Іздеу интерфейсі
Аннотация үдерісі, дәйексөз беру және көптілді оқу үшін жасалған зерттеу интерфейсі
Мұхаммед Құдай досты, Пайғамбарым, Құрбандық сол тақсырдан менiң жаным. Жарандар, хикаятын сөйлейiн мен Әли ұғлы Мұхаммед-Ханафияның. Құданың Әли Хайдар Арысланы, Алланың шын жаратқан данышпаны. Айында мұхаррамның қылдым кеңес, Көзiммен көрiп тұрып бұл нұсқаны. Жiгiттер, тыңласаңыз менен назым, Ағалар, айыптама ақылым...
Жаратып жiберiп ең бұл ғаламға, Өзiңсiң ризық берген жүмлә жанға. Жазбаққа бiр хикаят қалам алдым, Жәрдем ет, Хақ, тiлiме, Қадiр Алла. Тарихтан алдым жазып қарадым да, Назым ғып шығармақ боп талабымда. Бiр падиша Мұхтар атты өткен екен Исламға халифа боп заманында. Ғаламға әдiлдiкпен шыққан аты, Ғалидан Шаһимардан арғы...
Қара көк жылқы ішінде сетер екен, Дүние, ойлап тұрсам, бекер екен. Барында оралыңның ойна да күл, Бұл дүние әлі-ақ алдан кетеді екен
Жас та өткен бұл дүниеден, кәрі де өткен, Ақ та өткен, қара да өткен, сары да өткен. Барында оралыңның ойна да күл, Хан, дана, қожа, молда бәрі де өткен.
Ән салсаң өзімдей сал дүрілдетіп, Сағымдай суға түскен дірілдетіп. Біраз күн көңіл жықпай ойна да күл, Күн болар бірің қалар, бірің кетіп.
Жаратқан Пәруардигар пана болған, Сол нұрдан жаратылған дiн мұсылман. Хазiретi Мұртаза, Шаһимардан Не қылса һәр iсiне тәубе қылған. Кәпiрде бiр патша бар Зеңгiр атты, Келбетi пендеде жоқ салтанатты. Ғали атты палуанды көрмедiм деп, Дүниенiң төрт бұрышымен соғыс қыпты. Рүстем Дастан олардан арман қалған, Зеңгiрге азап қ...
Қос етек көйлек кидім дүриядан, Екеуміз ұшқандаймыз бір ұядан. Қалайық ойнап-күліп осындайда, Кетерміз әлі-ақ өтіп дүниадан.
Ән мен күй ақтарылсын қазынамыз, Жарасып ойын-күлкі базынамыз. Қайраңдап кемең бір күн қалса аралда, Бірге өткен бұл күндерді сағынамыз.
Жiгiттер, иманыңнан күдер үзбе, Айтайын аз мәселе ендi сiзге. Бұрынғы өтiп кеткен ер жұмжұма Қылыпты қамқоршылық бұрын бiзге. Жарандар, иманыңнан күдер үзбе, Айтайын аз мәселе ендi сiзге. Тақсыр Иса пайғамбар бiр күндерде Сейір қылып шығыпты жапан түзге. Ұстасаң рузенің пiтiрiн бер, Шығарда хош болғай жаның сенiң. Жапа...
Дүние, ойлап тұрсам, артың шолақ, Әркімді алар бір күн ажал тонап. Сыйласып тіршілікте ойна да күл, Біреуге бұл жалғанда біреу қонақ.
Әуеде ұшып жүрген ала құр-ды, Тұсыңнан болсаң да артық анақұрлы. Кейбіреу қасақана көзге ілмейді, Қадыл едің орнына санап үлгі.
Жарандар, иманыңнан күдер үзбе, Айтайын осы мәселе ендi сiзге. Пайғамбар тақсыр Ғайса бiр күндерде Сейiл құра шығыпты мидай дүзге. Ұстасаң, пiтiрiн бер оразаңның, Шығарса пәк болса жаназаңның. Тақсыр Ғайса сейiлден келе жатса, Алдында қубас жатыр бiр адамның. Бөксесi жоқ, кеудесi жоқ қубас жатыр, Жарымы су, жарымы құм...
Бисмиллаһи рахман ир-рахим Бисмилла деп қаламды ұстайын да, Жаман сөз күнә болар тастайын да. Әуелiнде Құдайға хамду айтып, Андан соң бiр қиссаны бастайын да. Өтiптi Қатыран деген бiр падиша, Айтайын бiр қиссаны жұрт ұнатса. Бұ қиссаға құлағың құрышы қанар, Естiген ғашық болар дәмiн татса. Бұл өзi – өлең қылған кiтап с...
