Іздеу интерфейсі
Аннотация үдерісі, дәйексөз беру және көптілді оқу үшін жасалған зерттеу интерфейсі
Көнеден қалар нұсқа кеуіл бөлген, Әр адам ойын айтар өзі білген. Дүниядан не жақсылар өтіп жатыр, Өлгесін пенде бар ма қайта келген? Әлімнің алты жүйе бір саласы – Үш ру қалың Шекті өсіп-өнген. Белгілеп, бері айтқанда Кішкенеден Батырлық, бақ өткен жоқ Жанқожа ерден. Күнінде Кіші жүздің туын ұстап, Қаһарлы халық дұшпан...
Ертерек хан заманында қарақалпақ елінде Хиуа деген халық бопты, Хиуа қаласы (шаһары) ханство мемлекет бопты. Сол Хиуа қаласын басқарушы Ережеп хан деген бопты. Мемлекет басшысы Ережеп хан арақ-шарапқа мас боп отырып, мемлекеттің буына семіріп, тасып отырған хан, атақты әскер басы Бабажанға бұйрық бергенде: «Әркім билеп...
Бұлбұл тілім бұлаң қағып жорғалап, Шығар жарыққа, бүкпе өнерің қорғалап. Оят ойдың көз еді бұлағын, Тамылжысын таңдайдан сөз сорғалап. Жүйрік қиял жүйткіп, орғып құлдырап, Аспанға асып, бұлтқа мініп бұлдырап. Жерді кезіп, көкті шолып шарықтай, Сергі көңілім, жатпа тұнып тұнжырап. Қанат қағып қаршығадай қалықтап, Төңіре...
Ер Жәкеңді жырлайын Қағаз, қалам қолға алып. Білгенімше жазайын, Біраз ғана ойланып. Кеуілден қиял табылар, Сөйлесе тілім, қозғалып. Әруақты ер еді, Артында жүрген сөз қалып. Жақсы, жаман болса да, Тыңдаңдар халық, аңғарып. Онша жүйрік емеспін Байрақтан озған бәйгі алып. Ау, халқым, құлақ салып тыңдасаңдар, Айтайын ер...
Құр тарқатып болмайды Әлеуметтің құрмауын. Шын данышпан бітірер Шиелескен ел дауын. Ағалар аңсап келгенде, Құрбы құрсап келгенде Шешейін сөздің құрсауын. Айта алмай кетсем осыдан, Әңгіме болар артымнан Көрдің бе деп бұлдауын. Атақты жүйрік емеспін Тапқандай сөздің паңдауын. Ертек пенен терменің Сендерге бердім таңдауын...
Әуелі сөз бастаймын бір Құдайдан, Кешіргей Құдайды айтсам әр күнәйдан. Кешегі Жанқожаның заманында Сүйеніп, ауқат кешті жарлы байдан. Ініден аға менен артық туған Жанқожа, ойлап тұрсақ, шықты қайдан. Десең де мынау Майдан, әкесі бір, Қақ жарып шыға келді Киікбайдан. Итжемес, Жанмырзамен судай толқып, Жүгіртіп ит-құс са...
Тыңлаңыз құлақ қойып жақсы кептен, Талай жан бізден бұрын келіп кеткен. Уақытында бақыты ашылып хан болыпты, Әжі хан шыққан екен Орманбеттен. Бақыты, бақ-дәулеті сондай жүріп, Ешқандай хан болмаған одан өткен. Әрқашан ерегескен адам болса, Тұқымы дұшманының құрып кеткен. Орманбет Әжі ханның ата заты, Тарихта осылайша ж...
Қазақта бір ұғым бар деген үш жүз, Үш жүзден тарадық деп айтамыз біз. Әйтеуір ру, тайпа аттары бар, Нақ басар табылмай жүр анық бір із. Ел керей орта жүздің бір бөлегі, Көршіміз көптен бергі іргедегі. Ер өткен Арқалықтың аңызынан, Оралып көңіліме жыр келеді. Керейдің бір бұтағы Абақ атты, Бөлініп бар қазақтан дара жатт...
Ел еді егіз жатқан керей, найман, Шығады, сөз болмаса, мизан қайдан. Қазақтың хан билеген заманында, Жау бопты қазақ, қалмақ барымта алған. Ол күнде түк білмейтін қазақ надан, Жау болып жылқы алыпты ұраңқайдан. «Төбесіз жер, төресіз ел болмайды» деп, Төре сұрап алыпты Абылайдан. Керейге төре бопты Әжі төре, Әмірші төре...
