Қисса Жұмжұма

Жiгiттер, иманыңнан күдер үзбе, Айтайын аз мәселе ендi сiзге. Бұрынғы өтiп кеткен ер жұмжұма Қылыпты қамқоршылық бұрын бiзге. Жарандар, иманыңнан күдер үзбе, Айтайын аз мәселе ендi сiзге. Тақсыр Иса пайғамбар бiр күндерде Сейір қылып шығыпты жапан түзге. Ұстасаң рузенің пiтiрiн бер, Шығарда хош болғай жаның сенiң. Жапанда сейір қылып жүрсе Иса, Алдында қубас жатыр бiр адамның. Бөксесi, кеудесi жоқ қубас жатыр, Жарымы су, жарымы құм болып жатыр. Тамаша етiп қараса Иса батыр, Бетiнде жақсы жазған жазу жатыр. Бөксесi, кеудесi жоқ қубас жатыр, Жарымы су, жарымы құм болып жатыр. Адам басы екенiн таныған соң, Асасыменен аударды Иса батыр. Ендi Иса сиынды Алла бiр деп, Қубасқа таң қалады «әлдекiм?» деп. Құдайға көп мiнәжат дұға қыл[ды], – Осы басқа тiл берiп, сөйлестiр, – деп. Пайғамбар дұға қылып тiленiптi, Аспаннан құлағына үн келiптi. Құдайым тiлегенiн қабыл қылып, Жәбiрейiл перiштенi жiберiптi. – Қарның ашса Алладан тiле, – дейдi, Тәубе қылмас тоқтықта, сiрә, – дейдi. Қалағаның бар болса, достым Иса, Қубастан қажетiңдi сұра, – дейдi. Шыныңменен тiлесең иман берер, Темiр үйге кiрсең де, Алла көрер. Әй, Иса, қубаспенен ендi сөйлес, Не сұрасаң сөзiңе жауап берер. Жан берген соң қозғалды қубас ендi, Құдайым не көрсетсе соған көндi. Жатқан қубас иманға тiлi келiп, «Әй, Құдайым, тәубе», – деп түрегелдi. Тiрiлдi жан берген соң қубас ендi, Құдайым не көрсетсе оған көндi. Алланың әмiрi бiрлән жатқан қубас Тiрiлiп Исаға сәлем бердi. Қубас айтты: – Иә, Иса, тыңда, – дейдi, Халiмдi естiп масқара қылма, – дейдi. Алланың сүйер құлы достысың сен, Алладан менi сұрап, тiле, – дейдi. Иә, Иса, өткен iске күйме, – дейдi, Құдай досты Иса, – деп зар еңiрейдi. Өзiм көрген iсiмдi мен айтайын, Сен, Иса, құлақ салып тыңла, – дейдi. Әуелден өткен iске күйме, – дейдi, Көрсең де жаман iстi бiлме, – дейдi. Қубас айтты: – Иә, Иса, не сұрасаң, Берейiн жауабыңды, сұра, – дейдi. – Тiрiлдiң тiлегiмдi берген үшiн, Алланың кiм бұзады қылған iсiн. Қубасқа тiл бiткен соң сұрады Иса: – Әй, Қубас, қатынбысың, еркекпiсiң? – Әй, Иса, қатын емес, еркек едiм, Тiрiмде бiр кiсiдей жомарт едiм. Алланың әмiрi бiрлән мұндай болдым, Шам шаhарын билеген патша едiм. Шаhарым маған қарап тұрушы едi, Не деген пәрменiме көнушi едi. Жұртымды билеп тұрған заманымда Өзiмнен сондай жаман қорқушы едi. Төрт жүз құлым бар едi қызметкерлер, Һәрбiрiнiң қолында сұңқары бар. Шам шаhарын билеп тұрған заманымда Дәулетiм сондай едi, әй, пайғамбар. Және төрт мың өзiмнiң уәзiрiм бар, Құдайға iс жақпаған болады қар. Он алты мың құл едi сатып алған, Бәрi де арыстандай [денесi] зор. Ол жұртты биледiм мен патша болып, Дiн күткеннiң жанына азабы жоқ. Дәулетiм менен қайырым сондай үлкен, Ойлаушы едiм ақыретте қор болман деп. Ерiккенде аңды да аулар едiм, Көрiнген дұшпандарды жаулар едiм. Рузе, намаз күтпеген жазайымнан, Жетi тамұқ түбiнде азап көрдiм. Төрт мың құл алдымда тұрушы едi, Һәр нешiк падишалар болушы едi. Құлдарым ертеменен кiрiп келiп, Алдымда қол қусырып тұрушы едi. Әуел кәф пенен нунды жаратыпты, Пенделердi ай мен күнге қаратыпты. Шам шаhарын билеп тұрған заманымда Қорқып менен жұрт бәрi тiтiрейдi. Иса айтты: – Бұйрықпенен келдiм бүгiн, Шам шаhарын билеген патша екенсiң. Ақыреттiң азабын сен көрiпсiң, Сұрасам, көргенiңдi айтармысың? – Сұрасаң, көргенiмдi мен айтайын, Бәрiнен де азап көргенiмдi айтайын. Алланың сүйер құлы, пайғамбары, Азаптан құтқара көр деп айтамын. Сонша жұрт маған қарап жүрушi едi, Қол қусырып алдымда тұрушы едi. Жылаймын, тақсыр Иса, халiмдi айтып, Қубасың тiршiлiкте сондай едi. – Алланың әмiрi бiрлән тұрдың, – дейдi, Бiздiңменен кеңестi құрдың, – дейдi. Жұмжұма, салтанатпен жұрт билесең, Неше жыл падишалық қылдың, – дейдi. – Алланың әмiрi бiрлән тұрдым, – дейдi, Сiздiңменен кеңестi құрдым, – дейдi. Салтанатпен жұрт билеп тұрғанымда Төрт жүз жыл патша болып тұрдым, – дейдi. Алдыма пақыр, мiскiн келушi едi, Керек-қажет нәрсесiн алушы едi. Жүзiм нұрлы, айбатты падиша едiм, Жүзiмдi көрген адам талушы едi. Жұртымның бәрiн бiрдей көрушi едiм, Хабарсыз һеш қорықпай жүрушi едiм. Пақыр, мiскiн үлкеннен зорлық көрсе, Шақыртып теңдiк алып берушi едiм. Иланып, Алла бiр деп жүрушi едiм, Рузе, намаз күтпейін тұрушы едiм. Пақыр, мiскiн, мүсәпiр жиып алып, Һәр күнде жүз дiлдәні берушi едiм. Тiрлiкте сондай-ақ әдiл едiм, Сол халде он мың қатын алып едiм. Намаз бенен рузені тұтпасам да, Қайырым бар, азапты көрмен дедiм. Есiгiме мұңлылар келушi едi, Не тiлегi болса да алушы едi. Жылап келген адамдар күлiп кетiп, Сондай-ақ разы болып кетушi едi. Жалғыз қылды қақ жарған әдiл едiм, Залымдығым жоқ едi, ғалым едiм. Құданың бұйрығынан ғапыл қалып, Сәжде қылып, рузені тұтпас едiм. Сол халде ажал жетiп өлген едiм, Өлген соң тыныштық бiр көрмедiм. Ақ сұңқар, қазы-қарта жеген басым, Жетi тамұқ iшiнде