Қара өлең үлгілері
Бетке алып қаз қаңқылдар қайтса көлді, Дауысым ашылады айтса өлеңді. Өлеңнің алтыны бар, күмісі бар, Қалқалар, қалайсыңдар қайсы өлеңді.
Іздеу интерфейсі
Фолклор мәтіндері корпусы
Аннотация үдерісі, дәйексөз беру және көптілді оқу үшін жасалған зерттеу интерфейсі
Корпус жазбалары
20 / 4626 жазба көрсетілуде
Қара өлең үлгілері
Алдымен өз кезегін ару алар. Өлеңге емес шығар зәру олар. Өлеңнің толып жатқан түрлері бар, Айтайық қандай өлең, қариялар?
Қара өлең үлгілері
Өлеңді айт дегенде қарсы айтамыз, Әріптес сөзді қарсы алса, айтамыз. Бұл үйде үлкен де отыр, кіші де отыр, Көпшілік айт деп қолқа салса, айтамыз.
Қара өлең үлгілері
Бақ қайда тойда өлең бастағандай, Жаманды ұрмай-соқпай жасқағандай. Жақсының өзі өлсе де, сөзі өлмейді, Артына алтын үйіп тастағандай.
Қара өлең үлгілері
Болғанда өлең тілден, ән тамақтан, Қосылса екі жақсы, елге мақтан. Демей ме жақсы көпшіл, жаман кекшіл, Емес пе ырыс алды ынтымақтан?
Қара өлең үлгілері
Өлеңді тіл бастайды, ән қостайды, Екеуі тыңдағанға ой тастайды. Ақындық атасынан үзілмеген, Өлеңді біз тұрғанда кім бастайды?!
Қара өлең үлгілері
Сөйлейін, сөйле десең, сөз келгенде, Қырық парыз, он екі иман бар кеудемде. Несіне айтар сөздің іркілейін, Осындай жиын-тойға кез келгенде.
Қара өлең үлгілері
Қолыңа домбыраңды аласың ба, Айқайға бес-алты ауыз саласың ба. Жақсы аға жолы биік айт дегенде, Тұнжырап үн жоқ, түн жоқ қаласың ба?
Қара өлең үлгілері
Қарағым, айналайын мұсылманым, Көрдің бе жас баланың қысылғанын. Көлдерде бір бір қонған көк ала үйрек, Көрдің бе бір жаманның ұшырғанын.
Қара өлең үлгілері
Дастархан қызыл ұштап тәрелке алтын, Құрбыңмен ойнап жүрген болма салқын. Құрбыңмен ойнап жүрген болсаң салқын, Болмайды бұрынғыдай көңіл жарқын.
Қара өлең үлгілері
Бір мал бар түйе деген үлкен көлік, Жаманға жай білмейтін сүйкенбелік. Жаманға жай білмейтін сүйкенем деп, Басыңның бұлы кетер мың теңгелік.
Қара өлең үлгілері
Жігітке өнер де өнер, өлең де өнер, Қас жүйрік өрге салса, өршеленер. Барында базарыңның ойна да күл, Шамшырақ мың күн жанған бір күн сөнер.
Қара өлең үлгілері
Малға жай айналасы шоқ жиденің, Ісі жоқ бітіретін көк иненің. Барында оралыңның ойна да күл, Ұстайтын тұтқасы жоқ сұм дүниенің.
Қара өлең үлгілері
Өлеңді айт дегенде аянбаймын, Жығылсам, жерге қолым таянбаймын. Жақсы аға жолы биік айт дегенде, Жетекшіл қара нардай аяңдаймын.
Қара өлең үлгілері
Сөз сөйлеймін саумалап, Ағалар отыр қаумалап. Сатып алған сөзім жоқ, Орынбор барып саудалап.
Қара өлең үлгілері
Өлеңді айт дегенде ал бола ма, Мойнында жүйрік аттың жал бола ма? Өлеңді айт дегенде айтпай кетсек, Базарға айдап салар мал болар ма?
Қара өлең үлгілері
Көтерген білезікті білегім-ай, Үстіңде ағалардың тілегім-ай. Ағалар армиядан аман келсе, Жарылар қуанғанда жүрегім-ай.
Қара өлең үлгілері
Жылқымды айдап салдым ойтаң-сорға, Жылқысы біздің елдің өңшең жорға. Ағалар, армияға шыққаныңда, Шығарып салушы едім орта жолға.
Қара өлең үлгілері
Базардан алып келген қоймақпалдай, Біздің ел қоймақпалмен үй жапқандай. Ағалар айт деп өлең қинамашы-ай, Жас бала жаңа өспірім не тапқандай.
Қара өлең үлгілері
Қара ойдың қамшым қалды қабағында, Бояудың бір белгісі сабағында. Бір көрсем құлынтайды, таныр едім, Ақша ілгек алтын шайған тамағында.
Анықтамалық
Корпус метадерегінде қолданылатын атаулар мен баламаларды шолыңыз.
