Іздеу интерфейсі
Аннотация үдерісі, дәйексөз беру және көптілді оқу үшін жасалған зерттеу интерфейсі
Бар екен бір қу түлкі жұртты құртқан, Жейді екен сүйек-саяқ ескі жұрттан. Бір жылы тышқан жоқ боп ашығыпты, Тышқан ауып кетіпті бүкіл сырттан. Түлкінің тышқан келмей мәні болмас, Жесе де сүйек-саяқ қарны тоймас. Жемтігін қалған-құтқан мен жейін деп, Қасқырға іздеп келіп болды жолдас. Қасқыр: «Ей, түлкі, сен тоясың маға...
Бір есекке дос болыпты бір бөрі, Айтуға бұл тарихты келді жөні, Әр нәрсе өз шамасын білген жақсы, Білмесе босқа кетер арам тері. Ол есек дос болыпты бөріменен, Білмейтін дос қадірін серіменен. Қасқырмен ажал айдап дос болыпты, Өзінің жүре бермей теңіменен. Достыққа жүрді біраз жөніменен, Алдаған ашқарақтың ебіменен. Қа...
Бір қасқыр жапан дүзде кезіп жүрді, Көрінген адамзаттан безіп жүрді. Жұртына бір ауылдың тіміскілеп Жүр екен бір ақ күшік көзі көрді. Қасекең ақ күшікке келіп жетті, Табылды іздеп жүрген жемім депті. Көрді де қасекеңді әлгі ақ күшік Еркелеп тыраң етіп жата кетті. Қалжырап қарны ашқаннан қыңсылайды, Қасқырдың ызғарына к...
Бір қасқыр қаңғып, қаңғып таппай сарық, Тамағы болмағансын аш бопты арық. Не жаман тіршілікте, аштық жаман, Аштарға ататын таң, жоқ қой жарық. Жолығып сөйлеседі семіз итке, Сорпамен тойып жүрген итке қарап, Сұрайды: «Нақ шыныңды сөйлеші ит, Не үшін жүре алмайсың малға сиып, Жей алмай көптен бері тамақ тауып, Жүр едім м...
Тоқты: —Қасқыр-ау, аузың құрсын ырбаңдаған, Жол таппай қараңғыда тұрған жаман. Ер болсаң, тайлақ пенен тайды жеші, Тоқтының несін жейсің тырбаңдаған? Қасқыр: —Тоқтышақ, не десең де құтылмайсың, Ішінде шым қораның қутыңдайсың. Әуелі сені жеймін, сосын тайды, Бәрібір кезегіңнен құтылмайсың. Тоқты: —Я жерсің, я жемессің,...
Көп қойдан қалған ұйықтап бір жас қозы, Адасып жонда қалған жалғыз өзі. Шаршаған жалғыз қозы ыстық күнде, Өзенге су ішкелі келді өзі. Су ішіп рахаттанып тұрғанында, Бір қасқыр шыға келді жайнап көзі. Қызғыштап көл қорыған шағаладай, Қозыға кіна таққан қасқыр сөзі: «Ішесің рұқсатсыз қалай суды, Басқаның көлденеңдеп кімн...
Бір қасқыр алыс жерден сапар шеккен, Қалжырап тамақ таппай жүрген көптен. Жел жақтан өлген малдың иісін сезіп, Шайнамай жұтты бірін көп сүйектен. Қасқырдың қорқаулығын әркім білер, Жеңсе де, жеңілсе де қолында өлер. Жұтқаны шайнамастан тоқбас жілік, Болмады көмекейден ары жүрер. Қақалды жілік жүрмей қасқыр құсып, Қан а...
Есек пен жолдас бопты жүйрік тұлпар, Бір таудың саласына етті сапар. Жол екен бір жарым ай барар жері, Тағы да асуы бар отыз қатар. Есекке айтты тұлпар жолы қашық, Таулардың арасымен жүрсек асып. Жолына бір жарым ай, бір күн жүріп, Шығармыз тау басына жүрсек басып. Ойланды есек байқұс сонда тұрып, Тұлпарға жауап берді...
Бұрынғы заманда бір кедей қарт диірменші болған. Бұл диірменшінің қатыны жоқ екен. Үш қызметкері бар екен. Көп заман өткен соң бұл қарт өзінің қызметкерлеріне айтты: – Мен сіздерді енді шығарамын, қартайдым. Қазір тыныш өз күнімді өзім көргім келеді. Солай болса да мен біріңді алып қаламын. Маған қайсыңыз жақсы ат келт...