заhар жедiм. Үш мың жыл қысым көрдiм, азап тартып, Бiр өлiп, бiр тiрiлiп, жаным қинап. Тiптi халiм қалмады сонан берi, Неше түрлi тамұқта азап тартып. – Дұғаны мен қылған соң түрегелдiң, Құлағым сүйiнгендей жауап бердiң. Адамзат айтса бiлер, ашса көрер, Өлгенiңде недейiн бейнет көрдiң? – Мен сондай өлгенiмде азап көрдiм, Азапқа шыдай алмай бек сандалдым. Ақыреттiң азабын бұрын бiлсем, Шамам келсе анадан тумас едiм. Бiр күнi үйден шығып сейір құрдым, Сейірдан үйге қайтып бiр күн келдiм. Үйiмнен бiр қатыным қарсы шықты, Ол қатынды көрген соң судай ердiм. Бiреуi түстi көзiме сонда тұрып, Қатынға көңiл қылдым бойын көрiп. Қатынменен қалжыңдап отырғанда Бiр мүсәпiр үйiме келдi кiрiп. Етушi едiм шариғаттың iсiн ептеп, Һеш адам келмес едi маған беттеп. Қатыныма көңiлiм түсiп отырғанда, Мен айттым мүсәпiрге «шығып кет» деп. Сол мүсәпiр үйiмнен шығып кеттi, Нәпсi тiлеп, шариғат iстi қылдым. Сонан соң моншада ғұсыл еттiм, Құдайым сонда жаман дерттi бердi. Сол моншаның iшiнде азан айттым, Жанымнан қорыққаннан иман айттым. Жыладым бiр бәлеге жолықтым деп, Сонан соң басым ауырып үйге қайттым. Үйге қайтып барған соң жұртым жидым, Өлермiн деп жанымнан пiкiр қылдым. Шыбын жанға бiр хайла бола ма деп, Бақсы бiрлән молданың бәрiн жидым. Сол халде көзiм жасын тыя алмадым, Мәнiсiн үшбу дерттiң бiле алмадым. Сонша бақсы, молданы жисам дағы, Жаныма биттей дәрмен қыла алмадым. Қолым менен жұртымды жидым ендi, Жанымнан қорқыныш қылдым ендi. Ауруым күннен-күнге қатты болды, Сонан соң өлерiмдi бiлдiм ендi. Айтайын көргенiмдi сiзге ендi, Ойладым бұрынғыдан өткендердi. Жан берерде қиналдым, тақсыр Иса, Айтайын не машақат көргенiмдi. Алладан пәрмен бiрлән әуез келдi: «Бiздер түгiл бұрынғы өткен көндi, Шерменде залым құлдың жанын ал, – деп, Кешiктiрмей тез ал», – деп хабар келдi. Аспаннан құдiретпенен әуез келдi, Аздан соң Әзiрейiл жетiп келдi. Әлсiреп қатты болып жатқанымда Жәбiрейiл перiште бiрге келдi. Құдайдың құдiретiнен әуез келдi, Аузым тұтып, жандарым алып кеттi. Гүрзiсi қолында оттан қылған, «Жұмжұма, танырмысың бiздi?» – дедi. Қышқырып гүрзiменен соқты, – дейдi, Даусы сүйегiмнен өтiп кеттi. Бiреуi гүрзiменен ұрғаннан соң, Жаным тiтiреп, дәрменiм кеттi, – дейдi. Күнәларым сызылып бiрге барды, Кәпiр – антқа, мұсылман тiлге иланды. Әзiрейiл жанымды аларында Сондай-ақ қатты қинап жанымды алды. Айтайын тағы бiр сөз сiздерге ендi, Бiзден бұрын көп адам өтiп кеттi. Алладан сондай қатты жарлық болды, Шыбын жанды кеудеден сүйреп алды. Жанымды Әзiрейiл алып кеттi, Күнәларым бәрi де бiрге кеттi. «Рузе менен намазды күтпедiң», – деп, Жетi тамұқ iшiнде зар еңiреттi. Хан болмай бiр мүсәпiр болсам едi, Құдайға құлшылықты қылсам едi. Перiштелер азапты қылғаннан соң, Өкiндiм патша неге болдым ендi. Айтайын және бiр сөз сiзге ендi, Күнәларым жазасын көрдiм ендi. Хан болмай, қара болып иман күтсем, Мұндай мүшкiл басыма болар ма едi. Аздан соң Әзiрейiл ашуланды, Бетiмнен қорыққаннан қан қалмады. Солардың айбатына шыдай алмай, Бұ дүние қап-қараңғы болып кеттi. Бастары жетi қабат көкте болып, Аяғы жетi қабат жерде болып. Әзiрейiл қышқырып жетiп келдi, Түсi суық, айбаты үлкен болып. Тек бергендей көрiп: – Уды iш, – деп, Дүниеден ақыретке ендi көш, – деп. Әзiрейiл бiр аяқ заhар бердi,– Бұ өлiмнiң шәрбатын жылдам iш, – деп. Басымды бiр көтерiп тұра алмадым, Халiм нешiк боларын бiле алмадым. Заhардың сондай түсi жаман екен, Жаным шошып аузыма ала алмадым. Жаным шошып аузыма ала алмадым, Алақтап не қыларым бiле алмадым. Бар екен Әзiрейiлдiң алты жүзi, Мен ондай суық жүздi һеш көрмедiм. Иса айтты: – Алты жүзiн көрдiң, – дейдi, Жұмжұма, аңладың ба, қандай, – дейдi. Әбден-ақ алты жүзiн көргеннен соң, Сұрадың ба мағынасын, қандай? – дейдi. Мағынасын сұраған соң айтты дейдi: – Жарлығы бiр Алланың қатты, – дейдi. Құдайым һәр тарапқа әмiр қылса, Бұрыларға дәрменiм келмес, – дейдi. Оң жүзiмменен алармын мүмiн жанын, Сол жүзiмменен алармын кәпiр жанын. Астымдағы жүзiме әмiр болса, Алармын жер астында перi жанын. Және бiр сөз айтармын құлақ сал дер, Үстiмдегi жүзiмнiң мағынасын көр. Пәруардигар Ағламнан әмiр болса, Жанын берер көктегi перiштелер. Жiгiттер, олай болса тудың, өлдiң, Кiтаптан бұндай-ақ сөздi көрдiм. Сөзiнен қорыққаннан Иса айтты: – Тағы да өлiм жайын қандай көрдiң? – Көр дегенiн Құданың көрдiм, – дейдi, Айтайын өлiм жайын ендi, – дейдi. Әзiрейiл перiштеге басшы болып, Олар жетпiс перiште келдi, – дейдi. «Екi қолын ұста», – деп бiреу айтты, «Екi аяғын ұста», – деп бiреу айтты. «Жанын оның тартқан соң үнi шығар, Тiлiн де тұтың ендi мұның», – дейдi. Қолымнан бiр перiште бек ұстады, Қозғалмастай аяғымнан бiр от тұтты. Сондай қатты жанымды қинап алды, Тiлiмдi бiреу келiп тағы ұстады. Көз көрмес көңiлменен не де бiлер, Бұ сөзiм шариғатқа тура келер. Тiлiн ұстап тұрмасаң қышқырғанда, Қорқады