Бекболат – қаракесек ішіндегі қазақ еліне даңқты қаз дауысты Қазыбектің баласы. Ол хан Абылайдың ақылшысы, сүйікті де сенімді биі болды. Басқа билер оны күндеп, ханнан айыруға әрекеттенді. Бірде қаракесектер хан маңындағы төлеңгіттермен араздасып, олардың бірсыпыра жылқысын барымталап алады. Соның ішінде хан әулетінің...
Әуелi сөз сөйлейiн бисмилладан, Өлмей қалмас анадан туған адам. Өлмей тұрып сөйлейiн мен бiр қисса, Туған жан бәрi де өлер ата-анадан. Құлдық, тағат қылсаңыз бұ дүниеде, Өлсең иман табарсың о дүниеде. Тәңiрi досты Пайғамбар төрт жарменен Бiр күнi кеңес қылды Мәдинеде. Қатыран шаһарында бiр қыз болған, Жақын жерде шаһар...
Таланға тағдыр Алла жазса басып, Болмайды әмiр әйласына не мiнәсiп. Iлгерлi Пайғамбардың заманында Бiр жүһүд етедi екен қақпан кәсiп. Қақпанын құрып көздеп салады екен, Бұйырған несiбесiн алады екен. Бiр күнi қақпанына түстi киiк, Қуанды, ететұғын талап екен. Киiктiң егiз ылақ бар баласы, Туғалы үш күн болған екен анас...
Шынқожа батыр атағы алғаш шыққаны – жоңғардың Доба деген батырымен жекпе-жекте шығып, өлтірген кезі. Ол кезде ол жиырма бір жаста екен. Тағы бір соғыста қалмақтың ірі, егде тартқан батырымен жекпе-жекке шығып, Шынқожа екі сүбесінен саусақтарын батыра көтеріп лақтырғанда, қалмақтың қабырғалары қолында қалған екен. Тағы...
Әкесінің әділдігі мен көрегендігі бала Шотанға да дариды. Оның жастық шағы жоңғардың бейбіт жатқан қазақ еліне шабуыл жасауымен тұспа-тұс келеді. Шотанның ерлігі ерте танылады. Ол алғашқы ерлігін 1723 жылы Әбілқайыр бастаған Кіші жүз қолының Қаратаудың Сығанақ асуында жоңғармен болған үлкен шайқаста көрсеткен. Осы соғы...
Серғазы батырдың қырық жылдан астам уақыт ат үстінде жүріп, көбіне қалмақ басқыншыларымен жан алысып, жан берісіп шайқасқан аймағы – Үшқоңыр, Суықтөбе, Қоңыртөбе тауларының төңірегі. Бұл кісі жекпе-жек өнерінің сан түрлі айла-тәсілдерін ат үстінде қас-қағым сәттен үрдіс қимылдардан артына талай-талай өнерлер қалдырған....
О заманда бар екен жалғыз киiк, Тамам кәуiр аттанды тұзақ жиып. Тұзағына кәуiрдiң киiк түсiп, Кете алмады бұл киiк тартып үзiп. Құдайым, жеткiзбейсiң бiздi дүзге, Естiмеген сөз кетер құла дүзге. Киiк деген азғантай өлеңiм бар, Тыңласаңыз, айтайын оны сiзге. Киiктi алды ол кәуiр торын құрып, Аққа жығылды ол киiк мойын қ...
Корпус метадерегінде қолданылатын атаулар мен баламаларды шолыңыз.
Мақалалар
Мақалалар, зерттеу нәтижелері
Бұл зерттеуде Шыңғыс Айтматов прозасындағы Жер-ана концептісінің семантикалық, мәдени және экологиялық категория ретінде қалыптасуы қарастырылады. Осы бағыттағы зерттеу олқылығын толықтыру мақсатында жұмыста жазушының төрт прозалық шығармасы талданады: «Плаха», «Қош бол, Гүлсары!», «Ақ кеме» және «Ғасырдан да ұзақ күн». Зерттеу барысында табиғат элементтері этикалық, эмоциялық немесе символдық мәнге ие болатын 37 үзіндіге сапалық концептуалды-семантикалық талдау жүргізілді. Үзінділерді іріктеу мәтіндерді мұқият оқу негізінде жүзеге асырылып, олар қайталанып отыратын лексикалық, метафоралық, баяндау сипатындағы және мәдени тұрғыдан мәнді белгілеріне қарай топтастырылды. Талдау нәтижесінде өзара байланысты төрт концептуалды модель анықталды: Жер-ана — өмір бастауы, аналық қамқоршы, моральдық бедел иесі және жады сақтаушы. Бұл модельдер Айтматов прозасындағы табиғаттың жай ғана оқиға өрбитін орта немесе поэтикалық бейне емес екенін көрсетеді. Керісінше, табиғат адам жауапкершілігі, мәдени сабақтастық, экологиялық осалдық және моральдық бағалау мәселелері көрініс табатын этикалық негіз қызметін атқарады. Зерттеу нәтижелері Айтматовтың көркемдік дүниетанымындағы Жер-ана концептісінің құрылымды концептуалды модель ретінде қызмет ететінін айқындау арқылы лингвомәдениеттану мен әдеби экокритика салаларына үлес қосады.
