Іздеу интерфейсі
Аннотация үдерісі, дәйексөз беру және көптілді оқу үшін жасалған зерттеу интерфейсі.
Бір байдың екі баласы болыпты. Олар жетім қалыпты. Сонда екі бала жан болмаған соң: «Аң аулайық!—дейді. «Елік аулап күнімізді көрейік», дейді. Сонда екеуі бірлесіп жүріп келе жатқанда, төрт-бес күн жүргенде азықтары таусылып, екеуінің қарны ашады. Не істерін білмей, жапандағы бір бұлақтың қасына кеп, суды ішіп-ішіп ұйы...
Бір бай қырғыздың тоғыз ұлы мен қисапсыз малы болыпты. Байдың осы тоғыз ұлы әкесінен рұқсат сұрап, алысқа мал айдауға кетеді. Аздаған малы мен әйелі екеуі ғана қалған байдың малы жұтап, кедейшілікке ұшырайды. Малы жұтаған байдың ауылы да көшіп кетіп, айдалада жападан-жалғыз қалады. Бір күні бір жолаушы олардан келіп, т...
Ералы батыр бұл халықтың тілеген тілегін орындап болғаннан кейін, Қоңыр тәбеттің салдырған темір үйінің сыртынан өрт қойып өртеп, екі ағасын босатып, шешесін босатып алып, әкесінің екі көзін алып, барлығын көшіріп келсе, әкесі екі көзінен қанды жас ағып, зарлап отыр екен. Баласы, келіні, бәйбішесі келген соң, екі көзін...
Бұрынғы заманда Қарыс қара батыр бар екен, өзі тоқсан бесте жасы бар екен, өзінің қатыны бар екен сексен бес жаста, он мың жылқысы бар екен. Және бір жерде Дөнен Қара Бағыс, Құнан Қара Бағыс, жақсы жирен атты Кенже Қара Бағыс бар екен. Бұл үшеуі келген. Қарыс Қара батырдың жылқысын алып кеткен. Қарыс Қара батыр оны біл...
Бұрынғы заманда Нұрманбет деген хан болған, хан жүз тоқсан екі жасаған, оның Әзтемір деген інісі бар екен. Әзтемір қырық екі кісіге бас болып қолға кетті. Нұрманбеттің екі қызы болған, бірінің аты—Күнікей, бірінің аты—Тінікей екен. Екі қыз ұйықтағанда түс көріпті. Таңертең жеңгесіне келеді, бір шапанды жамылды, екеуі б...
Ерте заманда бір қойшы бір байдың есігінде жиырма жыл қой бағыпты. Күндерде бір күн ел-жұртын сағынып, туғантуысқандарына барып қайтуға байдан бес жылға ұлықсат алады. Ол үшін келген соң, тағы да жиырма жыл байдың қойын бағатын болады. Жиырма жылғы ақысына бай қойшыға бір саржа мен бір құнан шығар ат береді. Қойшы қуан...
Бұрынғы тұста Қалабай деген батыр болған. Қалабай батыр кәртейіп, оның үстіне қатты ауырып жатқанда көңілін сұрауға жұрт келіп: —Қалабай батыр, жасыңда алмаған жауыңыз қалмады, енді арманыңыз да жоқ шығар,—деп көңілін жуатқандай болды. —Армансыз кісі бола ма, сендер тыңдаңдар, мен арманымды айтып берейін,–деді де, Қала...
Сонау ерте заманда, жал құйрығы келте заманда ерлі-зайыпты екі адам өтіпті. Тұрмыстары тар екен, бала дегенге зар екен. Күндердің күнінде әйел жүкті болып, басы бақырдай, көзі тостағандай, батыр мүсінді ұл туыпты. Атын Делдаш қойыпты. Делдаш сегіз жасқа келгенде, елін жау шауып, Делдаштың анасы да жау қолында тұтқын бо...
