Қара өлең үлгілері
Қара таудың басына қарай жүрдім, Ақ баршаны басыма орай жүрдім. Келеді деп бұл жаққа естіген соң, Әрбір күнін Тәңірдің санай жүрдім.
Іздеу интерфейсі
Фолклор мәтіндері корпусы
Аннотация үдерісі, дәйексөз беру және көптілді оқу үшін жасалған зерттеу интерфейсі
Корпус жазбалары
20 / 4667 жазба көрсетілуде
Қара өлең үлгілері
Астыма мінген атым шым жиреннен, Қатқылға мал тоқтамас құмға үйренген. Қалқатай, әрі отырмай, бері отыршы, Мен байғұс жастайымнан қызға үйренген.
Қара өлең үлгілері
Қара көз қарай бердің дүркін-дүркін, Көзімді қарықтырды сенің көркің. Шашыңнан бір-бір талдап сүйер едім, Қайтейін жетпейді ғой ғұмыр шіркін.
Қара өлең үлгілері
Қара шашым келмейді қайыруға, Не демейді қас-дұшпан айыруға. Десе десін қас-дұшпан айыруға, Тел қозыдай шығайық жайылуға.
Қара өлең үлгілері
Қара су есік алды балдыры бар, Атыңды балдырынан шалдырып ал. Көңілің шыныменен менде болса, Ұйқыңды ерте жатып қандырып ал.
Қара өлең үлгілері
Қара су есік алды өткелі жоқ, Суынан өткелі жоқ өткенім жоқ. Шет болсаң бір Құдайға өзің шет бол, Ешқайда сені тастап кеткенім жоқ.
Қара өлең үлгілері
Қара су есік алды лай-ау деп, Қолымды сермей салдым былай-ау деп. Кеткенде ауылың алыс, ей, қарағым, Үш тұрып, үш отырдым, Құдай-ау, деп.
Қара өлең үлгілері
Көзіңнің айналайын қарасынан, Қасыңның хат жазайын арасынан. Үстіңнен асыл бешпент шешіп берген, Қолыңнан айналайын саласынан.
Қара өлең үлгілері
Көзіңнен айналайын оймылдаған, Не сақтап, нені, қалқа, қойдың маған. Қарағым, қандай жанды жарылқайсың, Пенде жоқ бір өзіңнен ой қылмаған.
Қара өлең үлгілері
Көзіңнен айналайын жайнап тұрған, Өлеңге бұлбұл құстай сайрап тұрған. Жігітке бұл жалғанда арман болмас, Бұралтып бір өзіңмен ойнап тұрған.
Қара өлең үлгілері
Көзіңнен айналайын күлімдеген, Оғаштық тал бойыңнан білінбеген. Мінезің неткен жақсы майда қоңыр, Сыртыңнан көрген адам «күнім» деген.
Қара өлең үлгілері
Көзіңнен, айналайын, телміруі-ай, Суындай тас бастаудың мөлдірім-ай. Ішінде шаршы топтың жарқ-жұрқ еткен, Айшықты Алатаудай белгілім-ай.
Қара өлең үлгілері
Көзіңнен айналайын күліп тұрған, Жағдайды айтқызбай біліп тұрған. Тәңірге күндіз-түні айтам алғыс, Кезінде бір өзіңмен жолықтырған.
Қара өлең үлгілері
Көзіңнен айналайын күлімдеген, Тал бойынан ешбір мін білінбеген. Көңіліме ұялап көгершіндей. Жатсам көзім түн бойы ілінбеген.
Қара өлең үлгілері
Көзіңнен айналайын, қалқатайым, Келмейді сенсіз жерде менің жайым. Гүл жайнап көз алдымда сен тұрғанда, Басқаның күн мен айын не қылайын.
Қара өлең үлгілері
Көзіңнен айналайын, аймалайын, Қолыңа ақ сағаттай байланайын. Бергенде өзің көңіл, ей, қалқатай, Иіскеп ақ төсіңнен аймалайын.
Қара өлең үлгілері
Көзіңнен айналайын күлімдеген, Артыңнан басқан ізің білінбеген. Ойымда үш ұйықтасам бар ма менің, Айырылып сенен, сәулем, жүрем деген.
Қара өлең үлгілері
Құрбым-ау, сен үйдесең, мен бүйдейін, Суына жүгерінің нан илейін. Кеткенде ауылың алыс, беу, қалқатай, Түйедей ботасы өлген зар илейін.
Қара өлең үлгілері
Құрбы сәні келмейді ойнап-күлмей, Қыздың сәні келмейді барша кимей. Алыстағы махаббат арман болар, Екі ғашық сырласып бірге жүрмей.
Қара өлең үлгілері
Қос құрбы біз дегенде әнге салғай, Аулыңа жете алмаймын жерің шалғай. Сағынып бір өзіңді жүргенімде, Болмаса әнге қосып есіңе алғай.
Анықтамалық
Корпус метадерегінде қолданылатын атаулар мен баламаларды шолыңыз.
