Іздеу интерфейсі
Аннотация үдерісі, дәйексөз беру және көптілді оқу үшін жасалған зерттеу интерфейсі
Иә, Алла, жан аманат ғарiп құлға, Салауат мен айтамын Пайғамбарға. Алладан мен мүсәпiр рақым тiлеп, Бiр бәйiт шығарайын барша жанға. Жарандар, көп зар әйла Құдiретке, Шапағат деп зар жыла Мұхаммедке, Тәңiрiм қазы болып сауал сұрса, Қылғайсың сонда шапағат бiз үмбетке. Өтiптi бiзден бұрын Адам, Хауа, Қорқыныш сол сиратт...
Бисмилла деп қаламды алдым қолға, Өзiң сал бiз ғарiптi тура жолға. Жаратқан құдiретiмен қанша ғалам, Сиынбай пендесi де келмес жөнге. Көңiлiме келген сөздi аянбайын, Өнерге Тәңiрiм берген кеудем дайын. Жамағат, құлақ салып тыңласаңыз, Сөйлейiн Хоршаһра қыздың жайын. Бiр патша Жаһанабад болған екен, Мүкәммал дүниелiк то...
Бiр қисса жазайын деп алдым ойға, Муафиқ айтқандай қып жиын-тойға. Бұрынғы өткен заманда бiр балықшы Тiрлiгiнде кем болған сиыр-қойға. Дариядан балық аулап күнiн көрiп, Кәсiбiн қылып жүрдi шақтап бойға. Бейшараның болмапты жалғыз малы, Жамағат нәпақасы көп-дүр жаны. Ау салып, балық аулап су жағалап, Жүредi нашарлықпен...
Әуелде мен айтайын аузубилла, Айтайын аз әңгiме, мұны тыңла. Бүгiн көрген таңда жоқ болып кеттi, Бұ заман бұзылып тұр жылдан-жылға. Бiр күнi бұ қиссаны өзiм көрдiм, Неше күнде жан қинап жазып едiм. Адамзатқа бiр ғибрат бола ма деп, Паш етiп өлең қылып жазып едiм. Мұны жаздым қолыма қалам алып, Кiтаптан көрiп жаздым мұн...
Жазайын қалам алып қисса сөздi, Жазған жан ғарiптiктен жаһан кездi. Жазайын қисса қылып Сәлiмжанды, Құдайым есен қылса ендi бiздi. Өлеңге жазып едiм талай iстi, Нәсiр сөз қисса екен, көзiм түстi. Сәлiмжанның қиссасын оқып едiм, Әнi жоқ құр сөз екен, iшiм пысты. Табылар өлең деген қалам алсаң, Қисса сөз шырын болар өлең...
Бiр падиша бұрын өткен Бағдатта, Шорман молда сөйлеген оны жатқа. Қата болса – Шорманның мойнында, Назымлап естуiмше салдым хатқа. Падиша жұрт билеген әдiл сұлтан, Ренжiмес жалғыз жан да қауым жұрттан. Орта жасқа жеткенше перзентi жоқ, Бұл патша бала үшiн қайғы тартқан. Бұ қайғы қатты батты падишаға, Падишаның қайғысы...
Әлхамдулилла, Рабби-л-аламин деп, Құдаға хамд, пайғамбарға дүрдiм көп. Құдаға хамд, пайғамбарға дүрден соң, Пайғамбар, шариарды мақтайын бек. Пайғамбар медет қылар жалбарынсам, Халiм нешiк, сиынбай ғапыл қалсам. Жәрдем, насрат бiздерге, илһам берер, Сонан кейiн қолыма қалам алсам. Құдайға сиынамын әуел бастап, Бiлгенiм...
