Қара өлең үлгілері
Жолықсаң біздің жақтың тентегіне, Өмірдің қарамайды келтеңіне. Қонаққа жалғыз атын сойып беріп, Жүген ұстап қалады ертеңіне.
Іздеу интерфейсі
Фолклор мәтіндері корпусы
Аннотация үдерісі, дәйексөз беру және көптілді оқу үшін жасалған зерттеу интерфейсі
Корпус жазбалары
20 / 4689 жазба көрсетілуде
Қара өлең үлгілері
Жолаушы жолға шығар қосыменен, Шөлдесе, шай қайнатар мосыменен. Осы үйде таң атқанша ән шырқадық, Әнімді тоқтатайын осыменен.
Қара өлең үлгілері
Күнде жылау, бөпем-ау, күнде жылау, Иіс маймен денеңе бердім сылау. Сен жыламай, бөпем-ау, кім жылайды, Асырайтын әкеңнің сиқы мынау.
Қара өлең үлгілері
Қыз қосылса теңімен, жыламасын, Көздің жасын көл қылып бұламасын. Екі жасты бақытты ете көр деп, Біздер бата берелік сұрағасын.
Қара өлең үлгілері
Дүние өте шығар басымыздан, Бала едің әдеп көрген жасыңыздан. Он бес пен жиырманың арасында, Кетпейді келген құрбы қасыңыздан.
Қара өлең үлгілері
Жезім деймін, ендеше, жезім деймін, Өлең айтып отырған өзім деймін. Айтар болсаң өлеңді бүгін айтқын, Бүгіннен соң келмейді кезім деймін.
Қара өлең үлгілері
Көгілдірік, ендеше, көгілдірік, Көк дөненге жарасар өмілдірік. Бізге салған қолқаңыз өлең болса, Біз айтайық өлеңді төгілдіріп.
Қара өлең үлгілері
Мен өзім ақын емес, өрнек едім, Дидарын жақсылардың көрмек едім. Жиылып үлкен-кіші бас қосқанда, Азырақ тамашалап бермек едім.
Қара өлең үлгілері
Қияның қияласа, қиясы бар, Етекте орып алса, миясы бар. Көңілді көтерейік бас қосқанда, Өлеңнің таңдайымда ұясы бар.
Қара өлең үлгілері
Келеді басы қайқы қабырғаның, Көп болды айтқаныңнан аңырғаның. Бірге өскен ойнап-күліп көз көрген ең, Кісідей танымайтын не қылғаның.
Қара өлең үлгілері
Ала қарға дегенде, ала қарға, Ауыл шалғай болған соң шара бар ма. Жайлаудағы тойға кел жорғаменен, Қой бақтырып қайдағы балаларға.
Қара өлең үлгілері
Қарағым айналайын, айнам жақсы, Тигізбе залалыңды, пайдаң жақсы. Жаманның мінін айтсаң, торсаңдайды, Балқыған қорғасындай қайран жақсы.
Қара өлең үлгілері
Ән салсаң, өзімдей сал баяулатып, Мал жаяр Шопан ата жаяулатып. Астынан алты қырдың ән шырқасам, Шыдайды қайтіп дәтің ояу жатып.
Қара өлең үлгілері
Қаймақ жоқ қара суда—мұз болмаса, Бейқуат қойдың еті, тұз болмаса. Солқылдап екі шекем жүре алмаймын, Біреуі жолдасымның қыз болмаса.
Қара өлең үлгілері
Үлкеннің алып келген ақ батасы, Түйенің ойнақтайды жас ботасы. Сәрсенбі сәтті күні той жасапсыз, Тойыңыз құтты болсын, отағасы.
Қара өлең үлгілері
Тақияма таққаным тал-тал моншақ, Кер биеге жарасар кер құлыншақ. Кер құлыншақ ойнайды ат болдым деп, Қыз бейшара жылайды жат болдым деп.
Қара өлең үлгілері
Боз інген боздайды екен ботам-ау деп, Жүк артса, ақ ботама батады-ау деп. Бой жеткен жылайды екен кетерінде, Біреудің оң жағында жатам-ау деп.
Қара өлең үлгілері
Кейбіреуге жақпайды бұлтты күн, Жарасар ақ қозыға түбітті жүн. Қызылыңның барында қиялай бас, Басыңнан әлі-ақ өтер қызықты күн.
Қара өлең үлгілері
Болғанда алтын басың, құндыз шашың, Иілген жай секілді екі қасың. Кетпесін осы сөзім қошеметке, Ел-жұртқа әзіз болған сенің басың.
Қара өлең үлгілері
Демеймін алыстамын, шығандамын, Әйтеуір сен дегенде шығар жаным. Бұл тойға сен келді деп есіткен соң, Тыпыршып орнымда тұра алмадым.
Анықтамалық
Корпус метадерегінде қолданылатын атаулар мен баламаларды шолыңыз.