дүниедегi мұсылмандар. Қисабы жоқ көп едi малым, – дедiм, Он алты мың бар едi құлым, – дедiм. Қоштасып олар да сөйлеседi, Азырақ аял бер маған, – дедiм. Жан шығарда қиналып көп жыладым, Бiр мысқалдай демалыс таба алмадым. Сонша малын дүниенiң берсем дағы, Ажалға һешбiр хайла таба алмадым. Гүрзi соқты бiреуi «сөйлеме» деп, «Рузе, намаз оқығаның сенiң жоқ», – деп. Ұрғанын көрген соң қаным қашты, Айбатынан сескендi менiң жаным. Айбатынан сескендi жаным қатты, Әзiрейiл гүрзiменен ұрып жықты. Күнәлардан тәубенi қылсам дағы, Қабырғам бiр-бiрiне араласты. Иманың – екi иiнiңде жанған шырақ, Үстiне мiнетұғын аты пырақ. Сөйлерге халiм келмей жатып қалдым, Бiр Құдайым, бiр өзiң жәрдем бер-ақ. Иса сұрады: – Азабы қатты ма екен, Көрдiң бе ұжмақ исi тәттi ме екен? Жан шығуға келгенде, әй, жұмжұма, Шыбын жанға со жерде батты ма екен? – Iшiңдi пышақпенен жардырғаннан, Басыңа мың қылышты салдырғаннан, Мың қазанға су құйып қайнатқаннан, Жан бермек тiптi қатты сол айтқаннан. – Жұмжұма, азап көрдiң өлгеннен соң, Ел-жұртың жиылып көмгеннен соң. Қабiрiңде не жауап берiп салдың, Мәңкүр, Нүңкiр перiште келгеннен соң? – Ел-жұртым жиылып көмдi, – дейдi, Құдайым қатты азап бердi, – дейдi. Ел-жұртым қырық қадам кеткеннен соң, Басыма екi кiсi келдi, – дейдi. Айтайын көргенiмдi, Иса, – дейдi, Иман кетер сертiнен тайса, – дейдi. Екi кiсi тұрғызып алды дағы, «Әй, жұмжұма, күнәһың қанша?» – дейдi. Сонан соң ептеп сөз сұрайды, Жауапты «мән Раббың?» деп сұрайды. «Уа ма дiнiң?» деп дiннен сөз сұрайды, «Тезiрек бер жауабың» деп сөз сұрайды. Сол жерде жауап бермек қиын екен, Қылған iсiм һәр жерде жете ме екен. Туғалы менiң қылған күнәһымды Перiштелер хатқа жазып қойған екен. Перiштелер хатқа жазып қойған екен, Аллаға iсiм мағлұм болған екен. Сол күнәмды алдыма алып келдi, Өз-өзiнен ұялған жаман екен. Туғалы ұрлық пенен қарлық қылсам, Кiсiге, бiр адамға зорлық қылсам, Соларды алып келдi көз алдыма, Бетiмнен отым шықты маған нансаң. Азап көрдiм анадан азып туып, Ит аталдым тұрған соң дүние қуып. Артынан бiр перiште және келдi, Сондай үлкен, қап-қара, түсi суық. Ол келдi жоғарғы ернi көктi тiреп, Шақырды төменгi ернi жердi тiреп. Аяғы зор, аузынан оты шыққан, Көрген соң шошып кеттi пақыр жүрек. Әбден-ақ қалжырадым халiм қалмай, Мен көзiмдi тайдырдым шыдай алмай. Жетi қабат қара жер тiтiрейдi, Солардың айбатына қарар қылмай. Қара жер оттай болып өртенедi, Құдайым маған бердi қиын жөндi. Алланың әмiрi бiрлән перiштелер Күнәһымды алдыма алып келдi. Бiр ауыз жауап тауып бере алмадым, Сонан қиын нәрсенi көре алмадым. Ақылымнан адасып талып қалдым, Құдайымды көңiлiме алып жаттым. Мен көрдiм патша болып төрт жүз елдi, Сұраушылар тар жерде жаман қысты. Гүрзiменен перiштелер соққаннан соң, Сүйегiм бiр-бiрiне араласты. Әуел баста анадан тумасамшы, Мұндай үлкен падиша болмасамшы. Дүниеде батырлықты қылмасамшы, Рузе менен намазды қоймасамшы. Оттан зiнжiр қолында бiреу келдi, «Залымды, бейнамазды тұтың», – дедi. Мойныма оттан зiнжiр салып алды, Жетi тамұқ iшiне сүйреп келдi. Бар екен iшi оттан жетi тамұқ, Iшiнде жылан-шаян түсi суық. Тамұққа алып келдi ендi жуық, Су сұраса бередi заhар ағуқ. Асығып айбат бiрлән жылан келдi, Қасыма жақындап шаян келдi. Терiмнiң арасына енiп кетiп, Етiмнен жылан-шаян шыға келдi. «Қайыр, зекет, садақа бердiң», – дейдi, «Бiр намаздан басқаны қылдың», – дейдi. Тағы да Құдайымнан әмiр келдi: «Жанын алып, тозаққа салың» – дейдi. Тозаққа алып барды менi, – дейдi, Мекенiм жетi тамұқ түбi болды. Бiреуi бiреуiнен азабы үлкен, Бәрiсiнiң азабын көрдiм, – дейдi. Жетi тамұқ бар екен, көрдiм бәрiн, Төрт бұрышы жанып тұр, бәрi жалын. Сол тамұқтың iшiне салғаннан соң, Отқа күйген шаладай болдым жалын. Сол тамұқтың iшiнде күйiп-жандым, Биттей халiм қалмады жатып алдым. Жылан-шаян етiмнен тiстеп едi, Құлындай даусым шығып ойбай салдым. Сират деген көпiрдiң жолын көрдiм, Дiнiн күткен ерлердiң жөнiн көрдiм. Үш мың жыл дәм татпастан жатып алдым, Тамұқтан зақұм деген жемiс көрдiм. Жаныма батқан соң мен жыладым, Қылмысым . . .* мен еңiредiм. Тамұқтың iшiнде бiреуiнен Сол зақұмның бiреуiн мен сұрадым. Жалғыз зақұм әпердi, жедiм, – дейдi, Жеген соң iшiм күйiп кеттi, – дейдi. Заhарына шыдай алмай iшiм күйiп, Бiр қасық су сұрадым ендi, – дейдi. Бiр қасық су бермейдi сұрасам мен, Бермеген соң зар қылып жыладым мен. Жылаған соң бiр қасық суды бердi, Iшкен соң онан жаман қиналдым мен. Бiр қасық су iшкен соң, реңiм кеттi, Iшiм оттай өртенiп күйiп кеттi. Осы күнде заhары кеткенi жоқ, Жаңа туып, жаңадан өлдiм, – дейдi. Жаңа туған баладай болдым ендi, Алпыс түрлi азапты көрдiм ендi. Жетi түрлi тамұқтан шығарған соң, Бiр үлкен тауға алып барды, – дейдi. Секрат деген бiр тауға алып барды, Болар-болмас iлiнiп жаным қалды. Сол таудың ең үстiне шығарған соң, Менi бiр арықтағы суға салды. Ол таудың iшi сондай