Қолына қалам алды Әбзейіт ақын, Жазбақ боп батырлардың хикаятын. Артымда өзім өлсем, сөзім қалсын, Аппақ боп қартайдым ғой, уақыт жақын. Кетемін қалам алсам қызыңқырап, Тастаймын қол тигенде жазыңқырап. Баяғы жастық өнер қайда кеткен, Кәрілік әр нәрседен қылды жырақ. Ақсақал, қаламыңды қолыңа алшы, Азырақ өлең жазып кө...
Өкіреш, Найман, Жалайыр, Төлегетай, Төртуыл, Қаракерей, Садыр, Матай. Үш жүзде мұнан асқан жан болмаған, Байлық, билік кетпеген ер Қаптағай. Баласы Қаптағайдың Есенгелді, Әр-әркімге қылайын мына жырды. Есенгелді баласы Жарылқамыс, батыр Жолан-ды, Қай адамнан қалмады мына заман. Бұл кісінің баласы батыр Асан, Ақылы бұ к...
Шежіре шолып жазған Ерік атым, Сөз келді жақсы ойланатын. Қысқартып шежірені суреттедім, Мазмұнын осылайша жазған хатым. Руым – Қаракерей – Қарамолда, Жинадым шежірені әлдеқайда. Бергі атам Қарамолда – Андабай-ды, Үйгентас ауданына қанат жайған. Өз атым Арғынғазыұлы Ерік едім, Өлеңмен шежірені бейнеледім. Ықшамдап шежі...
Қожасы жан біткеннің Жаппар жалғыз, Әртүрлі жан жаратқан жанды-жансыз. Сағаттай мезгілімен шыр айналып, Үш ай қыс, үш ай көктем, жаз бенен күз. Өне бойы осыменен шыр айналып, Дөңгелеп бара жатыр жалғанымыз. Тірлікте туыс боп құшақтасқан, Алланың біз асығыс аңғалымыз. Айта жүріп, көз көріп, көңіл бөлмей, Таусылған сүйті...
Бабамыз Алыпбектен: Малай, Сарай, Жел сөзден Құдай берген айттым талай. Сарайдан ажырайтын Ноғай екен, Әдемі, әсерлі жыр жүрген жанай. Малайдан туған екен атам Алаш, Өз құрбы-қатарына болыпты бас. Алаш ата қазақ ұлға ұран болып, «Алаштап» шуылдайды кейінгі жас. Адамнан туған екен Әбіл, Қабыл, Жылы сөз көкірегімде бәрі...
Айтылған имамдардан кітаптар көп, Бәрінің басында бар бисмилласы. Дүниеде жүргенінде әрбір адам, Айтпастан бисмилланы ішсе тағам. Қосылып шайтан лағин бірге ішеді, Ада ғып болғанынша бәрін тамам. Бағзылар патша болып дәурен сүрді, Бағзының жеті ықылымға үкімі жүрді. Бағзылар батыр болып, даңқ шығарып, Дүниенің сарайынд...
Арғысын білмеймін, Өзбектен: Алаш, Қараш Туып-өскен Өзбектен болғаны рас. Қараштан Сарт атамыз болған екен, Атанып өзбек деп айтқаны рас. Алаштан болған екен жалғыз Медет, Медеттен өсіп-өніп болған үдеп. Болыпты екі бала Қазақ, Созақ, Атанған халық аузында айтқан әдет. Созақтан қарақалпақ өсіп-өнген, Қазақтан Әбілқайыр...
Бендеге тіршілік жақсы болса да арман, Десең де дүние жақсы арты жалған. Қазақтың Тәңір тауын, мың толғауын Сағынып қан майданда едім жазған. Екінші, мұнан бұрын сексен бес жыл, Жазылған шықты қағаз жан қалтамнан. Бұл қағаз Бұқарада ақындардың Шежіресі қол қойылып, пәтуаланған. Жазуы өрнектелген кесте-кесте, Жыртылып к...
Бисмилла деп қолыма Алдым қағаз, қаламды. Жаратушы бір Құдай, Он сегіз мың ғаламмен Толықтырған әлемді. Адам ата, Хауа ана Дүнияға бір келді. Содан бастап адамзат Өніп-өсіп бірде-бір, Толысып дүние кенелді. Шешендер өтті шеңберлі, Шу дегеннен жөнелді. Батырлар өтті айбарлы, Киген сауыт берен-ді. Намыс ұшып, ар ұшып, Құ...
Әуелі бастан айтайын, Атамыз Әнес Жабал-ды. Құлақ салып тыңдасаң, Шежіре сонау хабардан. Ноғай менен Естектің Орыс дейді туған шешесі. Мұсылман алса орыстан, Болмақшы дұрыс некесі. Кейбіреудің қызады, Білмегеннен шекесі. Әуелі Адам атадан Бәрінің түпкі жетесі. Атаңыз Жабал ертеде Сахараға көшіпті, Берер деп Алла несіпт...