Бисмиллаһир-рахман ир-рахим Әуелi сөз бастайын бисмилладан, Бiлмейдi сөз тағрифын iс қылмаған. Мұнафиқ, жол бiлмеген бейшаралар Аһл болған адамды мысқылдаған. Қате ғой деп бисмилла салмай қойма, Әр сөздiң зейiнменен түбiн ойла. Қазақта аһл сүннет уә әл-жамағат, Өнерiн қазақтың да тегi жойма. Қолыма қалам алып жаздым нұ...
Бисмиллаһир-рахман ир-рахим Дүнияда Хатымтай болған екен, Тұрған жерi Арабстан болған екен. Бұ дағы Пайғамбар Расул Алладан Аз бұрын жомарттық қылған екен. Хатымның заманында болған екен, Қара арғымақ бiр аты болған екен. Бұл аттың айтайын сипаттарын, Рағаддай ауазы болған екен. Бұл арғымақ тым қара сұлу болған, Жүрген...
Жазайын қалам алып қисса сөздi, Тахсилде бұ қисссаға салдым көздi. Насыр сөзден аударып өлең қылсам, Жамағат, айып етпе ендi бiздi. Бiздерден талай халық бұрын өткен, Һәрбiреуi һәр түрлi тамаша еткен. Сол өткеннiң iшiнде бiр падиша Кашмир деген шаһарды мекен еткен. Ноғайша қисса екен мұның өзi, Тамашалы нәрсе екен һәрб...
Бисмилла сөздi бастадым, Һәр мақұлық ойлар бас қамын. Қауiп-қатерi көп болар Бiр Құдайдан басқаның. Әзиз қып Алла жаратқан Әр түрлi жанның бастарын. Қадiрi бiрдей жанының Маса мен тышқан, арыстанның. Әр мақұлықты көресiз, Өлiмнен, бiлсе, қашқанын. Бiреудi алып жасынан, Бiреудi етек астынан, Бiреудiң өмiрiн ұзақ қып, Ас...
Бұрынғы өткен заманда, Iлгерi өткен адамда Шаһарында Үрiмнiң Патша өткен Қарқабат. Әдiлдеп үкiм жүргiзген, Болмаған ешкiм заразат. Жетiм, жесiр, мiскiнге Көп қылған екен мархабат. Бiр перзенттiң зарынан, Қапалы болды қабағат. Жас иiсiн көре алмай, Болмады құрсан, көңiл шат. Бiр күн патша түс көрiп, Жинады жұртын сол за...
Болыпты бұрынғыда бiр бай патша, Бек әдiл, есiмi оның Көркiн патша. Нәсiлi Киян руы, өзi көркем, Жүзi гүл, бойсын бойлы ағзи патша. Биназир әдiлеттi, сияһ көрген, Құп жiгiт саясында және ерген. Шын, Машын шаһарында мекенi едi, Өтiптi солардан да дүние шiркiн. Жетi жұрт болып тұрды фарманында, Ғейiш-ғишрат миллатлар әул...
Әуел баста жазайын Құдай атын, Есiм, затын тағы да әм сипатын. Андан соңыра тағы да жазамын мен Мұхаммед пайғамбардың салтанатын. Көрiңдер құдiретiн Хақ Қадiрдi, Құдiретiмен жаратты көк пен жердi. Жүз жиырма төрт мың пайғамбардан Артық қылды Мұхаммед пайғамбарды. Ол ғазиз пайғамбардың шариф атын Естiгенде айтыңыз салау...
Құдайға сиынайын әуелiнде, Аз қисса сөз жазайын қағазында. Қалам алып Құдайға сиынайын, Сөз тапса жазар шағым осы күнде. Қалам алып жазайын қисса сөздi, Жазған жан ғарiптiкпен жаһан кездi. Ойласам ақыл жетпес ой түбiне, Құдайым есен қылсын баршамызды. Бұрынғы әдiл өткен халифалар, Әдiл патша бейiштен орын алар. Жақсы ө...