заhар, – дейдi, Құдайым салғаннан соң көнер ендi. Арықтағы сол суға салып едi, Көрмеген азаптарды көрдiм, – дейдi. Иманды құл қабiрi жарық-тағы, Бұл сөзiм бiлген құлға анық тағы. Тақсыр Иса сұрайды жұмжұмадан: – Сол судың аты кiм-дүр арықтағы? – Құдайға жетер ме екен пенде заты, Бұ сөзiм ғалымдардың Құран хаты. Тақсыр Иса, сұрасаң мен айтайын, Азабан деген су екен оның аты. Сол арыққа салған соң қайнадым көп, Отқа күйген шаланы шайнадым көп. Жетi түрлi тамұқтың азабынан Арықтағы сол судың азабы көп. Жаныңды қинайды екен қысым қылып, Сол азапты көргенмiн мен бiр ғарiп. Арықтағы сол суды естiген соң, Иса қорқып жылайды қайғы қылып. Күнәға ендi батпай өлсем екен, Көретұғын азабым таудай екен. Тақсыр Иса айтады жұмжұмаға: – Тағы да тамұқ iшi қандай екен? – Тамұқтың асты да – от, үстi де – от, Илансаң оң жағы – от, сол жағы – от. Iшi оның қараңғы болады екен, Қорек қылып жегендей биттей дәм жоқ. Заhардан басқа дағы дәмi де жоқ, Сондағы шыбын жанға тыныштық жоқ. Үш мың жыл азап тартып жатып едiм, Қайыр-кәдай бiр жақсылық көргенiм жоқ. Әй, тақсыр, алпыс түрлi азап көрдiм, Құдайым салған соң ақыр көндiм. Азаптың бәрiн тартып болғаннан соң, Тағы да әмiр қылды бiр Құдайым. Бiр тәуекел бұрынғылар оған қылды, Ол Иса тiл тебiрентiп дұға қылды. Исаның тiлеуiн қабыл қылып, «Жанын оттан шығар», – деп жарлық қылды. Құдайым перiштеге пәрмен қылды, Жанымды тамұқтан қоя бердi. Тамұқтан шыбын жаным шыққан бүгiн, Жақсылық, тыныштық бүгiн болды. Үш мың жыл азап тартып, қысым көрдiм, Сiздер дұға қылған соң рахат көрдiм. «Бұ дүниеге тiрiл», – деп жiберген соң, Мен дағы сiзге бүгiн жауап бердiм. Бисмилла – тамам сөздiң басы, – дейдi, Жiгiттiң ең жақсысы – досы, – дейдi. Үш мың жыл азап көрiп, сонан берi Көрiп тұрған тыныштығым осы, – дейдi. Өлiм сондай деген соң, Иса қорықты, Жалғыз қылды қақ жарып әдiл болды. Отыз күн рузесін жақсы күтiп, Бес уақыт намазына берiк болды. Жұмжұма тiрiлген соң иман күттi, Отыз күн рузе тұтып, намаз оқыды. Бес уақыт намазын қаза қылмай, Көңiлiн ақтап, көкiрегiн таза қылды. Жұмжұма тiрiлген соң шүкiр қылды, Бұ маған дәулет деп сана қылды. Отыз күнде аузын бiр-ақ ашты, Құдайға құлдық қылып, тәубе қылды. Жұмжұма ақыреттiң халiн бiлдi, Үш мәртебе дүниенi талақ қылды. Алланың әмiрi бiрлән бұ дүниеде Бiр жоқтамай сексен жыл тәубе қылды. Жұмжұма сексен жыл жүрдi дейдi, Жаныменен ибадат қылды дейдi. Сексен жыл болғаннан тағы өлiп, Ұжмаққа тура барып кiрдi дейдi. Жұмжұма тiрi күнде жұртқа жақты, Өлген соң отқа жақты алтын тақты. Сәждеге басы тимей азап тартып, Жұмжұма өлгеннен соң иман тапты. «Залыммын» деп дiнiңдi күтпей қойма, «Ғалыммын» деп асылық тағы қылма. Сират деген көпiрдi өткенiңше, Тәуекел жақсы-жаман баршаңызға. Надандық деген бұ бәле не қылмайды? Жетiк ғалым жатқа айтса да жаңылмайды. Ерiк өзiңде тұрғанда дiнiңдi күт, Өлген соң мынау кеңдiк табылмайды. Өле салып, тiрiлiп келгенiм жоқ, Естiгенiм болмаса, көргенiм жоқ. Болмасаңыз өздерiң ашық көңiл, Надандардың бұ сөзге нанғаны жоқ. Шайтанның жетегiне өзiң барма, Рузе менен намазың, сiрә, қойма. Әй, жiгiттер, бұ сөзiм кiтапта бар, Ағалар, қалжың сөз деп ғапыл қалма. Күнiнде туған да бар, өлген де бар, Өзiңнен жақсы да бар, жаман да бар. Құран менен кiтаптан естiп алдым, Өзiмдi үйреткен молдам да бар. «Жұмжұма» кiтабым тамам болды, Сызуға қамыс қалам жаман болды. Түн ортада кiтапты сызып болдым, Қалам таппай көңiлiм алаң болды. Таммат тамам.

Young men, do not lose hope in your faith, I will now tell you a little matter. The former hero, Jumzhuma, Had provided us with protection before. Gentlemen, do not lose hope in your faith, I will now tell you a little matter. One day, the Prophet Isa went out To the vast wilderness. If you hold on, He will give you sustenance, May your soul be well as you depart. While Isa was wandering in the wilderness, A man lay before him, a thin figure. He had no hips, no chest, Half of him was water, half was sand. When Isa the hero looked at him with wonder, There was a good writing on his face. He had no hips, no chest, Half of him was water, half was sand. After recognizing that he was a human, Isa the hero turned him over with his staff. Now Isa prayed to Allah, the One, Wondering about the thin man, "Who is this?" He prayed a lot to God, "Give him another tongue to speak," he said. The Prophet prayed and asked, A voice came to his ear from the sky. God accepted his wish, And sent the angel Jibril. "If you are hungry, ask Allah," he said, "Surely, do not repent in abundance." If you have anything you desire, my friend Isa, Ask the thin man for what you need," he said. If you truly wish, He will grant you faith, Even if you enter a house of iron, Allah will see. Oh, Isa, now speak with the thin man, Whatever you ask, he will answer your words. After