Қазақ туралы Жамағат, көңіл қойып салсаң құлақ, Жазайын аз әңгіме Хаққа жылап. Айтамын естіген мен ұққанымды Қоспаймын бөтен сөзді ойдан құрап. Дәлдігін ұққан істің айтқан жақсы Жөні жоқ монтансудың сипап-сылап. Қазақ кім, қай нәсілден жаралды деп, Біреуден біреу жөнін жүр ғой сұрап. Бұл өзі ертек емес, кітап сөзі, Көш...
Корпус метадерегінде қолданылатын атаулар мен баламаларды шолыңыз.
Мақалалар
Мақалалар, зерттеу нәтижелері
Short article sample inspired by UNESCO Dede Qorqud/Korkyt Ata page.
Гуманитарлық саланы цифрландыруды көздейтін мемлекетіміздің негізгі бағдарына сәйкес соңғы жылдары мәтіндік базалар құруға деген талпыныс артуда. Бұл шын мәнінде әлемдік маңызы бар қазіргі тенденциялар қатарында танылады. Корпустық ізденістердің, атап айтқанда, табиғи тілді модельдеу, тілдік алгоритмдер түзу, мәтін өңдеудің қазіргі лингвистиканың басым бағытына айналуы шынайы қажеттіліктерден туындап отыр. Бұл мақалада «Қазақ фольклорлық мәтіндерінің корпусын әзірлеудің мәтінді ғылыми талдау және зерттеуге беретін мүмкіндіктері қарастырылады. Жұмыстың негізгі бағыттары мәтіндерді жинақтау, цифрлық ортаға енгізу, морфологиялық және семантикалық таңбалау, конкорданс құру және тілдік бірліктерді статистикалық талдау әдістерін қамтиды. Зерттеудің ғылыми маңызы – қазақ фольклорын жаңа деңгейде зерделеуге, оның мәтіндік құрылымын заманауи әдіснама арқылы талдауға жол ашатын лингвистикалық корпус базасын қалыптастырудың теориялық негіздемесін ұсынып, тілдің бай қабаттарын ғылыми айналымға енгізуді көздеуінде. Негізгі нәтижелер ретінде қазақ фольклорлық мәтіндерінің корпустық моделі екшеліп, тілдік деректерді кешенді талдау мүмкіндіктері көрсетіледі. Бұл жұмыс корпус лингвистикасының теориясы мен практикасын ұлттық фольклорға бейімдеу арқылы қазақ тіл білімінде жаңа зерттеу кеңістігін ашады. Жүргізілген зерттеу фольклор мәтіндерінің тілдік табиғатын жан-жақты сипаттап, қазақ фольклортану ғылымына әдіснамалық үлес қосады.
Мақалада қазақ тілін құндылық бағдарлы оқытуда корпус деректерін қолданудың теориялық және әдістемелік негіздері қарастырылады. Құндылыққа бағдарланған білім беру тұлғаның рухани-адамгершілік, мәдени және әлеуметтік жауапкершілік қасиеттерін қалыптастыруға бағытталатыны көрсетіледі. Зерттеуде қазақ тілінің ұлттық корпусы, А. Байтұрсынұлының қазақша-орысша параллель корпусы және фольклорлық мәтіндер корпусының материалдары негізінде ұлттық құндылықтарды білдіретін тілдік бірліктердің жиілігі мен қолданыс ерекшеліктері талданды. «Ар», «намыс», «сабыр», «мейірім», «жомарттық» сияқты концептілердің мәнмәтіндік сипаты KWIC әдісі арқылы анықталды. Нәтижесінде корпус деректеріне сүйене отырып, құндылықтық мазмұнды іріктеудің және оны оқу үдерісіне енгізудің үш сатылы моделі ұсынылды. Зерттеу корпусқа негізделген оқытудың қазақ тілін меңгертумен қатар білім алушылардың мәдени-аксиологиялық дүниетанымын дамытуға мүмкіндік беретінін дәлелдейді // «Тіл мен әдебиетті құндылық бағдарлы оқыту: тәжірибе, мәселелер және перспективалары» атты ғалымдар мен мұғалімдердің халықаралық ғылыми- практикалық конференциясы материалдарының жинағы. 2 томдық., 2-том. – Астана: Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ, 2025..17-21 бб.
Бұл корпус қазақтың фолклорлық мұрасын цифрлық ортада сақтау, зерттеу және оқыту мақсатында құрылды
