Қара өлең үлгілері
Құрбыжан, жасың қанша, нешедесің? Әркімнің ашсын Құдай пешенесін. Өлеңмен әзілдесіп күлісейік, Ұнатты бірін-бірі десе десін.
Іздеу интерфейсі
Фолклор мәтіндері корпусы
Аннотация үдерісі, дәйексөз беру және көптілді оқу үшін жасалған зерттеу интерфейсі
Корпус жазбалары
20 / 4404 жазба көрсетілуде
Қара өлең үлгілері
Алыстан атағыңды мен естимін, Ел сөзі шын болмаса, неге естимін. Анадан артық туған бір перизат, Қаракөктің тұқымы деп естимін.
Қара өлең үлгілері
Қарашы аспандағы айды деймін, Мінеді бай баласы тайды деймін. Анадан асыл туған сен перизат, Өзің ғана білесің жайды деймін.
Қара өлең үлгілері
Құралып бұлақ ағар тамшылардан, Жүреді өзен бойлап қаршыға алған. Анаңнан сені тапқан айналайын, Аппақ қып жұмыртқадай аршып алған.
Қара өлең үлгілері
Көзіңнен айналайын күлім қаққан, Жаралған жандайсың бір перизаттан. Бойыңа тал шыбықтай жарасып тұр Бастағы кәмшат бөркің үкі таққан.
Қара өлең үлгілері
Қайдан келдің бірдеме қуғандай боп, Кімді алдайсың көзіңді жұмғандай боп. Ойнап-күліп жайланып отырайық, Бір әке, бір шешеден туғандай боп.
Қара өлең үлгілері
Арқан, жіп есе алмадың көшіп жүріп, Бас жіпке арқан бітті кесіп жүріп. Атыңды бос қоя сал, ат табылар, Жоғалса, кетем деме несін мініп.
Қара өлең үлгілері
Қонақ келсе қазақтан дарқан бар ма, Арқандайын атымды, арқан бар ма? Тым болмаса атыма тұсау беріп, Көмектесер осы үйде қалқам бар ма?
Қара өлең үлгілері
Бәрекелді ата-ана табысына, Қимылдап қал, қызыл тіл, намысыңа. Майын мінген көрінген байтал түгіл, Ілеспеген сан бедеу шабысыма.
Қара өлең үлгілері
Әкемнің арлан түскен қақпанына, Шешемнің ризамын тапқанына. Қойға жетпес қойторы, сені қойшы, Ілеспеген сан саңлақ шапқаныма.
Қара өлең үлгілері
Жылқы айдаймын көшкенде борбаспенен, Ортан жілік бітеді жамбаспенен. Көрмегелі көп айдың жүзі болды, Ауыл-аймақ аман ба мал-баспенен?
Қара өлең үлгілері
Сұрасаң руымды—ағымсары, Таулардың тасқа бітер сарымсағы. Барында оралыңның ойна да күл, Мәңгі емес, жан—Құдайдың алымсағы.
Қара өлең үлгілері
Жүрген жер көшке қозы жым болады, Білмеген жеті атасын мін болады. Таратып танысайық айта отыр, Руың, ата-бабаң кім болады?
Қара өлең үлгілері
Тартқалы алып келдім алтын табақ, Табаққа қазы-қарта қойдым қабат. Сұрасаң руымды мен айтайын, Бақ қонған ата-бабам он екі Абақ.
Қара өлең үлгілері
Естідім жақсы лебіз, жылы үніңді, Баладым бақыттыға бұл күнімді. Сұраған ата жөнін парыз дейді, Айта отыр арғы ата-руыңды.
Қара өлең үлгілері
Көшкенде жылқы айдаймын тау сағалап, Жаңылар жүрісінен шаршаған ат. Келейін енді аяңдап өз жайыңа, Жүрсің бе аман-есен, сау-саламат?
Қара өлең үлгілері
Келемін төменінен өрлегелі, Пенденің көріседі өлмегені. Жүрмісің аман-есен, қос қалқатай, Көп болды өздеріңді көрмегелі.
Қара өлең үлгілері
Мінгенім дәйім менің боз жорға тай, Қонғаны ауылымның көк жылға сай. Көп айдың көрмегелі жүзі болды, Жүрсің бе аман-есен, қос қалқатай?
Қара өлең үлгілері
Мінгенім дәйім менің қара шұбар, Табаны тасырқамас тағасы бар. Ауылым қыс Жайсаңда, жаз Марқада, Аман ба қайын жұрт пен нағашылар?
Қара өлең үлгілері
Күміспен айшықтадым ер қастарын, Аулыңның танушы едім көп жастарын. Көп айдың көрмегелі жүзі болды, Аман ба жолдас-жора, құрдастарың?
Анықтамалық
Корпус метадерегінде қолданылатын атаулар мен баламаларды шолыңыз.