Мақалалар
Мақалалар, зерттеу нәтижелері
Шыңғыс Айтматов прозасындағы Жер-ана — көпқабатты концепт: семантикалық, мәдени және экологиялық талдау
Бұл зерттеуде Шыңғыс Айтматов прозасындағы Жер-ана концептісінің семантикалық, мәдени және экологиялық категория ретінде қалыптасуы қарастырылады. Осы бағыттағы зерттеу олқылығын толықтыру мақсатында жұмыста жазушының төрт прозалық шығармасы талданады: «Плаха», «Қош бол, Гүлсары!», «Ақ кеме» және «Ғасырдан да ұзақ күн». Зерттеу барысында табиғат элементтері этикалық, эмоциялық немесе символдық мәнге ие болатын 37 үзіндіге сапалық концептуалды-семантикалық талдау жүргізілді. Үзінділерді іріктеу мәтіндерді мұқият оқу негізінде жүзеге асырылып, олар қайталанып отыратын лексикалық, метафоралық, баяндау сипатындағы және мәдени тұрғыдан мәнді белгілеріне қарай топтастырылды. Талдау нәтижесінде өзара байланысты төрт концептуалды модель анықталды: Жер-ана — өмір бастауы, аналық қамқоршы, моральдық бедел иесі және жады сақтаушы. Бұл модельдер Айтматов прозасындағы табиғаттың жай ғана оқиға өрбитін орта немесе поэтикалық бейне емес екенін көрсетеді. Керісінше, табиғат адам жауапкершілігі, мәдени сабақтастық, экологиялық осалдық және моральдық бағалау мәселелері көрініс табатын этикалық негіз қызметін атқарады. Зерттеу нәтижелері Айтматовтың көркемдік дүниетанымындағы Жер-ана концептісінің құрылымды концептуалды модель ретінде қызмет ететінін айқындау арқылы лингвомәдениеттану мен әдеби экокритика салаларына үлес қосады.
Қазақ фольклорлық мәтіндерінің корпусы: ғылыми талдау және зерттеу мүмкіндіктері
Гуманитарлық саланы цифрландыруды көздейтін мемлекетіміздің негізгі бағдарына сәйкес соңғы жылдары мәтіндік базалар құруға деген талпыныс артуда. Бұл шын мәнінде әлемдік маңызы бар қазіргі тенденциялар қатарында танылады. Корпустық ізденістердің, атап айтқанда, табиғи тілді модельдеу, тілдік алгоритмдер түзу, мәтін өңдеудің қазіргі лингвистиканың басым бағытына айналуы шынайы қажеттіліктерден туындап отыр. Бұл мақалада «Қазақ фольклорлық мәтіндерінің корпусын әзірлеудің мәтінді ғылыми талдау және зерттеуге беретін мүмкіндіктері қарастырылады. Жұмыстың негізгі бағыттары мәтіндерді жинақтау, цифрлық ортаға енгізу, морфологиялық және семантикалық таңбалау, конкорданс құру және тілдік бірліктерді статистикалық талдау әдістерін қамтиды. Зерттеудің ғылыми маңызы – қазақ фольклорын жаңа деңгейде зерделеуге, оның мәтіндік құрылымын заманауи әдіснама арқылы талдауға жол ашатын лингвистикалық корпус базасын қалыптастырудың теориялық негіздемесін ұсынып, тілдің бай қабаттарын ғылыми айналымға енгізуді көздеуінде. Негізгі нәтижелер ретінде қазақ фольклорлық мәтіндерінің корпустық моделі екшеліп, тілдік деректерді кешенді талдау мүмкіндіктері көрсетіледі. Бұл жұмыс корпус лингвистикасының теориясы мен практикасын ұлттық фольклорға бейімдеу арқылы қазақ тіл білімінде жаңа зерттеу кеңістігін ашады. Жүргізілген зерттеу фольклор мәтіндерінің тілдік табиғатын жан-жақты сипаттап, қазақ фольклортану ғылымына әдіснамалық үлес қосады.
Қазақ тілін құндылық бағдарлы оқытуда корпус деректерін қолдану
Мақалада қазақ тілін құндылық бағдарлы оқытуда корпус деректерін қолданудың теориялық және әдістемелік негіздері қарастырылады. Құндылыққа бағдарланған білім беру тұлғаның рухани-адамгершілік, мәдени және әлеуметтік жауапкершілік қасиеттерін қалыптастыруға бағытталатыны көрсетіледі. Зерттеуде қазақ тілінің ұлттық корпусы, А. Байтұрсынұлының қазақша-орысша параллель корпусы және фольклорлық мәтіндер корпусының материалдары негізінде ұлттық құндылықтарды білдіретін тілдік бірліктердің жиілігі мен қолданыс ерекшеліктері талданды. «Ар», «намыс», «сабыр», «мейірім», «жомарттық» сияқты концептілердің мәнмәтіндік сипаты KWIC әдісі арқылы анықталды. Нәтижесінде корпус деректеріне сүйене отырып, құндылықтық мазмұнды іріктеудің және оны оқу үдерісіне енгізудің үш сатылы моделі ұсынылды. Зерттеу корпусқа негізделген оқытудың қазақ тілін меңгертумен қатар білім алушылардың мәдени-аксиологиялық дүниетанымын дамытуға мүмкіндік беретінін дәлелдейді // «Тіл мен әдебиетті құндылық бағдарлы оқыту: тәжірибе, мәселелер және перспективалары» атты ғалымдар мен мұғалімдердің халықаралық ғылыми- практикалық конференциясы материалдарының жинағы. 2 томдық., 2-том. – Астана: Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ, 2025..17-21 бб.
Жоба туралы мәлімет
Бұл корпус қазақтың фолклорлық мұрасын цифрлық ортада сақтау, зерттеу және оқыту мақсатында құрылды