Арабтың бiр қаласы шаһар Бағдат, Өткенi талай ғасыр, бұл ақиқат. Халқында Нәби Шайбан бiр туысқан, Дос болды ақыреттiк екi адамзат. Бекiлген қияметтiк достық шарты, Бiрi – Қамам, бiрiнiң Қалел аты. Жан қиған екеуiнiң достығына, Таң қалды Нәби Шайбан барлық халқы. Екеуi екi қышлаққа әкiм болған, Жүргiзген әдiлдiкпен үкi...
Қолыма қалам алдым хат жазғалы, Бiрталай заман болды халық озғалы. Жақсылар, құлақ салып тыңдасаңыз, Дейтұғын жетiм көдек сөз қозғалы. Ертеде бiр шал болған Түркiстанда, Бейшара қасiретпен өткен онда. Екi ұлы қолқабысар жас едi әлi, Күн кешiп жарлылықпен, болған кемда. Жарлы шал жүрушi едi жусан шауып, Байғұстың кемтар...
Қолыма қалам алдым хат жазғалы, Бiрталай заман болды жұрт азғалы. Бүгiн көрген таңда жоқ болып жатыр, Азырақ хикаят қылып сөз қозғалы. Қор болмас күнәһлi iстен пенде қашса, Адамнан ақыл кетер қарны ашса. Ғалам деген падишаның заманында Болыпты дәулетi асқан бiр байбатша. Нәсiпке Құдай берген кiмдер тасқан, Пенде иман с...
Ертегi ертедегi кәрi күйге, Жiбiне сабақталып отыр ине. Бетiңнiң бедерiне жұқпалы екен, Опалап жаға берсең, шiркiн дүние! Ертектiң ертегiсiн құрайын да, Шықпаса елден құрақ сұрайын да. Дастанбай деген кiсi бай боп өткен, Туысы Түркiстанның кiрайында. Дейдi екен қошаметпен әркiм «Дастан», Түркiстан қаласынан байлығы асқ...
Қолыма қалам алдым жұма күнi, Жазып тамам әйладым күн мен түнi. Мұсаның заманында бiр падиша Болыпты, әлеуметтер, тыңла мұны. Өзi патша уа және қазынасы көп, Бұл дүния мақсұтына көңiлi тоқ. Сексенге келген бар-дүр оның жасы, Арманы бiр-ақ оның – перзентi жоқ. Падиша перзент үшiн жедi уайым, Әзелде жазбаған-дүр бiр Құда...
Корпус метадерегінде қолданылатын атаулар мен баламаларды шолыңыз.
Мақалалар
Мақалалар, зерттеу нәтижелері
Бұл зерттеуде Шыңғыс Айтматов прозасындағы Жер-ана концептісінің семантикалық, мәдени және экологиялық категория ретінде қалыптасуы қарастырылады. Осы бағыттағы зерттеу олқылығын толықтыру мақсатында жұмыста жазушының төрт прозалық шығармасы талданады: «Плаха», «Қош бол, Гүлсары!», «Ақ кеме» және «Ғасырдан да ұзақ күн». Зерттеу барысында табиғат элементтері этикалық, эмоциялық немесе символдық мәнге ие болатын 37 үзіндіге сапалық концептуалды-семантикалық талдау жүргізілді. Үзінділерді іріктеу мәтіндерді мұқият оқу негізінде жүзеге асырылып, олар қайталанып отыратын лексикалық, метафоралық, баяндау сипатындағы және мәдени тұрғыдан мәнді белгілеріне қарай топтастырылды. Талдау нәтижесінде өзара байланысты төрт концептуалды модель анықталды: Жер-ана — өмір бастауы, аналық қамқоршы, моральдық бедел иесі және жады сақтаушы. Бұл модельдер Айтматов прозасындағы табиғаттың жай ғана оқиға өрбитін орта немесе поэтикалық бейне емес екенін көрсетеді. Керісінше, табиғат адам жауапкершілігі, мәдени сабақтастық, экологиялық осалдық және моральдық бағалау мәселелері көрініс табатын этикалық негіз қызметін атқарады. Зерттеу нәтижелері Айтматовтың көркемдік дүниетанымындағы Жер-ана концептісінің құрылымды концептуалды модель ретінде қызмет ететінін айқындау арқылы лингвомәдениеттану мен әдеби экокритика салаларына үлес қосады.
