Бір найза ма, жүз найза ма?

Қыстың қыспағынан қысылып әрең шыққан халық күннің қызарып батып, айдың қораланып туғанынан-ақ іштерін тартып, үрейленіп жүргенде, Алтынемелдің күнгей, теріскейін түгелдей шарпып Сван Рабданның бір түмен қолы лап қояды. Бұл кезде бір жамандықты іштері күнілгері сезген жалайыр елі қамыстан сал буып, Іле-дариядан батысқа қарай өтіп жатса керек. Бұл маңға қарай жөңкілген ойраттардың жақсы жарақтанған қолына Лаузан-Шона деген қолбасшылық жасапты. Ол «қашқан елге қатын да батыр» дегенді малданып, төрт түліктерінің тең жарымынан астамын тастай көшіп бара жатқан жұрттың соңынан Қашқа деген зайсанды салыпты. Қашқа алғашқыда аздаған ғана қолын ұрысқа кіргізеді де, Іленің оң жағасындағы тосқауылға қойылған жалайырлардың жасақтарынан күйрей жеңіледі. Мұны естіген Лаузан-Шона келесі күнге әмір беріп: «Алдымен батырларын жекпе-жекке шақырған болып, күшін анықтаңдар», – дейді. Қолбасшы айтса, қолдамайтын кім бар? Келесі күні Іле бойының бір тақырында жекпе-жек соғысы өтеді. Ойраттардан шыққан жеті батыр жер құшады. Бәрін мерт қылған астында көк бурыл бестісі бар отыздардың ішіндегі жігіт болса керек. Күн ұясына қонып бара жатқанда ызаға булыққан Қашқаның өзі шығыпты жекпе-жекке. Бірақ ол орнынан оқ бойы қозғала беріп-ақ атынан ауып түседі. Бас қолбасшы әлгіні өзіне шақырып алып, не болғанын сұрағанда: – Білмеймін, есім ауды ма, әлде жын соқты ма, орнымнан қозғалғанда, алдымдағы найза жалғыз еді, «Ескелді! Ескелді!» деген есім жаңғырығып кеткен кезде, кеудеме жүз найза қадалғандай болып, қалай ұшып түскенімді білмей қалдым, – депті Қашқа. Сол Қашқа жоңғарлар жорығының соңына дейін қару көтеруге жарамай, ақыры жалайыр елін іздеп келіп, Ескелді батырдың есігінде көз жұмыпты дейді бір аңыз.

Struggling to emerge from the grip of winter, the people were filled with anxiety as they watched the sun set in a crimson glow and the moon rise in a crescent shape. At that moment, a detachment of one thousand soldiers led by Svan Rabdan surged forth, sweeping across the sunny and shady sides of Altynemel. Meanwhile, the Jalayir people, sensing impending doom, were busy weaving reeds and crossing the Ili River to the west. A well-equipped force of Oirat warriors was advancing toward this area, commanded by Lauzan-Shona. He, relying on the saying "Even women can be warriors in a fleeing nation," had sent his troops after the people who were abandoning more than half of their livestock. Initially, Qashqa engaged only a small number of his troops in battle, but they were utterly defeated by the Jalayir forces stationed on the right bank of the Ili. Upon hearing this, Lauzan-Shona commanded for the next day: "First, call forth your warriors for a duel to assess their strength." Who would dare to disobey the commander? The next day, a duel took place on a barren stretch of the Ili. Seven warriors from the Oirat side fell to the ground. It was said that among the thirty warriors, a young man with a blue-brown horse was responsible for slaying them all. As the sun was setting, a furious Qashqa himself stepped forward for the duel. However, he stumbled and fell off his horse as he moved forward. When the chief commander called him over and asked what had happened, Qashqa replied: – "I don't know if I lost my senses or if I was possessed, but as I moved from my place, there was only one spear in front of me. When the name 'Eskeldi! Eskeldi!' echoed in my ears, it felt as if a hundred spears pierced my chest, and I lost track of how I fell." It is said in a legend that Qashqa was unable to wield a weapon until the end of the Zunghar campaign and ultimately came to seek refuge with the Jalayir people, where he passed away at the door of the warrior Eskeldi.