«Шымылдық қарағайдағы» шайқас

Ұлы жүз – үйсін мен Кіші жүз – жағалбайлылардан құралған жасақтардың тегеуіріндеріне шыдай алмай, тым-тырақай шегіне бастаған ойраттар Текеліге жеткенде бастарын біріктіріп алып, Жолбарыс сайы, Балдырғанды, Қызқұлаған беткейлерінің солтүстік теріскейіндегі таспадай тартылған табан жолмен шұбырып «тосқауыл» тәсілін шебер пайдаланып отырыпты. Амалы көп айлакер жауды түре қуып, ақтық жеңіске жете алмайтындықтарын аңғарған Ескелді батыр бастаған қалың қол аз-кем мәжілістесіп алған соң, жаудың соңына қозы көш жерден көрініп отыратын қос атты жасақтарды ғана қалдырып, өздері Күйелі, Көксу, Сандықтас, Қарағайлы арқылы жауды алдынан орап түсуге оқталыпты. Жер жағдайына жетік әскер бір тәулікке жетпей-ақ өздері діттеген Қызылауыздан шығады. Бірақ негізгі күшті арттарындағы Қарағайлының қалың ну орманына жасырып қояды. Қызылауыздағы қақтығыс көпке созылмайды. Қазақтардың шамалы екендіктерін сезіп қалған қалмақтар өңіреңдеп қуып береді. Қашқан қазақтар Қарағайлыға жеткен кезде қақ жарылып, бір тобы оның шығыс жағын, екінші тобы батыс жағын алып, тік қабаққа өрмелей жөнеледі. Қалмақтар да қалмай, екіге жарылып өкшелей түседі. Осы сәтті ғана күтіп тұрған Ескелді, Балпық батырлардың Қарағайлы ішіндегі қалың қолдары шыға келіп, екіге жарылған жаудың бастарын біріктірместен тас-талқан етеді. Ескелдінің тікелей қолбасшылығымен жасалған бұл «Аран» тәсілге қайран қалған қалмақтардың қонтайшысы қолға түсіп тұрып: – Тайқазандай төңкеріліп жатқан мына беткейдің ну орманын қалай атайды? – депті. Қазақтар «Қарағайлы» десе, ол басын шайқап: – Жоқ, бұл – біздің көзімізді байлап, көңілімізді қараңғылаған шымылдық қарағай, біз алданып қалдық, – деп бармаған тістепті. Сол күннен бастап, ен жайлаудағы сол жерді тұрғылықты халық та «Шымылдық қарағай» деп әйгілеп кетіпті.

The Great Horde – unable to withstand the pressure of the forces formed by the Uysyns and the Little Horde – the Zhagalbailis, began to retreat in disarray. When the Oirat reached Tekeli, they united and, using the "ambush" tactic skillfully, moved along the narrow path stretched across the northern slopes of Zholbarys, Baldyrghan, and Kyzqulagan. Realizing that they could not achieve final victory against the cunning enemy, the large force led by Batyr Eskeldi held a brief meeting and left only a few mounted troops visible from a distance to chase the enemy, while they themselves prepared to encircle the enemy through Küyeli, Koksu, Sandykas, and Karagayly. The well-informed troops reached their intended destination, Kyzylauyz, in less than a day. However, they concealed their main force in the dense forest of Karagayly behind them. The clash at Kyzylauyz did not last long. Sensing that the Kazakhs were few in number, the Kalmyks began to pursue them aggressively. When the fleeing Kazakhs reached Karagayly, they split into two groups, with one taking the eastern side and the other the western side, climbing up the steep slope. The Kalmyks, not to be outdone, also split into two and followed closely. At that moment, Eskeldi and Balpyk's large force, which had been waiting for this opportunity, emerged from within Karagayly and crushed the divided enemy without allowing them to regroup. The "Ambush" tactic executed under Eskeldi's direct command astonished the Kalmyk khan, who, upon being captured, asked: – What do you call this dense forest on the slope that is turning over like a cauldron? When the Kazakhs replied "Karagayly," he shook his head and said: – No, this is the dark pine that has blinded our eyes and darkened our hearts; we have been deceived, – and he bit his tongue in regret. From that day on, the local people in the summer pastures began to refer to that place as "Shymyldy Karagay."