Іздеу интерфейсі
Аннотация үдерісі, дәйексөз беру және көптілді оқу үшін жасалған зерттеу интерфейсі
«Бисмилла» деп Сейiтгерей қалам алар, Алла деп ақ қағазға назар салар. Сейпiлмәлiк, Бәдiғұлжамал екi ғашық, Ғаламға мысал болған шаһзадалар. Қолыма хат жазарға алдым қалам, Аллаға хамду сәна болсын тамам. Бiр қисса жазайын деп ойға түстi, Медеткер жар болғайсың, Алла Тағалам. Қаламды жазбақ болып алдым қолға, Қатасын Т...
Әуелде жад етемiн Тәңiрiм атын, Сұрасаң өзi берер онан датын. Бұ кiтапты бастай салдым, Айып қылып оқыма жазған хатым. Қолыма қағаз бен қалам алдым, Дүниенiң опасына қайран қалдым. Кәрiптер жұрт iшiнде тыңдасын деп, Қиссасын Сейпiлмәлiк хатқа салдым. Кiсiден бiлген сөзiм сұрамадым, Жаза бердiм, кiсiге қарамадым. Қалған...
Сөз келедi тыңдағанға айтатұғын, Жоқ шығар бұ жалғанда мұңсыз туған. Дүниеге адам ұлы қонақ болған, Күнiнде бiрi-бiрден қайтатұғын. Жан бердi, иман бердi Бiр уа Барың, Қалады өзiң өлсең дүние, жарың. Дүниеде бiраз өмiр қонақ болған, Барады қазған көрге жiгiт, кәрiң. Бұ жалғаннан бiр кiсi тоймай өтер, Жақсы құл өлiм түб...
Әуелі сөз бастайын “аузубилла”, Мұхаммед – Құдай досты, Хабиб Алла. Бастаймын қиссасын Мәлікаждар, Тіліме медет бергіл, Қадір Алла. Сөз тыңда әй, жарандар, салтанатты, Бұ сөзім тыңдасаңыз балдан тәтті. Жер еді екі арасы сегіз күндік, Бар еді бір падиша Қарис атты. Сахиптық қылып жүрді Әли Хайдар, Тар жерде қолдағушы ха...
Жұрт тыңдар сөзім жақсы болса тамам, Күлісер қатесі көп болса жаман. Осы күнгі халыққа кім ұнайды, Қатесіз жалғыз өзі Хақ Тағалам. “Халі келмес қалыңға кіреді” деп, Халайық әр түрлі сөз айтар маған. Ықтияр, не десе де мойынға алдық, Біз түгіл Расулды да ғайбаттаған. Надандықтың зұлматы адасқандай, Өз көңілі раушан жолм...
Жазайын бұл кітапты хамдуменен, Пайғамбар Мұстафаға салауатпенен. Салауат айтамын баршасына, Табғин болғанға сахабаменен. Пайғамбар Расул Алла көшіп кеткен Меккеден, Мәдинеде мақам тұтқан. Хижраттан екінші жыл болған уақыт, Бәдір атты қариада соғыс еткен. Жарандар, жазайын бұл соғысты, Құрайыштардың болғанын керуенді....
Бисмилла рахман-ир рахим Бұйрықпенен Расул Алла көшіп кетті, Өзіне Мәдине Мұнаууара мақам етті. Хижрадан үшінші жыл болған уақыт, Уақиға болды бір соғыс Үхүд атты. Бәдірде мүшіріктер мағлұб болды, Жиылып Әбусуфиан және келді. – Интиқам алмақ біздерге зарури,– деп, Исламдар шарифтарымызды өлтірді,– деді. Осында керуенде...
Қиссаны өлең қылған ақын зерек, Ойласам дүние жүзі дөп-дөңгелек. Бұрынғы өтіп кеткен жарандардан, Бір сөзді шариф қылып айтсам керек. Жақсыларды жад қылсам хатқа салып, Имансыз құл тозақта мәңгі қалып. Тәңірім берсе адамзат не көрмейді, Мехнатты адам дүниеден кетер озып. Хатқа жаздым кітаптың сөз қырларын, Қисса сөздің...
Әуелде сөз айтайын бисмилладан, Өлмей қалмас анадан туған адам. Өлмей тұрып бір қисса сөйлейін мен, Туған жан бәрі де айрылар ата-анадан. Құлдық, тағат қылсаңыз бұ дүниеде, Өлсең иман табарсың о дүниеде. Тәңірі досты Пайғамбар төрт жарменен, Бір күні кеңес қылды Мәдинеде. Әбубәкір, Омар, Оспан бәрі де бар, Пайғамбардың...