giving him life, the thin man moved, He submitted to whatever God showed him. After receiving life, the thin man stood up, He submitted to whatever God showed him. With God's command, the thin man, Revived, greeted Isa. The thin man said: "Yes, Isa, listen," he said, "Do not disgrace me by hearing my condition," he said. You are God's beloved servant, your friend, Ask Allah for me," he said. Yes, Isa, do not dwell on the past," he said, "God's friend Isa," he lamented. Let me tell you what I have seen, You, Isa, listen carefully," he said. Do not dwell on the past," he said, "Even if you see a bad deed, do not know," he said. The thin man said: "Yes, Isa, whatever you ask, I will give you your answer, ask," he said. "For bringing me back to life, Who can break what Allah has done?" After the thin man gained speech, Isa asked: "Oh, Thin Man, are you a woman or a man?" "Oh, Isa, I am not a woman, I was a man, In my life, I was generous like a person. By God's command, I became like this, I was a king ruling the city of Sham. My city used to look up to me, They would obey my commands. When I ruled my people, They were afraid of me, such a bad fear. I had four hundred slaves serving me, Each of them had a falcon in their hand. When I ruled the city of Sham, My wealth was such, oh, Prophet. And I had four thousand ministers, None of them would act against God. I had bought sixteen thousand slaves, All of them were strong like lions. I ruled that people as a king, There was no torment for the soul of the believer. My wealth and kindness were so great, I thought I would not be in trouble in the afterlife. When I was idle, I would hunt, I would fight against visible enemies. For not waiting for fasting and prayer, I suffered torment at the bottom of seven hells. I had four thousand slaves standing before me, Each of them was a king. My slaves would come in the morning, They would stand before me with hands folded. At first, He created the kaf and the noon, He turned the servants to the moon and the sun. When I ruled the city of Sham, Everyone trembled in fear of me. Isa said: "I came today by command, You were the king of the city of Sham. You have seen the torment of the afterlife, If I ask, will you tell what you saw?" "If you ask, I will tell you what I saw, I will tell you that I suffered the most torment." O beloved servant of Allah, Prophet, I say, save me from torment. So many people used to look at me, They would stand before me with hands folded. I cry, Lord Isa, telling my condition, Your thin man was like that in life. "You stood by God's command," he said, "You consulted with us," he said. Jumzhuma, if you rule the people with splendor, How many years did you reign?" he asked. "I stood by God's command," he said, "I consulted with you," he said. While I ruled the people with splendor, I reigned for four hundred years," he said. The poor and the needy would come to me, They would take what they needed. I was a radiant, majestic king, Anyone who saw my face would be amazed. I would see all my people equally, I would walk without fear. If a poor man or a needy one was oppressed, I would call for equality for them. I believed in one God, I would not wait for fasting and prayer. I would gather the poor and needy, Every day I would give a hundred morsels. In life, I was also just, In that state, I took ten thousand wives. Even though I did not observe prayer and fasting, I had mercy, I said, do not suffer. The sorrowful would come to my door, Whatever their wish, they would take. People who came crying would leave smiling, They would also leave satisfied. I was just in dividing, I had no cruelty, I was learned. Forgetting God's command, I would not perform prostration or fasting. In that state, death came and I died, After death, I did not see peace. Oh white falcon, my head that ate meat, I tasted poison in the depths of seven hells. I suffered oppression for three thousand years, Dying and reviving, my soul was tormented. I had no strength left since then, I suffered torment in many kinds of hell. "After I prayed, you stood up, You answered as if my ear rejoiced. If humanity says, they would know, if they open, What torment did you suffer when you died?" "I suffered such torment when I died, I could not endure the torment and was greatly troubled. If I had known the torment of the afterlife beforehand, I would not have been born if I could help it. One day I went out from home to wander, I returned home after wandering one day. A wife came out to meet me from my house, After seeing that woman, I was like water. One of them stood in front of my eyes, I fell in love with her after seeing her figure. While I was joking with the woman, A needy person