Ертеде бір өзбек Алихан деген болған екен. Оның әйелі, жалғыз қызы бар екен. Баласы да қолындағы сол біреу-ақ, барлығы үшеу екен. Өзі кедей, жалғыз атымен қос айдап жүреді екен. Жаз болса, қыс болса сол жалғыз торы шолақ атының күшімен еңбек етіп, күн көріп жүріпті. Бір күні қос айдап жүрген Алиханның қарны ашып үйіне...
Баяғыда Қарғысшыл Қарабай атты адам өмір сүріпті.Оның ұзатылған жалғыз қызынан басқа ешкімі болмапты. Сол қызы жиырма бес жасқа , ал оның күйеуі отыз жасқа келгенде олар әулиеге түнеп, түйеден інген, қойдан қошқар шалып, құдайдан бала тілеу үшін әулиеге жалбарынады, Үйлеріне қайтқан соң, көп ұзамай әйелі жүкті болып ұл...
Бір байдың ұлы мен қызы болыпты. Жартысы орыс, жартысы қазақ-қырғыз жаулар келеді. Теміркіндік атты ұл, олардың бәрін талқандайды. Бір күні олардың әпкесі далада тастың астында бастырылып жатқан адамды тауып алады. Ол тасты алып тастауды өтінеді. Алғашында қыз көнбейді. Сонда ол оған үйленуге уәде береді. Қыз тасты көт...
Баяғы өткен заманда бір бай болыпты, мал-мүлкі көп болыпты, сөйтсе де өзінен туған не ұлы, не қызы болмапты. Әйелі мен екеуі қарт болыпты. Бір күні шалы отырып: «Әй, сен де, мен де қарт болуға айналдық, енді біз өлсек, осы мал-мүлікке кім ие болады? Одан да жүр, малдың да, дүниенің де керегі жоқ, құдайдан бала сұрап, ә...
Баяғыда бір кемпір мен қыз бай болады екен. Кемпір қойын бағады екен, қызы қозысын бағады екен. Бір күні қызы қозымен бірге келмей қалады. Кемпір бүгін де, ертең де қызын күтеді, ақырында қызы келмейді. Сол кезде осы елде адам алып қашып кететін, бойы бір қарыс, сақалы қырық қарыс пайда болады. Бұл өзі-жеке адамды алып...
Бұрынғы уақытта ерлігі жаннан асқан Аламан деген бір мерген болыпты. Сұлулығы хор қызындай оның Қарашаш атты әйелі болыпты. Қарашаш атануы, шашы алтындай жалтырап, беліне түседі екен. Бір ұл, бір қызы болыпты. Бір күні Аламан аңға шығып кетсе, әйелі мен қызы суға түседі. Сонда бір шашы үзіліп суға кетеді. «Шашын аламын...
Бұрынғы заманда бір бай бар еді, мал дегенде бір көк биесі бар еді. Бұл көк бие күнде айға қарап желіндеп, күнге қарап құлындайды екен. Бай мен бәйбіше сол бие тапқан құлынды қорек қылушы еді, онан бөтен тауып жейтін еш қорегі жоқ еді. Бір күндері болғанда бай мен бәйбіше айтты дейді: «Қартайдық, өлер уақытта құдай тағ...
Бұрынғы заманда бір бай бар екен. Үш қатыны бар да, баласы жоқ екен. Бір күндері бай қатындарына айтады: «Мен қартайдым, сендерден бала тумады, қыдырып әулиеге түнейін, құдай бала бермес пе екен?»—дейді. Темір таяқ алып, темір етік киіп жаяу, бала тілеп жүріп кетеді. Айлардан ай өткенде, жылдардан жыл өткенде, темір та...
Баяғы уақытта бір кемпір бар екен. Оның үш баласы болыпты. Ол кемпірде түк мал болмапты. Күнелту үшін базарға жусан алып барып, сатады екен. Сатқан жусаннан тамақтарынан артылып, күнде бес тиын қалады екен. Бір күні сол артылып қалған бес тиындарын санаса, едәуір пұл болып қалыпты. Қыс келе жатыр, балаларыма шапан әпер...