Баяғыда бip балықшы шал болыпты. Шалдың тетелес туған тоғыз перзенті бар екен. Кедейліктен ыңыршағы шыққан бұл балықшы шалға, он ceгiз мың затты әлем қазнасынан тигені бес құлаш балық аулайтын ау ғана болыпты. Соны суға салып, ілінген балықты әкеліп асып, немесе сатып нан алып балаларын асырайтын еді. Бip күндік азық т...
Ертеде бір бай бар екен. Ол байдың үш баласы бар екен. Үлкенінің аты Жандос, ортаншысының аты Табанақ екен. Кішісінің аты Майлықараша екен. Майлықараша үш жасар екен. Бір күні екі ағасы мал табамыз деп жолға шықты. Майлықараша айтты: «Ай, ағалар, мен бірге барамын». Ағалары айтты: «Жарайды, жүрсең жүр», – деді. Үшеуі а...
Баяғы өткен заманда Құрман қойшы деген бір байдың қойшысы болыпты. Құрман сол байда он сегіз-жиырма жыл қойын бағыпты. Алатын ақысы бір жылға екі тоқтылы қой екен. Егер қой жоғалтса, ақысын бермей соның есебіне алады екен. Құрман қойшының тапқаны киіміне жарамай сол байдың қойын бағып жүре беріпті. Құрман қойшы бір күн...
Ертеде бір шаруа болыпты. Әкесі ұлының ғұмыр жасының ұзақ болуын тілегендік пе екен, оның атын Мыңжасар деп қойған екен. Әлгі шаруа Мыңжасар сол заманда жиі кездесетін қуғыншылықтың салдарынан бір күні жайлы қоныс іздеп шығады. Ол кезде «па» дегендей жайлы қоныс қарап келе жатқан жолында, бір сексеуіл түбінде өлім халі...
Бар екен бір теңізде сазан балық, Сазанды көп шортандар ортаға алып. Бәріміз ұстап алып бұл сазанды, Қалайық дейді шортан тамақтанып. Ниетін сазан білді шортандардың, Ретін қиялдады құтылардың. Ал, сонда, қашты сазан су бетіне, Қасына барайын деп адамдардың. Бір уақта су бетіне шықты сазан, ...жатыр екен айтып азан. Те...
Көп сона келе жатты сапар етіп, Артынан бір инелік келді жетіп. Тоқта деп бәрің бірдей айқай салды, Жемекке батырыңның көңілі кетіп. Соналар қатты қорқып жылады зар, Құтқарар бұл бәледен иә біреу бар. Біле алмай не қыларын тұрғанында, Бір түрлі болды сонда тамашалар. Кез болды сол мезгілде бір аш торғай, Жүр екен көпте...
Болыпты бұрынғыда бір үлкен бай, Дүниеде мұқтажы жоқ көңілі жай. Бар екен бір өзін де бес жүз сиыр, Көп екен жылқы, түйе онан да сай. Бай екен бір талайдан мұның өзі, Жұтылып дүниеге жүрген көзі. Ішінде көп сиырдан түрі бөлек, Бар екен еркін өскен төрт өгізі. Төрт өгіз басын қосып кеңесіпті, Өздерін аспан, көкке теңесі...
Қозы мен құлын жарысатын болып келісіпті. Жарысатын жері ұзақ жер екен, даяшылар оларды бір төбенің басынан тосып алатын болыпты. Жарыс басталып, а дегенде құлын озып кетеді. Біраз жер жүгірген құлын артына қараса, қозы көрінбей қалған. Сонымен, ол өз-өзіне марсиып, «Маған қозы өлсе де жете алмайды, босқа жүгіргенше де...
Өткен заманның заманында торғай мен бұлбұл дос болыпты. Күндердің күнінде бұл екеуі бір-біріне туған мекендерін көрсету үшін қонақ шақырысатын болыпты. Алдыңғы кезекті бұлбұл алып, торғайды әнімен қарық қылып орман-тоғайдың ішімен бір жеміс бағына әкеліпті. Бұл кезде бұлбұлдың жағымды әні онан ары сорғалай түсіпті. Кеу...
Бір күні тауда жайылып жүрген екі бұғы шөпке таласып қалыпты. —Мен жеймін мұны, мен бұрын көрдім,—депті бірі. —Мен жеймін, мен бұрын келгенмін бұл жерге,—депті екіншісі. Екеуі жанжалдасып, бірін-бірі сүзе бастапты. Кейін шегіне түсіп сартылдата кеп мүйіздесе сүзісіпті. Аздан соң тіпті қызық болыпты. Бұғының мүйізін біл...
