Қара өлең үлгілері
Үстімде бір ішігім қояннан жең, Жаманды менсінбеймін ақылы кем. Жақсының мен де өзіңдей баласымын, Өз еркім ойнап-күлсем терезем тең.
Іздеу интерфейсі
Фолклор мәтіндері корпусы
Аннотация үдерісі, дәйексөз беру және көптілді оқу үшін жасалған зерттеу интерфейсі
Корпус жазбалары
20 / 4309 жазба көрсетілуде
Қара өлең үлгілері
Жаманның әр сөзі жан жүдеткендей, Бір күнің өтсе онымен, жыл өткендей. Жақсымен жайды білер болсаң жолдас, Көтеріп көңіліңді түлеткендей.
Қара өлең үлгілері
Ағынан да алманың көгі жақсы, Барынан да жаманның жоғы жақсы. Бір сөз айтсаң жаманға, қорс етеді, Қорғасындай балқыған қайран жақсы.
Қара өлең үлгілері
Аралап ағайынды жүрген қандай, Дидары жақсы ағаның жаққан шамдай. Қара нан, ықыласпен шай берсе де, Көңілге ләззаты бар шекер-балдай.
Қара өлең үлгілері
Жақсылар ақ алмастай жарқылдаған, Әділін айтар кезде тартынбаған. Жаманға жазатайым бітсе дәулет, Қайыры өз басынан артылмаған.
Қара өлең үлгілері
Мінгеннен жаман ерге жайдақ жақсы, Алғанша жаман қатын бойдақ жақсы. Өкініш өзекті оттай өртемеске, Әр істі бастар алдын ойлап жақсы.
Қара өлең үлгілері
Жаманмен жайды білмес болма жолдас, Қас қылған татқан тұзға жігіт оңбас. Әліңше айналаңа қол ұшын бер, Ағашқа саясы жоқ бұлбұл қонбас.
Қара өлең үлгілері
Қолымда бір жүзігім көз орнатқан, Жаманның күні құрсын сөзін сатқан. Жақсының бір мінезі шырын сөзі, Қылығы, еске түссе, зар жылатқан.
Қара өлең үлгілері
Қаройдың қасқыр алар қасқалдағы, Жаманның жары Құдай сасқандағы. Сыймаған тілі аузына ақын дейді, Жауап бер жауабыма басқар дағы.
Қара өлең үлгілері
Қаройдың қасқыр алар қасқалдағы, Көпірдің солқылдайды басқан жағы. Жаманмен жәйді білмес болсаң жолдас, Жұлдызды әпер дейді аспандағы.
Қара өлең үлгілері
Ұшады көлден үйрек-қаз айырмай, Жаманға салма, Құдай, назарымды-ай. Жаманға салсаң, Құдай, назарымды, Жәрмеңке тарқап кеткен базарындай.
Қара өлең үлгілері
Баспадым жардың шетін құлай ма деп, Ішпедім көлдің суын ылай ма деп. Жаманнан жарты сабақ жіп алмаймын, Күн туса, ердің құнын сұрай ма деп.
Қара өлең үлгілері
Жаңбырда сулық қайда сұр шекпендей, Сөйлер жаман тас құлап дүрс еткендей. Жақсының тілі майда, үні жұмсақ, Жай табар жанған жүрек су сепкендей.
Қара өлең үлгілері
Той болса еркін жүйрік алшақтайды, Ерді Құдай, етікті нәл сақтайды. Жақсының қайда жүрсе, жаттығы жоқ, Жасырып жаман сырын жалтақтайды.
Қара өлең үлгілері
Жақсылар алабына үлгі шашқан, Жөн сөйлеп, әр кез тура аяқ басқан. Деген бар, ойнасаң да ойлап сөйле, Жұғады мінез достан, ауру астан.
Қара өлең үлгілері
Айқайласам ақ киік тау асады, Егіншінің қатыны бау басады. Жамандарға кез болсаң, дауласады, Жақсылармен әзілің жарасады.
Қара өлең үлгілері
Адам қайтсін басқаны асқан бағы, Ұра берсең, от шығар тастан дағы. Кісі жары кісіге жар болмайды, Балапандай бауырыңа бассаң дағы.
Қара өлең үлгілері
Су аспас биік жардан тасқандағы, Жаманның жары Құдай сасқандағы. Бағаңа жан жетпейтін, асыл еркем, Дәрежең жұлдызбен тең аспандағы!
Қара өлең үлгілері
Қырғауыл, аңға шықсаң, атқан тәуір, Бал болса, жанай өтіп татқан тәуір. Жаманмен құшақтасып бір жүргеннен, Жақсының аяғында жатқан тәуір.
Қара өлең үлгілері
Жайлау жақпас жаманға жайлағанмен, Бірде-екілі биесін байлағанмен. Беті қызыл біреудің ақылы аз, Құры тілін қайтесің сайрағанмен.
Анықтамалық
Корпус метадерегінде қолданылатын атаулар мен баламаларды шолыңыз.