Гуманитарлық саланы цифрландыруды көздейтін мемлекетіміздің негізгі бағдарына сәйкес соңғы жылдары мәтіндік базалар құруға деген талпыныс артуда. Бұл шын мәнінде әлемдік маңызы бар қазіргі тенденциялар қатарында танылады. Корпустық ізденістердің, атап айтқанда, табиғи тілді модельдеу, тілдік алгоритмдер түзу, мәтін өңдеудің қазіргі лингвистиканың басым бағытына айналуы шынайы қажеттіліктерден туындап отыр. Бұл мақалада «Қазақ фольклорлық мәтіндерінің корпусын әзірлеудің мәтінді ғылыми талдау және зерттеуге беретін мүмкіндіктері қарастырылады. Жұмыстың негізгі бағыттары мәтіндерді жинақтау, цифрлық ортаға енгізу, морфологиялық және семантикалық таңбалау, конкорданс құру және тілдік бірліктерді статистикалық талдау әдістерін қамтиды. Зерттеудің ғылыми маңызы – қазақ фольклорын жаңа деңгейде зерделеуге, оның мәтіндік құрылымын заманауи әдіснама арқылы талдауға жол ашатын лингвистикалық корпус базасын қалыптастырудың теориялық негіздемесін ұсынып, тілдің бай қабаттарын ғылыми айналымға енгізуді көздеуінде. Негізгі нәтижелер ретінде қазақ фольклорлық мәтіндерінің корпустық моделі екшеліп, тілдік деректерді кешенді талдау мүмкіндіктері көрсетіледі. Бұл жұмыс корпус лингвистикасының теориясы мен практикасын ұлттық фольклорға бейімдеу арқылы қазақ тіл білімінде жаңа зерттеу кеңістігін ашады. Жүргізілген зерттеу фольклор мәтіндерінің тілдік табиғатын жан-жақты сипаттап, қазақ фольклортану ғылымына әдіснамалық үлес қосады.
Мақалада қазақ тілін құндылық бағдарлы оқытуда корпус деректерін қолданудың теориялық және әдістемелік негіздері қарастырылады. Құндылыққа бағдарланған білім беру тұлғаның рухани-адамгершілік, мәдени және әлеуметтік жауапкершілік қасиеттерін қалыптастыруға бағытталатыны көрсетіледі. Зерттеуде қазақ тілінің ұлттық корпусы, А. Байтұрсынұлының қазақша-орысша параллель корпусы және фольклорлық мәтіндер корпусының материалдары негізінде ұлттық құндылықтарды білдіретін тілдік бірліктердің жиілігі мен қолданыс ерекшеліктері талданды. «Ар», «намыс», «сабыр», «мейірім», «жомарттық» сияқты концептілердің мәнмәтіндік сипаты KWIC әдісі арқылы анықталды. Нәтижесінде корпус деректеріне сүйене отырып, құндылықтық мазмұнды іріктеудің және оны оқу үдерісіне енгізудің үш сатылы моделі ұсынылды. Зерттеу корпусқа негізделген оқытудың қазақ тілін меңгертумен қатар білім алушылардың мәдени-аксиологиялық дүниетанымын дамытуға мүмкіндік беретінін дәлелдейді // «Тіл мен әдебиетті құндылық бағдарлы оқыту: тәжірибе, мәселелер және перспективалары» атты ғалымдар мен мұғалімдердің халықаралық ғылыми- практикалық конференциясы материалдарының жинағы. 2 томдық., 2-том. – Астана: Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ, 2025..17-21 бб.
Бұл корпус қазақтың фолклорлық мұрасын цифрлық ортада сақтау, зерттеу және оқыту мақсатында құрылды