Қырғи мен бөктергі ойда жоқ жерде кездесе кетеді. Екі дос өткен—кеткенді әңгімелеп, кездесу құрметіне кеш өткізуді ұйғарады. Кештің керегіне әзірлеу үшін жиырма торғай ұстап әкелуге келіседі. Жиырма торғайдың жартысын ұстауды қырғи міндетіне алады, қалған он торғай бөктергінің үлесіне тиеді. Қырғи көп кешікпей 10 торға...
Корпус метадерегінде қолданылатын атаулар мен баламаларды шолыңыз.
Мақалалар
Мақалалар, зерттеу нәтижелері
Short article sample inspired by UNESCO Dede Qorqud/Korkyt Ata page.
Гуманитарлық саланы цифрландыруды көздейтін мемлекетіміздің негізгі бағдарына сәйкес соңғы жылдары мәтіндік базалар құруға деген талпыныс артуда. Бұл шын мәнінде әлемдік маңызы бар қазіргі тенденциялар қатарында танылады. Корпустық ізденістердің, атап айтқанда, табиғи тілді модельдеу, тілдік алгоритмдер түзу, мәтін өңдеудің қазіргі лингвистиканың басым бағытына айналуы шынайы қажеттіліктерден туындап отыр. Бұл мақалада «Қазақ фольклорлық мәтіндерінің корпусын әзірлеудің мәтінді ғылыми талдау және зерттеуге беретін мүмкіндіктері қарастырылады. Жұмыстың негізгі бағыттары мәтіндерді жинақтау, цифрлық ортаға енгізу, морфологиялық және семантикалық таңбалау, конкорданс құру және тілдік бірліктерді статистикалық талдау әдістерін қамтиды. Зерттеудің ғылыми маңызы – қазақ фольклорын жаңа деңгейде зерделеуге, оның мәтіндік құрылымын заманауи әдіснама арқылы талдауға жол ашатын лингвистикалық корпус базасын қалыптастырудың теориялық негіздемесін ұсынып, тілдің бай қабаттарын ғылыми айналымға енгізуді көздеуінде. Негізгі нәтижелер ретінде қазақ фольклорлық мәтіндерінің корпустық моделі екшеліп, тілдік деректерді кешенді талдау мүмкіндіктері көрсетіледі. Бұл жұмыс корпус лингвистикасының теориясы мен практикасын ұлттық фольклорға бейімдеу арқылы қазақ тіл білімінде жаңа зерттеу кеңістігін ашады. Жүргізілген зерттеу фольклор мәтіндерінің тілдік табиғатын жан-жақты сипаттап, қазақ фольклортану ғылымына әдіснамалық үлес қосады.
Мақалада қазақ тілін құндылық бағдарлы оқытуда корпус деректерін қолданудың теориялық және әдістемелік негіздері қарастырылады. Құндылыққа бағдарланған білім беру тұлғаның рухани-адамгершілік, мәдени және әлеуметтік жауапкершілік қасиеттерін қалыптастыруға бағытталатыны көрсетіледі. Зерттеуде қазақ тілінің ұлттық корпусы, А. Байтұрсынұлының қазақша-орысша параллель корпусы және фольклорлық мәтіндер корпусының материалдары негізінде ұлттық құндылықтарды білдіретін тілдік бірліктердің жиілігі мен қолданыс ерекшеліктері талданды. «Ар», «намыс», «сабыр», «мейірім», «жомарттық» сияқты концептілердің мәнмәтіндік сипаты KWIC әдісі арқылы анықталды. Нәтижесінде корпус деректеріне сүйене отырып, құндылықтық мазмұнды іріктеудің және оны оқу үдерісіне енгізудің үш сатылы моделі ұсынылды. Зерттеу корпусқа негізделген оқытудың қазақ тілін меңгертумен қатар білім алушылардың мәдени-аксиологиялық дүниетанымын дамытуға мүмкіндік беретінін дәлелдейді // «Тіл мен әдебиетті құндылық бағдарлы оқыту: тәжірибе, мәселелер және перспективалары» атты ғалымдар мен мұғалімдердің халықаралық ғылыми- практикалық конференциясы материалдарының жинағы. 2 томдық., 2-том. – Астана: Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ, 2025..17-21 бб.
Бұл корпус қазақтың фолклорлық мұрасын цифрлық ортада сақтау, зерттеу және оқыту мақсатында құрылды