came to my house. I was a doer of the law, No one would come to me face to face. While I was falling for my wife, I told the needy person, "Get out." That needy person left my house, Desiring my lust, I acted against the law. Then I took a bath in the bathhouse, God gave me a bad disease there. In that bathhouse, I called for the azan, Out of fear for my soul, I professed faith. I cried, saying I encountered a calamity, Then I returned home with a headache. After returning home, my people gathered, I thought I would die. I wondered if a fly could be a trick, I gathered all the shamans and scholars. In that state, I could not hold back my tears, I could not understand the meaning of this disease. Even though I gathered many shamans and scholars, I could not find a remedy for my soul. With my hands, I gathered my people, I was now afraid for my soul. My illness grew worse day by day, Then I realized I would die. Let me tell you what I have seen now, I thought of those who had passed before. When I was about to give my soul, Lord Isa, Let me tell you what hardships I suffered. A command came from Allah: "Do not delay, take the soul of the wretched servant," "Take it quickly," the message came. From the sky, a voice came with power, Soon after, Azrael arrived. When I was weak and suffering, The angel Jibril came along. By God's power, a voice came, My mouth was seized, my soul was taken. With a club in his hand made of fire, "Jumzhuma, do you recognize us?" he said. He struck me with the club, they say, His voice pierced through my bones. After one struck me with the club, My soul trembled, my strength left," they say. My sins went along with me, The infidel believed in the oath, the Muslim in the tongue. When Azrael took my soul, He also tortured me greatly while taking my soul. Let me tell you another word now, Many people passed before us. There was such a strong command from Allah, He dragged the soul out of the chest. Azrael took my soul, All my sins went along with it. "You did not wait for fasting and prayer," In the depths of seven hells, I lamented. If I were a poor man and not a king, I would worship God. After the angels inflicted torment, I regretted why I became a king. Let me tell you another word now, I have seen the punishment for my sins. If I had not been a king, if I had waited for faith, Would such troubles have befallen me? Soon after, Azrael became angry, There was no blood left on my face from fear. Unable to withstand their might, This world became pitch black. Their heads were in the seventh heaven, Their feet were in the seventh earth. Azrael came with a shout, His appearance was cold, his might was great. As if he gave: "Drink the poison," Now move from this world to the afterlife," he said. Azrael gave me a foot of poison, "Quickly drink the potion of death," he said. I could not lift my head even once, I could not know how my condition would be. The color of the poison was so bad, My soul was frightened, I could not take it in my mouth. My soul was frightened, I could not take it in my mouth, I did not know what to do. There were six hundred of Azrael, I had never seen such a cold face. Isa said: "You saw six hundred," he said, "Jumzhuma, did you understand what kind?" he said. After seeing the six hundred, Did you ask for their meaning, what kind?" he said. After asking for the meaning, he said: "The command of one Allah is strong," he said. If God commands in every direction, I would not have the strength to turn," he said. With my right hand, I would take the soul of the believer, With my left hand, I would take the soul of the infidel. If there was a command over my face, I would take the soul of the angel underground. And I will say one more word, listen, See the meaning of my face above. If the Lord commands from above, The angels in the sky will give their souls. Young men, if so, you were born, you died, I saw such words in the book. Out of fear of his words, Isa said: "What else did you see about death?" "I saw what God wanted me to see," he said, Let me now tell you about death," he said. Azrael was the chief of the angels, They came with seventy angels," he said. "Hold his two hands," one said, "Hold his two feet," another said. "When his soul is pulled, his voice will come out, Now hold his tongue," they said. One angel held my hand tightly, One fire held my feet so I could not move. They took my soul with great torment, One came and held my tongue. What can the heart know without seeing, This word will align with the law. If you do not hold his tongue when he screams, The Muslims in the world will be afraid. I had a lot of wealth, I said, I had sixteen thousand slaves, I said. They also spoke to each