Сөйлеймін құп тыңдасаң, көп жамағат, Қалыпты Пайғамбардан аз насихат. Ғаламның он сегіз мың Падишасы Хабибі Хақ Расулдан қалды риуаят. Риуаят қалды бізге Пайғамбардан, Сөзіме сауап табар құлақ салған. Шырағы екі дүние Расулыдан, Болмай ма сөзім хараб аяп қалған. Насихат сөйле енді білсең тілім, Харам ғой Пайғамбарсыз к...
Бисмиллаhи рахманир рахим Әлидің шұhраты әлемді тұтты, Жанәділдің махалласына жетті. Жанәділ елі hәм падишасы есітті, Әли қорқынышынан бәрі састы. Жиылып кеңесіп, қайғы қылыпты, Әли үшін жиылып зар қылыпты. Ақылдастылар ертеменен уа кеш, Оған бір хайланы таппадылар һеш. Падиша айтыпты: “Өлтірсе біреу Әлині, Мәдинеден к...
Бастаймын “бисмилла” деп Тәңірім атын, Қозғатайын өткендердің хикаятын. Дұғаңыздан тастама Пайғамбарды, Көрсеткен бұ ғаламға шарапатын. Тыңдаңыз бұ қиссаны, көп әлеумет, Құдайға жоғалмайды қылған қызмет. Аспанда Ғаршы Күрсі, періште бар, Жаратты жер мен көкті Жаппар Құдірет. Алланың пендесіне рахматы бар, Расулы Пайғам...
Әуелі жад етейін Тәңірім атын, Жақсылар, айып етпе жазған хатым. Әулие Пайғамбардың атын жазсам, Қалай теріс болады насихатым. Құп тыңдап бұ сөзімнен мағына алған, Көңілге фаһым әйлап қайғы салған. Таңда махшар күніне пырақ мініп, Ұжмақтан артық барып орын алған. Сәна айтып сөйлейін бір Аллаға, Жаратып нәсіп берген бар...
Әуелі сиынамын бір Құдайым, Падиша пендесінің білер жайын. Пайғамбардың мирасқор үмбетінен, Бір жақсыны жазуға ойланайын. Илһам бер тіл мен жаққа, Жаппар Халиқ, Қарайын көп кітапқа көзім салып. Жәрдем бер үмбетіңе иә, Мұхаммед, Қожаны мен жазайын қалам алып. Және медет тілеймін, шаһариарым, Кім біледі дүниенің кеңі-тар...
Дастанның басты қаһарманы Сейiтбаттал—әскер басы, дiн- дi уағыздаушы батыр ретiнде көп уақыт бойы ислам дiнiн басқа халықтарға таратуға күш салған. Сейiтбаттал—Мұхаммед пайғамбардың күйеу баласы, халифа Әлидiң ұлы Хұсайыннан тараған ұрпақ, солардың бастаған ғазауат жорығын жалғас- тырушы. Дастанның негiзгi сюжетiне арқау болған—Сейiтбаттал батырдың көп құдайшылдарға қарсы соғыстары мен оның әдiл қазылығы туралы аңыз, әңгiмелер.
Айтайын тыңдасаңыз жақсы кепті, Бізден бұрын көп адам өтіп кетті. Хазіреті Мұсаның заманында, Шейх Бұрқы диуана деген өтті. Ертеде шейх Бұрқы диуана өтті, Қайтармайды аузынан келген кепті. Жақсы-жаман диуанаң сөз айтса да, Не айтқанын Құдайым қабыл етті. Ертеде шейх Бұрқы диуана өтті, Диуананы Құдайым “достым” депті. Қ...
Әлхамдулла, салауат Пайғамбарға, Жүзін көрген шаhариар, асхабтарға. Қанша жүз мың болса да табғинанлар, Рахматулла аләйhи бас имамдарға. Әр ісімді тапсырдым бір Аллаға, Қабыл қыл тілімдегі хамду сәнам. Уассалауат уассалам Пайғамбарға, Шапағат қыл сүннетің қылған жанға. Әнбие, әулиеге сиынайын, Медет қыл біздей асы күнә...
Бір күні жүһүд бір кітап оқыр, Қасында жас баласы қарап отыр. Жасырса да, баласы аңлай берді, Жаққан соң құлағына тыңдай берді. Жер мен көктің арасы нұрға толды, “Атаке-ау, бұл не аят?” деп тыңдай берді. Әлденеше сұрады үшке дейін, Сұраса да, айтпады түске дейін. “Мұхаммед пайғамбарды жасырдың” деп, Бала жатып жылады к...
