Жидебай батыр (ІІ нұсқа)

Жидебай әулие де, ақын да, жұлдызшы да болған. Батыр жорыққа шығарда қол жинап, қойдың тіс тимеген жауырынына қарап (кейде отқа жағып, күліне қарап та) жорықтың қандай нәтижемен бітетінін алдын ала айтып отырады екен. Алдағы істі болжағыш, көріпкел, қолбасшы болған. Абылай хан Жидебай батырға Балқаш-Ақмола өңіріне жауды кіргізбей, сақшы болуды тапсырған екен. Жидебай батыр жүзден асқанда қайтыс болған. Өзінің бір өлеңінде: Жидебай батыр болғаным – Абылай ханның батасы. Жоңғар ханды жеңгенім – Қабанбай мен Бөгенбайдың арқары. Жасымның жүзге жеткені – Мұсылманның алғысы. Екі көзімнің кеткені – Жоңғарлардың қарғысы. Елдің айрықша бір айтатыны – Жидебайдың әділеттілігі. Ол бірде соғыс арасындағы шабуылдан соң ат тынықтырып, ер-тоқым кептіруге еліне келіпті. Бір замандасының үйіне барып, ас ішіп, әңгіме-дүкен құрып отырса, ауыл іргесінде жайылып жатқан малға қасқыр шауыпты. Жидебай тоқтаған үйдің бұзауын арам өлтіріп кетіпті. Бұл болмашы оқиғаға үй иесі реніш білдірмесе де, батыр ойланып отырып былай депті: – Апыр-ай, мен осы үйге келмесем, қасқыр бұзауды жемес еді! Үй иесі маған алаң болып, бұзауын қасқыр жеді. Бұл қиянат қой, – депті де, қосшы жігітті өз ауылына жіберіп, бір бұзау алдырып беріпті. Осыны естіген ел қатты таңданып, Жидебай батырдың әділеттігін сөз етіп, бұдан былай жүгініске осы кісінің алдына келетін болыпты. Батыр билік айтып, халықты бірлікке, адалдыққа шақырып, ішкі жаудан да, сыртқы жаудан да сақ болуды үйреткен.

Zhidebay was a saint, a poet, and an astrologer. Before a warrior set out on a campaign, he would gather his troops and, looking at the untouched shoulder blade of a sheep (sometimes also by burning it and looking at the ashes), would predict the outcome of the campaign in advance. He was a seer, a visionary, and a commander. Khan Abilay had entrusted Zhidebay the task of guarding the Balkhash-Akmola region, preventing the enemy from entering. Zhidebay died after reaching the age of one hundred. In one of his poems, he wrote: I became Zhidebay the warrior – By the blessing of Khan Abilay. My victory over the Zunghar Khanate – Is thanks to Kabanbay and Bogenbay's strength. Reaching the age of one hundred – Is the gratitude of a Muslim. The loss of my two eyes – Is the curse of the Zunghars. One thing that the people particularly mention is Zhidebay's fairness. Once, after a battle, he returned to his homeland to rest his horse and dry his saddle. While visiting a contemporary's house, having a meal, and engaging in conversation, a wolf attacked the livestock grazing near the village. The wolf killed the calf of the house where Zhidebay was staying. Although the host did not express any displeasure over this minor incident, the warrior thought for a moment and said: – Oh dear, if I hadn’t come to this house, the wolf wouldn’t have eaten the calf! The host became distracted by me, and the wolf devoured his calf. This is injustice, – he said, and sent a young assistant back to his village to bring a calf. Upon hearing this, the people were greatly astonished and spoke of Zhidebay's fairness, deciding to bring their disputes to him from then on. The warrior would give judgments, calling the people to unity and honesty, teaching them to be cautious of both internal and external enemies.