other, "Give me a little delay," I said. When my soul was leaving, I cried a lot, I could not find a moment's rest. Even if I gave all my wealth, I could not find any trick against death. One struck me with a club, saying "Do not speak," "You have not prayed or fasted," he said. After seeing the blow, my blood ran cold, My soul trembled in fear of his might. My soul trembled in fear of his might, Azrael struck me down with his club. Even though I repented of my sins, My ribs intertwined with each other. Your faith is a light that burns on your two shoulders, The horse that rides upon it is a steed. I could not speak, I was left unable to speak, Oh my God, only You help me. Isa asked: "Was the torment severe, Did you see the fragrance of paradise?" When the soul was about to leave, oh Jumzhuma, Did your soul drown there? "More than if you cut your insides with a knife, More than if you placed a thousand swords on your head, More than if you filled a thousand cauldrons with water and boiled them, The pain of giving your soul is indeed severe." "Jumzhuma, you suffered torment after death, After your people gathered and buried you. What did you answer in your grave, When the angels Munkar and Nakir came?" "My people gathered and buried me," he said, "My God gave me severe torment," he said. After my people had gone forty steps, Two men came to me," he said. Let me tell you what I saw, Isa," he said, "If faith departs, the oath will falter," he said. They stood me up and said, "Oh Jumzhuma, how many sins do you have?" they said. Then they gradually asked questions, They asked, "What is your Lord?" They asked about my religion, "Quickly give your answer," they said. It was difficult to answer there, Would my deeds reach everywhere? From the moment I was born, The angels had written my sins down. The angels had written my sins down, My deeds were known to Allah. They brought my sins before me, I was ashamed of myself. Since I was born, if I had stolen or oppressed, If I had committed violence against a person, They brought those before my eyes, If you believe me, fire came out of my face. I suffered torment from that, I was called a dog after chasing the world. Then another angel came, So large, pitch black, with a cold appearance. He came with his upper lip tearing the sky, He called with his lower lip tearing the earth. His feet were huge, fire came out of his mouth, Seeing him, my poor heart was terrified. I was completely exhausted, I had no strength left, I could not keep my eyes open. The earth trembled seven layers deep, I could not look at their might. The black earth burned like fire, My God gave me a difficult situation. By God's command, the angels Brought my sins before me. I could not find a single word to answer, After that, I could not see anything difficult. I lost my mind and fainted, I kept my God in my heart. I saw that I was a king over four hundred people, The questioners pressed me in a bad place. After the angels struck me with clubs, My bones intertwined with each other. If I had not been born, I would not have become such a great king. If I had not acted bravely in this world, If I had not abandoned fasting and prayer. From the fire, a chain came to me, "Seize the tyrant, the infidel," it said. They placed a chain of fire around my neck, And dragged me into the depths of seven hells. There were indeed seven hells filled with fire, Inside were cold snakes and scorpions. They brought me close to hell, If you ask for water, they give you poison. In a hurry, a snake came with might, A scorpion approached me closely. It entered between my skin, Snakes and scorpions came out of my flesh. "Did you give alms, charity, or zakat?" they said, "You did nothing except for one prayer," they said. Again, a command came from my God: "Take his soul and cast him into hell," they said. They took me to hell," he said, My dwelling became the depths of seven hells. One was greater than the other in torment, I saw all their torments," he said. There are seven hells, I saw them all, All four corners were burning, all were flames. After they cast me into that hell, I became like a half-burned person. In that hell, I burned and suffered, My condition was so small, I lay down. When the snake and scorpion bit me, I cried out like a colt. I saw the bridge called Sirat, I saw the way of the men who awaited faith. I lay for three thousand years without tasting, I saw a fruit called zaqum in hell. After it pierced my soul, I cried, My crime...