Әуелі сөз бастайын “аузубилла”, Мұхаммед Құдай досты, Хабиб Алла. Шерменде күнәһі көп біз бір жазған, Иә, Мұхаммед Мұстафа, өзің қолда. Дұғада сөз бастаймын “бисмилла” деп, Жаратқан барша жанды “Құдайым” деп. Намаз бенен рузаға біз салақпыз, Бейшарамыз бір жүрген, күнәміз көп. Әуелі жаратыпты досты нұрын, һеш нәрсе жар...
Иман келтір әуелі “Алла бір” деп, Мұхаммед – хақ расул, Пайғамбар деп. Дін үйрете жіберген елшісі-дүр, Құлдарымды хақ жолға көндірер деп. Ол Расул Жәбірейілден хабар алды, Қисабы жоқ дұшпанды дінге салды. Және жүһүд болған соң амал бар ма, Әбу Жәһіл хақ дінге көнбей қалды. Алпыс жасқа келіпті Пайғамбарым, Бір күні шақы...
Корпус метадерегінде қолданылатын атаулар мен баламаларды шолыңыз.
Мақалалар
Мақалалар, зерттеу нәтижелері
Short article sample inspired by UNESCO Dede Qorqud/Korkyt Ata page.
Гуманитарлық саланы цифрландыруды көздейтін мемлекетіміздің негізгі бағдарына сәйкес соңғы жылдары мәтіндік базалар құруға деген талпыныс артуда. Бұл шын мәнінде әлемдік маңызы бар қазіргі тенденциялар қатарында танылады. Корпустық ізденістердің, атап айтқанда, табиғи тілді модельдеу, тілдік алгоритмдер түзу, мәтін өңдеудің қазіргі лингвистиканың басым бағытына айналуы шынайы қажеттіліктерден туындап отыр. Бұл мақалада «Қазақ фольклорлық мәтіндерінің корпусын әзірлеудің мәтінді ғылыми талдау және зерттеуге беретін мүмкіндіктері қарастырылады. Жұмыстың негізгі бағыттары мәтіндерді жинақтау, цифрлық ортаға енгізу, морфологиялық және семантикалық таңбалау, конкорданс құру және тілдік бірліктерді статистикалық талдау әдістерін қамтиды. Зерттеудің ғылыми маңызы – қазақ фольклорын жаңа деңгейде зерделеуге, оның мәтіндік құрылымын заманауи әдіснама арқылы талдауға жол ашатын лингвистикалық корпус базасын қалыптастырудың теориялық негіздемесін ұсынып, тілдің бай қабаттарын ғылыми айналымға енгізуді көздеуінде. Негізгі нәтижелер ретінде қазақ фольклорлық мәтіндерінің корпустық моделі екшеліп, тілдік деректерді кешенді талдау мүмкіндіктері көрсетіледі. Бұл жұмыс корпус лингвистикасының теориясы мен практикасын ұлттық фольклорға бейімдеу арқылы қазақ тіл білімінде жаңа зерттеу кеңістігін ашады. Жүргізілген зерттеу фольклор мәтіндерінің тілдік табиғатын жан-жақты сипаттап, қазақ фольклортану ғылымына әдіснамалық үлес қосады.
Мақалада қазақ тілін құндылық бағдарлы оқытуда корпус деректерін қолданудың теориялық және әдістемелік негіздері қарастырылады. Құндылыққа бағдарланған білім беру тұлғаның рухани-адамгершілік, мәдени және әлеуметтік жауапкершілік қасиеттерін қалыптастыруға бағытталатыны көрсетіледі. Зерттеуде қазақ тілінің ұлттық корпусы, А. Байтұрсынұлының қазақша-орысша параллель корпусы және фольклорлық мәтіндер корпусының материалдары негізінде ұлттық құндылықтарды білдіретін тілдік бірліктердің жиілігі мен қолданыс ерекшеліктері талданды. «Ар», «намыс», «сабыр», «мейірім», «жомарттық» сияқты концептілердің мәнмәтіндік сипаты KWIC әдісі арқылы анықталды. Нәтижесінде корпус деректеріне сүйене отырып, құндылықтық мазмұнды іріктеудің және оны оқу үдерісіне енгізудің үш сатылы моделі ұсынылды. Зерттеу корпусқа негізделген оқытудың қазақ тілін меңгертумен қатар білім алушылардың мәдени-аксиологиялық дүниетанымын дамытуға мүмкіндік беретінін дәлелдейді // «Тіл мен әдебиетті құндылық бағдарлы оқыту: тәжірибе, мәселелер және перспективалары» атты ғалымдар мен мұғалімдердің халықаралық ғылыми- практикалық конференциясы материалдарының жинағы. 2 томдық., 2-том. – Астана: Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ, 2025..17-21 бб.
Бұл корпус қазақтың фолклорлық мұрасын цифрлық ортада сақтау, зерттеу және оқыту мақсатында құрылды