Мақалалар
Мақалалар, зерттеу нәтижелері
Шыңғыс Айтматов прозасындағы Жер-ана — көпқабатты концепт: семантикалық, мәдени және экологиялық талдау
Бұл зерттеуде Шыңғыс Айтматов прозасындағы Жер-ана концептісінің семантикалық, мәдени және экологиялық категория ретінде қалыптасуы қарастырылады. Осы бағыттағы зерттеу олқылығын толықтыру мақсатында жұмыста жазушының төрт прозалық шығармасы талданады: «Плаха», «Қош бол, Гүлсары!», «Ақ кеме» және «Ғасырдан да ұзақ күн». Зерттеу барысында табиғат элементтері этикалық, эмоциялық немесе символдық мәнге ие болатын 37 үзіндіге сапалық концептуалды-семантикалық талдау жүргізілді. Үзінділерді іріктеу мәтіндерді мұқият оқу негізінде жүзеге асырылып, олар қайталанып отыратын лексикалық, метафоралық, баяндау сипатындағы және мәдени тұрғыдан мәнді белгілеріне қарай топтастырылды. Талдау нәтижесінде өзара байланысты төрт концептуалды модель анықталды: Жер-ана — өмір бастауы, аналық қамқоршы, моральдық бедел иесі және жады сақтаушы. Бұл модельдер Айтматов прозасындағы табиғаттың жай ғана оқиға өрбитін орта немесе поэтикалық бейне емес екенін көрсетеді. Керісінше, табиғат адам жауапкершілігі, мәдени сабақтастық, экологиялық осалдық және моральдық бағалау мәселелері көрініс табатын этикалық негіз қызметін атқарады. Зерттеу нәтижелері Айтматовтың көркемдік дүниетанымындағы Жер-ана концептісінің құрылымды концептуалды модель ретінде қызмет ететінін айқындау арқылы лингвомәдениеттану мен әдеби экокритика салаларына үлес қосады.
Қазақ фольклорлық мәтіндерінің корпусы: ғылыми талдау және зерттеу мүмкіндіктері
Гуманитарлық саланы цифрландыруды көздейтін мемлекетіміздің негізгі бағдарына сәйкес соңғы жылдары мәтіндік базалар құруға деген талпыныс артуда. Бұл шын мәнінде әлемдік маңызы бар қазіргі тенденциялар қатарында танылады. Корпустық ізденістердің, атап айтқанда, табиғи тілді модельдеу, тілдік алгоритмдер түзу, мәтін өңдеудің қазіргі лингвистиканың басым бағытына айналуы шынайы қажеттіліктерден туындап отыр. Бұл мақалада «Қазақ фольклорлық мәтіндерінің корпусын әзірлеудің мәтінді ғылыми талдау және зерттеуге беретін мүмкіндіктері қарастырылады. Жұмыстың негізгі бағыттары мәтіндерді жинақтау, цифрлық ортаға енгізу, морфологиялық және семантикалық таңбалау, конкорданс құру және тілдік бірліктерді статистикалық талдау әдістерін қамтиды. Зерттеудің ғылыми маңызы – қазақ фольклорын жаңа деңгейде зерделеуге, оның мәтіндік құрылымын заманауи әдіснама арқылы талдауға жол ашатын лингвистикалық корпус базасын қалыптастырудың теориялық негіздемесін ұсынып, тілдің бай қабаттарын ғылыми айналымға енгізуді көздеуінде. Негізгі нәтижелер ретінде қазақ фольклорлық мәтіндерінің корпустық моделі екшеліп, тілдік деректерді кешенді талдау мүмкіндіктері көрсетіледі. Бұл жұмыс корпус лингвистикасының теориясы мен практикасын ұлттық фольклорға бейімдеу арқылы қазақ тіл білімінде жаңа зерттеу кеңістігін ашады. Жүргізілген зерттеу фольклор мәтіндерінің тілдік табиғатын жан-жақты сипаттап, қазақ фольклортану ғылымына әдіснамалық үлес қосады.
Қазақ тілін құндылық бағдарлы оқытуда корпус деректерін қолдану
Мақалада қазақ тілін құндылық бағдарлы оқытуда корпус деректерін қолданудың теориялық және әдістемелік негіздері қарастырылады. Құндылыққа бағдарланған білім беру тұлғаның рухани-адамгершілік, мәдени және әлеуметтік жауапкершілік қасиеттерін қалыптастыруға бағытталатыны көрсетіледі. Зерттеуде қазақ тілінің ұлттық корпусы, А. Байтұрсынұлының қазақша-орысша параллель корпусы және фольклорлық мәтіндер корпусының материалдары негізінде ұлттық құндылықтарды білдіретін тілдік бірліктердің жиілігі мен қолданыс ерекшеліктері талданды. «Ар», «намыс», «сабыр», «мейірім», «жомарттық» сияқты концептілердің мәнмәтіндік сипаты KWIC әдісі арқылы анықталды. Нәтижесінде корпус деректеріне сүйене отырып, құндылықтық мазмұнды іріктеудің және оны оқу үдерісіне енгізудің үш сатылы моделі ұсынылды. Зерттеу корпусқа негізделген оқытудың қазақ тілін меңгертумен қатар білім алушылардың мәдени-аксиологиялық дүниетанымын дамытуға мүмкіндік беретінін дәлелдейді // «Тіл мен әдебиетті құндылық бағдарлы оқыту: тәжірибе, мәселелер және перспективалары» атты ғалымдар мен мұғалімдердің халықаралық ғылыми- практикалық конференциясы материалдарының жинағы. 2 томдық., 2-том. – Астана: Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ, 2025..17-21 бб.
Жоба туралы мәлімет
Бұл корпус қазақтың фолклорлық мұрасын цифрлық ортада сақтау, зерттеу және оқыту мақсатында құрылды