* I wailed. In the depths of hell, from one of them, I asked for one of that zaqum. They brought me one zaqum, I ate it," he said, "After eating, my insides burned," he said. Unable to endure its poison, my insides burned, I asked for a spoonful of water now," he said. They do not give a spoonful of water when I ask, After they did not give, I cried out in sorrow. After crying, they gave me a spoonful of water, After drinking it, I suffered greatly. After drinking a spoonful of water, my color faded, My insides burned like fire. To this day, the poison has not left, I was born anew, I died again," he said. I became like a newborn child now, I saw sixty kinds of torment now. After being taken out of seven kinds of hell, They took me to a great mountain," he said. They took me to a mountain called Sekrat, My soul barely hung on. After taking me to the top of that mountain, They threw me into a stream of water. The inside of that mountain is so poisonous," he said, After God placed me there, it will be old. After throwing me into that stream, I saw torments I had never seen," he said. The faithful servant's grave is bright, This word is clear to the servant who knows. Lord Isa asks Jumzhuma: "What is the name of that water in the stream?" "Will a servant reach God, This word is the writing of the scholars in the Quran. Lord Isa, if you ask, I will tell you, The name of that water is Azaban." After throwing me into that stream, I boiled a lot, I chewed a lot of the half-burned flesh. From the torments of seven kinds of hell, The torment of that water in the stream is great. It torments your soul by squeezing, I have seen that torment, I am a poor man. After hearing about that water in the stream, Isa cried out in fear and sorrow. I wish I could die without sinning, My torment is as great as a mountain. Lord Isa says to Jumzhuma: "What is hell like?" "The bottom of hell is fire, the top is fire, If you believe, the right side is fire, the left side is fire. Its inside is dark, There is no taste like a bite to eat. Other than poison, there is no taste, There is no peace for the soul there. I lay for three thousand years suffering torment, I have not seen any goodness or kindness. Oh, Lord, I saw sixty kinds of torment, After God placed me, I finally submitted. After suffering all the torment, My God commanded again. One reliance was made by the ancients, That Isa prayed and asked. Accepting Isa's prayer, He commanded, "Bring his soul out of the fire." My God commanded the angel, He released my soul from hell. Today, my soul has come out of hell, Today is a day of goodness and peace. After suffering torment for three thousand years, I saw comfort after you prayed. "Rise to this world," he said, Today I have answered you. Bismillah - the beginning of all words," he said, The best of young men is a friend," he said. After suffering torment for three thousand years, This is the peace I have seen," he said. When death was so, Isa was afraid, He was just and divided. He kept his fast well for thirty days, He was firm in his five daily prayers. After Jumzhuma was resurrected, he awaited faith, He fasted for thirty days and prayed. He did not miss his five daily prayers, He purified his heart and made his chest clean. After Jumzhuma was resurrected, he gave thanks, He considered this wealth. In thirty days, he opened his mouth only once, He worshipped God and repented. After Jumzhuma learned about the afterlife, He divorced the world three times. By God's command in this world, Without a single complaint, he repented for eighty years. Jumzhuma lived for eighty years, they say, He worshipped with his soul. After eighty years, he died again, He went straight to paradise, they say. Jumzhuma was liked by people in life, After death, he was placed on a golden throne in fire. He suffered torment without his head touching the ground, After Jumzhuma died, he found faith. "Do not abandon your religion, saying I am a tyrant, Do not boast, saying I am learned. Until you cross the bridge called Sirat, Trust in the good and bad for all of you. What will ignorance do? A knowledgeable scholar does not err when reciting. While your will is with you, keep your faith, After death, this vastness will not be found. I did not die and come back to life, I have not seen anything except what I have heard. If you are not open-hearted, The ignorant have not believed these words. Do not follow the devil's lead, Surely, do not abandon your fasting and prayer. Oh, young men, these words are in the book, Brothers, do not be careless, thinking it is a joke. There are those who are born and those who die, There are those better than you and those worse. I heard from the Quran and the book, There is also a scholar who taught me. "My Jumzhuma book is complete, The reed pen was bad for writing. In the middle of the night, I finished writing the book, Without a pen, my heart was troubled. The end is complete."