Қара өлең үлгілері
Ежелден қара сөзге шешен елім, Жібермес өлеңнен де еселерін. Ибалы өздеріңдей қыз өсірген Аман ба үйдің құты—шешелерің?
Іздеу интерфейсі
Фолклор мәтіндері корпусы
Аннотация үдерісі, дәйексөз беру және көптілді оқу үшін жасалған зерттеу интерфейсі
Корпус жазбалары
20 / 4404 жазба көрсетілуде
Қара өлең үлгілері
Қалқатай, неткен сұлу, әсем едің, Қаласаң, көктен жұлдыз әперемін! Бастайын жөн сұрауды үлкендерден, Аман ба отағасы—әкелерің?
Қара өлең үлгілері
Қарақат, пісті тауда қызылқатым, Төгілер, сені ойласам, көзден жасым. Көп айдың көрмегелі жүзі болды, Жүр ме екен аман-есен, асылзатым?
Қара өлең үлгілері
Әріптес, алдыменен ән бастадың, Сұрасам амандыққа, дәл бастадың. Көп айдың көрмегелі жүзі болды, Аман ба ауыл-аймақ, мал-бастарың?
Қара өлең үлгілері
Белімді босатпайды боз белбеуім, Бұл тойда жақсы болды кез келгенің. Армандап жүруші едім жолығуды, Жүрсің бе аман-есен, көзкөргенім?
Қара өлең үлгілері
Қалқатай, көріскенше аман боп тұр, Көңілім айырылғанға жаман боп тұр. Келесі тойда тағы кездесерміз, Қара өлең бұл тойдағы тамам боп тұр.
Қара өлең үлгілері
Ұста темір соғады балғасымен, Бақша сұлу көрінер алмасымен. Көрмегелі көп айдың жүзі болды, Аман ба ауыл-аймақ, мал-басымен?
Қара өлең үлгілері
Ұста темір соғады көрігімен, Бақша сұлу көрінер өрігімен. Көрмегелі көп айдың жүзі болды, Аман-есен жүрсің бе серігіңмен?
Қара өлең үлгілері
Қай мойнақ, мына мойнақ, түйе мойнақ, Бітеді түйелі елге бота-тайлақ. Көрмегелі көп айдың жүзі болды, Аман ба көрші-қолаң, ауыл-аймақ?
Қара өлең үлгілері
Құнанкерім, тайкерім, дөненкерім, Ою салып жасайды аттың ерін. Көрмегелі көп айдың жүзі болды, Аман-есен жүрмісің, бұраң белім?
Қара өлең үлгілері
Келемін жоғарыдан желе шаба, Жарасқан көйлегіңе жібек жаға. Көп айдың көрмегелі жүзі болды, Аман ба ауыл-аймақ, бала-шаға?
Қара өлең үлгілері
Тоғайдан кесіп алған тал сойылым, Тебіскен құлын-тайдай қалды ойыным. Көп айдың көрмегелі жүзі болды, Жүрмісің аман-есен, қаз мойыным?
Қара өлең үлгілері
Қалаулы халық ішінде қарындасым, Әр ісің алға басып арындасын. Көп айдың көрмегелі жүзі болды, Аман ба ауыл-аймақ, малы-басың?
Қара өлең үлгілері
Мінген атым астымда құла жорға, Тоқтатамын тізгінін тартып зорға. Өнеріңе ел-жұртты қаратпасаң, Ауылыма келем деп әуре болма.
Қара өлең үлгілері
Көл жағалай отырған біздің ауыл, Жайлау Алтай, қыстауы болған Сауыр. Келер болсаң, біз жаққа тезірек кел, Қарсы алады қаумалап аға, бауыр.
Қара өлең үлгілері
Сарыала қаз ұшады салмақпенен, Қолым ауыр тартады бармақпенен. Көп айдың көрмегелі жүзі болды, Аман ба ауыл-аймақ, мал-баспенен?