Мақалалар
Мақалалар, зерттеу нәтижелері
Шыңғыс Айтматов прозасындағы Жер-ана — көпқабатты концепт: семантикалық, мәдени және экологиялық талдау
Бұл зерттеуде Шыңғыс Айтматов прозасындағы Жер-ана концептісінің семантикалық, мәдени және экологиялық категория ретінде қалыптасуы қарастырылады. Осы бағыттағы зерттеу олқылығын толықтыру мақсатында жұмыста жазушының төрт прозалық шығармасы талданады: «Плаха», «Қош бол, Гүлсары!», «Ақ кеме» және «Ғасырдан да ұзақ күн». Зерттеу барысында табиғат элементтері этикалық, эмоциялық немесе символдық мәнге ие болатын 37 үзіндіге сапалық концептуалды-семантикалық талдау жүргізілді. Үзінділерді іріктеу мәтіндерді мұқият оқу негізінде жүзеге асырылып, олар қайталанып отыратын лексикалық, метафоралық, баяндау сипатындағы және мәдени тұрғыдан мәнді белгілеріне қарай топтастырылды. Талдау нәтижесінде өзара байланысты төрт концептуалды модель анықталды: Жер-ана — өмір бастауы, аналық қамқоршы, моральдық бедел иесі және жады сақтаушы. Бұл модельдер Айтматов прозасындағы табиғаттың жай ғана оқиға өрбитін орта немесе поэтикалық бейне емес екенін көрсетеді. Керісінше, табиғат адам жауапкершілігі, мәдени сабақтастық, экологиялық осалдық және моральдық бағалау мәселелері көрініс табатын этикалық негіз қызметін атқарады. Зерттеу нәтижелері Айтматовтың көркемдік дүниетанымындағы Жер-ана концептісінің құрылымды концептуалды модель ретінде қызмет ететінін айқындау арқылы лингвомәдениеттану мен әдеби экокритика салаларына үлес қосады.
Қазақ фольклорлық мәтіндерінің корпусы: ғылыми талдау және зерттеу мүмкіндіктері
Гуманитарлық саланы цифрландыруды көздейтін мемлекетіміздің негізгі бағдарына сәйкес соңғы жылдары мәтіндік базалар құруға деген талпыныс артуда. Бұл шын мәнінде әлемдік маңызы бар қазіргі тенденциялар қатарында танылады. Корпустық ізденістердің, атап айтқанда, табиғи тілді модельдеу, тілдік алгоритмдер түзу, мәтін өңдеудің қазіргі лингвистиканың басым бағытына айналуы шынайы қажеттіліктерден туындап отыр. Бұл мақалада «Қазақ фольклорлық мәтіндерінің корпусын әзірлеудің мәтінді ғылыми талдау және зерттеуге беретін мүмкіндіктері қарастырылады. Жұмыстың негізгі бағыттары мәтіндерді жинақтау, цифрлық ортаға енгізу, морфологиялық және семантикалық таңбалау, конкорданс құру және тілдік бірліктерді статистикалық талдау әдістерін қамтиды. Зерттеудің ғылыми маңызы – қазақ фольклорын жаңа деңгейде зерделеуге, оның мәтіндік құрылымын заманауи әдіснама арқылы талдауға жол ашатын лингвистикалық корпус базасын қалыптастырудың теориялық негіздемесін ұсынып, тілдің бай қабаттарын ғылыми айналымға енгізуді көздеуінде. Негізгі нәтижелер ретінде қазақ фольклорлық мәтіндерінің корпустық моделі екшеліп, тілдік деректерді кешенді талдау мүмкіндіктері көрсетіледі. Бұл жұмыс корпус лингвистикасының теориясы мен практикасын ұлттық фольклорға бейімдеу арқылы қазақ тіл білімінде жаңа зерттеу кеңістігін ашады. Жүргізілген зерттеу фольклор мәтіндерінің тілдік табиғатын жан-жақты сипаттап, қазақ фольклортану ғылымына әдіснамалық үлес қосады.
Қазақ тілін құндылық бағдарлы оқытуда корпус деректерін қолдану
Мақалада қазақ тілін құндылық бағдарлы оқытуда корпус деректерін қолданудың теориялық және әдістемелік негіздері қарастырылады. Құндылыққа бағдарланған білім беру тұлғаның рухани-адамгершілік, мәдени және әлеуметтік жауапкершілік қасиеттерін қалыптастыруға бағытталатыны көрсетіледі. Зерттеуде қазақ тілінің ұлттық корпусы, А. Байтұрсынұлының қазақша-орысша параллель корпусы және фольклорлық мәтіндер корпусының материалдары негізінде ұлттық құндылықтарды білдіретін тілдік бірліктердің жиілігі мен қолданыс ерекшеліктері талданды. «Ар», «намыс», «сабыр», «мейірім», «жомарттық» сияқты концептілердің мәнмәтіндік сипаты KWIC әдісі арқылы анықталды. Нәтижесінде корпус деректеріне сүйене отырып, құндылықтық мазмұнды іріктеудің және оны оқу үдерісіне енгізудің үш сатылы моделі ұсынылды. Зерттеу корпусқа негізделген оқытудың қазақ тілін меңгертумен қатар білім алушылардың мәдени-аксиологиялық дүниетанымын дамытуға мүмкіндік беретінін дәлелдейді // «Тіл мен әдебиетті құндылық бағдарлы оқыту: тәжірибе, мәселелер және перспективалары» атты ғалымдар мен мұғалімдердің халықаралық ғылыми- практикалық конференциясы материалдарының жинағы. 2 томдық., 2-том. – Астана: Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ, 2025..17-21 бб.
Жоба туралы мәлімет
Бұл корпус қазақтың фолклорлық мұрасын цифрлық ортада сақтау, зерттеу және оқыту мақсатында құрылды