Мақалалар
Мақалалар, зерттеу нәтижелері
Шыңғыс Айтматов прозасындағы Жер-ана — көпқабатты концепт: семантикалық, мәдени және экологиялық талдау
Бұл зерттеуде Шыңғыс Айтматов прозасындағы Жер-ана концептісінің семантикалық, мәдени және экологиялық категория ретінде қалыптасуы қарастырылады. Осы бағыттағы зерттеу олқылығын толықтыру мақсатында жұмыста жазушының төрт прозалық шығармасы талданады: «Плаха», «Қош бол, Гүлсары!», «Ақ кеме» және «Ғасырдан да ұзақ күн». Зерттеу барысында табиғат элементтері этикалық, эмоциялық немесе символдық мәнге ие болатын 37 үзіндіге сапалық концептуалды-семантикалық талдау жүргізілді. Үзінділерді іріктеу мәтіндерді мұқият оқу негізінде жүзеге асырылып, олар қайталанып отыратын лексикалық, метафоралық, баяндау сипатындағы және мәдени тұрғыдан мәнді белгілеріне қарай топтастырылды. Талдау нәтижесінде өзара байланысты төрт концептуалды модель анықталды: Жер-ана — өмір бастауы, аналық қамқоршы, моральдық бедел иесі және жады сақтаушы. Бұл модельдер Айтматов прозасындағы табиғаттың жай ғана оқиға өрбитін орта немесе поэтикалық бейне емес екенін көрсетеді. Керісінше, табиғат адам жауапкершілігі, мәдени сабақтастық, экологиялық осалдық және моральдық бағалау мәселелері көрініс табатын этикалық негіз қызметін атқарады. Зерттеу нәтижелері Айтматовтың көркемдік дүниетанымындағы Жер-ана концептісінің құрылымды концептуалды модель ретінде қызмет ететінін айқындау арқылы лингвомәдениеттану мен әдеби экокритика салаларына үлес қосады.
Қазақ фольклорлық мәтіндерінің корпусы: ғылыми талдау және зерттеу мүмкіндіктері
Гуманитарлық саланы цифрландыруды көздейтін мемлекетіміздің негізгі бағдарына сәйкес соңғы жылдары мәтіндік базалар құруға деген талпыныс артуда. Бұл шын мәнінде әлемдік маңызы бар қазіргі тенденциялар қатарында танылады. Корпустық ізденістердің, атап айтқанда, табиғи тілді модельдеу, тілдік алгоритмдер түзу, мәтін өңдеудің қазіргі лингвистиканың басым бағытына айналуы шынайы қажеттіліктерден туындап отыр. Бұл мақалада «Қазақ фольклорлық мәтіндерінің корпусын әзірлеудің мәтінді ғылыми талдау және зерттеуге беретін мүмкіндіктері қарастырылады. Жұмыстың негізгі бағыттары мәтіндерді жинақтау, цифрлық ортаға енгізу, морфологиялық және семантикалық таңбалау, конкорданс құру және тілдік бірліктерді статистикалық талдау әдістерін қамтиды. Зерттеудің ғылыми маңызы – қазақ фольклорын жаңа деңгейде зерделеуге, оның мәтіндік құрылымын заманауи әдіснама арқылы талдауға жол ашатын лингвистикалық корпус базасын қалыптастырудың теориялық негіздемесін ұсынып, тілдің бай қабаттарын ғылыми айналымға енгізуді көздеуінде. Негізгі нәтижелер ретінде қазақ фольклорлық мәтіндерінің корпустық моделі екшеліп, тілдік деректерді кешенді талдау мүмкіндіктері көрсетіледі. Бұл жұмыс корпус лингвистикасының теориясы мен практикасын ұлттық фольклорға бейімдеу арқылы қазақ тіл білімінде жаңа зерттеу кеңістігін ашады. Жүргізілген зерттеу фольклор мәтіндерінің тілдік табиғатын жан-жақты сипаттап, қазақ фольклортану ғылымына әдіснамалық үлес қосады.
Қазақ тілін құндылық бағдарлы оқытуда корпус деректерін қолдану
Мақалада қазақ тілін құндылық бағдарлы оқытуда корпус деректерін қолданудың теориялық және әдістемелік негіздері қарастырылады. Құндылыққа бағдарланған білім беру тұлғаның рухани-адамгершілік, мәдени және әлеуметтік жауапкершілік қасиеттерін қалыптастыруға бағытталатыны көрсетіледі. Зерттеуде қазақ тілінің ұлттық корпусы, А. Байтұрсынұлының қазақша-орысша параллель корпусы және фольклорлық мәтіндер корпусының материалдары негізінде ұлттық құндылықтарды білдіретін тілдік бірліктердің жиілігі мен қолданыс ерекшеліктері талданды. «Ар», «намыс», «сабыр», «мейірім», «жомарттық» сияқты концептілердің мәнмәтіндік сипаты KWIC әдісі арқылы анықталды. Нәтижесінде корпус деректеріне сүйене отырып, құндылықтық мазмұнды іріктеудің және оны оқу үдерісіне енгізудің үш сатылы моделі ұсынылды. Зерттеу корпусқа негізделген оқытудың қазақ тілін меңгертумен қатар білім алушылардың мәдени-аксиологиялық дүниетанымын дамытуға мүмкіндік беретінін дәлелдейді // «Тіл мен әдебиетті құндылық бағдарлы оқыту: тәжірибе, мәселелер және перспективалары» атты ғалымдар мен мұғалімдердің халықаралық ғылыми- практикалық конференциясы материалдарының жинағы. 2 томдық., 2-том. – Астана: Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ, 2025..17-21 бб.
Жоба туралы мәлімет
Бұл корпус қазақтың фолклорлық мұрасын цифрлық ортада сақтау, зерттеу және оқыту мақсатында құрылды