Гуманитарлық саланы цифрландыруды көздейтін мемлекетіміздің негізгі бағдарына сәйкес соңғы жылдары мәтіндік базалар құруға деген талпыныс артуда. Бұл шын мәнінде әлемдік маңызы бар қазіргі тенденциялар қатарында танылады. Корпустық ізденістердің, атап айтқанда, табиғи тілді модельдеу, тілдік алгоритмдер түзу, мәтін өңдеудің қазіргі лингвистиканың басым бағытына айналуы шынайы қажеттіліктерден туындап отыр. Бұл мақалада «Қазақ фольклорлық мәтіндерінің корпусын әзірлеудің мәтінді ғылыми талдау және зерттеуге беретін мүмкіндіктері қарастырылады. Жұмыстың негізгі бағыттары мәтіндерді жинақтау, цифрлық ортаға енгізу, морфологиялық және семантикалық таңбалау, конкорданс құру және тілдік бірліктерді статистикалық талдау әдістерін қамтиды. Зерттеудің ғылыми маңызы – қазақ фольклорын жаңа деңгейде зерделеуге, оның мәтіндік құрылымын заманауи әдіснама арқылы талдауға жол ашатын лингвистикалық корпус базасын қалыптастырудың теориялық негіздемесін ұсынып, тілдің бай қабаттарын ғылыми айналымға енгізуді көздеуінде. Негізгі нәтижелер ретінде қазақ фольклорлық мәтіндерінің корпустық моделі екшеліп, тілдік деректерді кешенді талдау мүмкіндіктері көрсетіледі. Бұл жұмыс корпус лингвистикасының теориясы мен практикасын ұлттық фольклорға бейімдеу арқылы қазақ тіл білімінде жаңа зерттеу кеңістігін ашады. Жүргізілген зерттеу фольклор мәтіндерінің тілдік табиғатын жан-жақты сипаттап, қазақ фольклортану ғылымына әдіснамалық үлес қосады.
Мақалада қазақ тілін құндылық бағдарлы оқытуда корпус деректерін қолданудың теориялық және әдістемелік негіздері қарастырылады. Құндылыққа бағдарланған білім беру тұлғаның рухани-адамгершілік, мәдени және әлеуметтік жауапкершілік қасиеттерін қалыптастыруға бағытталатыны көрсетіледі. Зерттеуде қазақ тілінің ұлттық корпусы, А. Байтұрсынұлының қазақша-орысша параллель корпусы және фольклорлық мәтіндер корпусының материалдары негізінде ұлттық құндылықтарды білдіретін тілдік бірліктердің жиілігі мен қолданыс ерекшеліктері талданды. «Ар», «намыс», «сабыр», «мейірім», «жомарттық» сияқты концептілердің мәнмәтіндік сипаты KWIC әдісі арқылы анықталды. Нәтижесінде корпус деректеріне сүйене отырып, құндылықтық мазмұнды іріктеудің және оны оқу үдерісіне енгізудің үш сатылы моделі ұсынылды. Зерттеу корпусқа негізделген оқытудың қазақ тілін меңгертумен қатар білім алушылардың мәдени-аксиологиялық дүниетанымын дамытуға мүмкіндік беретінін дәлелдейді // «Тіл мен әдебиетті құндылық бағдарлы оқыту: тәжірибе, мәселелер және перспективалары» атты ғалымдар мен мұғалімдердің халықаралық ғылыми- практикалық конференциясы материалдарының жинағы. 2 томдық., 2-том. – Астана: Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ, 2025..17-21 бб.
Бұл корпус қазақтың фолклорлық мұрасын цифрлық ортада сақтау, зерттеу және оқыту мақсатында құрылды