Ертеде Абылай хан заманында бір байдың Алакөз деген ұлы болыпты. Алакөз он үш жасар батыр екен. Бір күні Абылай хан жауға аттануға көп қол жиыпты. Батырдың әкесінен: «Алакөзді маған бер, жорыққа ту ұстап барсын»,—дейді. Алакөздің әкесі:—Жоқ, ханеке, балам жас, баламды биылша тастап кет, алпыс ала ат берейін,—депті. Абы...
Баяғыда бір аю тауда аң аулап, еш нәрсе таба алмай келе жатса, қарсы алдынан бір түлкі кез болып, сасқалақтап қалай қарай қашарын білмей аюдың астынан жып етіп өте шығайын деп, бауырына еніп кеткенде, аю қолтығына қысып жібермей ұстап алады. Аю: —Енді сені жеймін, өзіңнен өзің душар болдың,—деді. Сонда тұрып түлкі: —Жо...
Баяғы өткен заманда бір жарлы кемпір мен шал болыпты. Оның үш баласы болыпты. Ең кішісі—Қараүйрек екен. Ол өзі батыр әрі білімді болыпты. Күндердің күнінде кемпір мен шал дүниеден өтіпті. Сонда үш баласы не істерін білмей, күн көру үшін кәсіп іздеп, жолаушы шығыпты. Келе жатса, жол үш айрылыпты. Алдындағы көлденең тақт...
Корпус метадерегінде қолданылатын атаулар мен баламаларды шолыңыз.
Корпус мақалалары
Фольклор деректерін жүйелеу және түсіндіру бойынша мақалалар.
Short article sample inspired by UNESCO Dede Qorqud/Korkyt Ata page.
Гуманитарлық саланы цифрландыруды көздейтін мемлекетіміздің негізгі бағдарына сәйкес соңғы жылдары мәтіндік базалар құруға деген талпыныс артуда. Бұл шын мәнінде әлемдік маңызы бар қазіргі тенденциялар қатарында танылады. Корпустық ізденістердің, атап айтқанда, табиғи тілді модельдеу, тілдік алгоритмдер түзу, мәтін өңдеудің қазіргі лингвистиканың басым бағытына айналуы шынайы қажеттіліктерден туындап отыр. Бұл мақалада «Қазақ фольклорлық мәтіндерінің корпусын әзірлеудің мәтінді ғылыми талдау және зерттеуге беретін мүмкіндіктері қарастырылады. Жұмыстың негізгі бағыттары мәтіндерді жинақтау, цифрлық ортаға енгізу, морфологиялық және семантикалық таңбалау, конкорданс құру және тілдік бірліктерді статистикалық талдау әдістерін қамтиды. Зерттеудің ғылыми маңызы – қазақ фольклорын жаңа деңгейде зерделеуге, оның мәтіндік құрылымын заманауи әдіснама арқылы талдауға жол ашатын лингвистикалық корпус базасын қалыптастырудың теориялық негіздемесін ұсынып, тілдің бай қабаттарын ғылыми айналымға енгізуді көздеуінде. Негізгі нәтижелер ретінде қазақ фольклорлық мәтіндерінің корпустық моделі екшеліп, тілдік деректерді кешенді талдау мүмкіндіктері көрсетіледі. Бұл жұмыс корпус лингвистикасының теориясы мен практикасын ұлттық фольклорға бейімдеу арқылы қазақ тіл білімінде жаңа зерттеу кеңістігін ашады. Жүргізілген зерттеу фольклор мәтіндерінің тілдік табиғатын жан-жақты сипаттап, қазақ фольклортану ғылымына әдіснамалық үлес қосады.
Бұл корпус қазақ фольклорының ауызша мұрасын цифрлық ортада сақтау, зерттеу және оқыту мақсатында құрылды.