Мақалалар
Мақалалар, зерттеу нәтижелері
Шыңғыс Айтматов прозасындағы Жер-ана — көпқабатты концепт: семантикалық, мәдени және экологиялық талдау
Бұл зерттеуде Шыңғыс Айтматов прозасындағы Жер-ана концептісінің семантикалық, мәдени және экологиялық категория ретінде қалыптасуы қарастырылады. Осы бағыттағы зерттеу олқылығын толықтыру мақсатында жұмыста жазушының төрт прозалық шығармасы талданады: «Плаха», «Қош бол, Гүлсары!», «Ақ кеме» және «Ғасырдан да ұзақ күн». Зерттеу барысында табиғат элементтері этикалық, эмоциялық немесе символдық мәнге ие болатын 37 үзіндіге сапалық концептуалды-семантикалық талдау жүргізілді. Үзінділерді іріктеу мәтіндерді мұқият оқу негізінде жүзеге асырылып, олар қайталанып отыратын лексикалық, метафоралық, баяндау сипатындағы және мәдени тұрғыдан мәнді белгілеріне қарай топтастырылды. Талдау нәтижесінде өзара байланысты төрт концептуалды модель анықталды: Жер-ана — өмір бастауы, аналық қамқоршы, моральдық бедел иесі және жады сақтаушы. Бұл модельдер Айтматов прозасындағы табиғаттың жай ғана оқиға өрбитін орта немесе поэтикалық бейне емес екенін көрсетеді. Керісінше, табиғат адам жауапкершілігі, мәдени сабақтастық, экологиялық осалдық және моральдық бағалау мәселелері көрініс табатын этикалық негіз қызметін атқарады. Зерттеу нәтижелері Айтматовтың көркемдік дүниетанымындағы Жер-ана концептісінің құрылымды концептуалды модель ретінде қызмет ететінін айқындау арқылы лингвомәдениеттану мен әдеби экокритика салаларына үлес қосады.
Қазақ фольклорлық мәтіндерінің корпусы: ғылыми талдау және зерттеу мүмкіндіктері
Гуманитарлық саланы цифрландыруды көздейтін мемлекетіміздің негізгі бағдарына сәйкес соңғы жылдары мәтіндік базалар құруға деген талпыныс артуда. Бұл шын мәнінде әлемдік маңызы бар қазіргі тенденциялар қатарында танылады. Корпустық ізденістердің, атап айтқанда, табиғи тілді модельдеу, тілдік алгоритмдер түзу, мәтін өңдеудің қазіргі лингвистиканың басым бағытына айналуы шынайы қажеттіліктерден туындап отыр. Бұл мақалада «Қазақ фольклорлық мәтіндерінің корпусын әзірлеудің мәтінді ғылыми талдау және зерттеуге беретін мүмкіндіктері қарастырылады. Жұмыстың негізгі бағыттары мәтіндерді жинақтау, цифрлық ортаға енгізу, морфологиялық және семантикалық таңбалау, конкорданс құру және тілдік бірліктерді статистикалық талдау әдістерін қамтиды. Зерттеудің ғылыми маңызы – қазақ фольклорын жаңа деңгейде зерделеуге, оның мәтіндік құрылымын заманауи әдіснама арқылы талдауға жол ашатын лингвистикалық корпус базасын қалыптастырудың теориялық негіздемесін ұсынып, тілдің бай қабаттарын ғылыми айналымға енгізуді көздеуінде. Негізгі нәтижелер ретінде қазақ фольклорлық мәтіндерінің корпустық моделі екшеліп, тілдік деректерді кешенді талдау мүмкіндіктері көрсетіледі. Бұл жұмыс корпус лингвистикасының теориясы мен практикасын ұлттық фольклорға бейімдеу арқылы қазақ тіл білімінде жаңа зерттеу кеңістігін ашады. Жүргізілген зерттеу фольклор мәтіндерінің тілдік табиғатын жан-жақты сипаттап, қазақ фольклортану ғылымына әдіснамалық үлес қосады.
Қазақ тілін құндылық бағдарлы оқытуда корпус деректерін қолдану
Мақалада қазақ тілін құндылық бағдарлы оқытуда корпус деректерін қолданудың теориялық және әдістемелік негіздері қарастырылады. Құндылыққа бағдарланған білім беру тұлғаның рухани-адамгершілік, мәдени және әлеуметтік жауапкершілік қасиеттерін қалыптастыруға бағытталатыны көрсетіледі. Зерттеуде қазақ тілінің ұлттық корпусы, А. Байтұрсынұлының қазақша-орысша параллель корпусы және фольклорлық мәтіндер корпусының материалдары негізінде ұлттық құндылықтарды білдіретін тілдік бірліктердің жиілігі мен қолданыс ерекшеліктері талданды. «Ар», «намыс», «сабыр», «мейірім», «жомарттық» сияқты концептілердің мәнмәтіндік сипаты KWIC әдісі арқылы анықталды. Нәтижесінде корпус деректеріне сүйене отырып, құндылықтық мазмұнды іріктеудің және оны оқу үдерісіне енгізудің үш сатылы моделі ұсынылды. Зерттеу корпусқа негізделген оқытудың қазақ тілін меңгертумен қатар білім алушылардың мәдени-аксиологиялық дүниетанымын дамытуға мүмкіндік беретінін дәлелдейді // «Тіл мен әдебиетті құндылық бағдарлы оқыту: тәжірибе, мәселелер және перспективалары» атты ғалымдар мен мұғалімдердің халықаралық ғылыми- практикалық конференциясы материалдарының жинағы. 2 томдық., 2-том. – Астана: Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ, 2025..17-21 бб.
Жоба туралы мәлімет
Бұл корпус қазақтың фолклорлық мұрасын цифрлық ортада сақтау, зерттеу және оқыту мақсатында құрылды