred horses, twelve 'good ones.' The bone compensation is fifty horses, six 'good ones.' The artistic compensation will be ninety compensations, nine 'good ones.' The beginning of 'good ones' includes 'orphan, patterned carpet, black bull, gun,' and thus it amounts to nine. The compensation for a woman is equal to the value of one eye of a man, fifty horses, six good ones." For a thief who cut off a horse's tail, they do not pronounce a judgment for a year, but keep watch at the doorstep. The meaning of keeping watch at the doorstep is that if a person dies within a year from the house where the horse's tail was cut, the thief who cut the horse's tail will be held responsible for the person's compensation. – You have done a bad omen. You have maimed the horse, and the death of a person from this house is due to that, – they say. If a bridle is stolen, and if the bridle is leather, they will place three legs on three horses, and if they cannot break free, the thief will be fined three horses. The compensation for the heroes who protect their people from enemies and save them is said to be "the value of seven heroes." "The craftsman's hand is common, the eloquent's tongue is common," it is said. The compensation for the eloquent ones who bring wealth to their nation through their eloquence is said to be "the value of three heroes." In those times, the value of seven heroes was taken from Malay-Jadiger's Aitkozha's son Zhauqash, and it was taken from Bika's Zhauqash from the Kalmyks. One had three slaves, with the female being Ulbik and the male being poet Kotes. This Zhanabaty says: "I raced three times in Arka, and I raced three times with a whip!"