Қара өлең үлгілері
Қаршыға алып қолыңа сылай жүргін, Сағынсаң да, қалқатай, шыдай жүргін. «Әріптестің ауылы аман ба?» деп, Келген-кеткен кісіден сұрай жүргін.
Қара өлең үлгілері
Мал да аманат Тәңірге, жан да аманат, Құсты аспанға ұшырған екі қанат. Көрмегелі көп айдың жүзі болды, Аман-есен жүрсің бе, сау-саламат.
Қара өлең үлгілері
Мінгенім дәйім менің торыкерім, Аман ба қаз, үйрекке толы көлің? Көп айдың көрмегелі жүзі болды, Аман ба ауыл-аймақ, қалың елің?
Қара өлең үлгілері
Әуеде ұшып жүрген ақсар ма екен, Баласын атып алсам қақсар ма екен. Қусыра қос қалқаны жеңіп тұрмын, Өздері біліп тоғыз тастар ма екен.
Анықтамалық
Корпус метадерегінде қолданылатын атаулар мен баламаларды шолыңыз.
Мақалалар
Мақалалар, зерттеу нәтижелері
Шыңғыс Айтматов прозасындағы Жер-ана — көпқабатты концепт: семантикалық, мәдени және экологиялық талдау
Бұл зерттеуде Шыңғыс Айтматов прозасындағы Жер-ана концептісінің семантикалық, мәдени және экологиялық категория ретінде қалыптасуы қарастырылады. Осы бағыттағы зерттеу олқылығын толықтыру мақсатында жұмыста жазушының төрт прозалық шығармасы талданады: «Плаха», «Қош бол, Гүлсары!», «Ақ кеме» және «Ғасырдан да ұзақ күн». Зерттеу барысында табиғат элементтері этикалық, эмоциялық немесе символдық мәнге ие болатын 37 үзіндіге сапалық концептуалды-семантикалық талдау жүргізілді. Үзінділерді іріктеу мәтіндерді мұқият оқу негізінде жүзеге асырылып, олар қайталанып отыратын лексикалық, метафоралық, баяндау сипатындағы және мәдени тұрғыдан мәнді белгілеріне қарай топтастырылды. Талдау нәтижесінде өзара байланысты төрт концептуалды модель анықталды: Жер-ана — өмір бастауы, аналық қамқоршы, моральдық бедел иесі және жады сақтаушы. Бұл модельдер Айтматов прозасындағы табиғаттың жай ғана оқиға өрбитін орта немесе поэтикалық бейне емес екенін көрсетеді. Керісінше, табиғат адам жауапкершілігі, мәдени сабақтастық, экологиялық осалдық және моральдық бағалау мәселелері көрініс табатын этикалық негіз қызметін атқарады. Зерттеу нәтижелері Айтматовтың көркемдік дүниетанымындағы Жер-ана концептісінің құрылымды концептуалды модель ретінде қызмет ететінін айқындау арқылы лингвомәдениеттану мен әдеби экокритика салаларына үлес қосады.
Қазақ фольклорлық мәтіндерінің корпусы: ғылыми талдау және зерттеу мүмкіндіктері
Гуманитарлық саланы цифрландыруды көздейтін мемлекетіміздің негізгі бағдарына сәйкес соңғы жылдары мәтіндік базалар құруға деген талпыныс артуда. Бұл шын мәнінде әлемдік маңызы бар қазіргі тенденциялар қатарында танылады. Корпустық ізденістердің, атап айтқанда, табиғи тілді модельдеу, тілдік алгоритмдер түзу, мәтін өңдеудің қазіргі лингвистиканың басым бағытына айналуы шынайы қажеттіліктерден туындап отыр. Бұл мақалада «Қазақ фольклорлық мәтіндерінің корпусын әзірлеудің мәтінді ғылыми талдау және зерттеуге беретін мүмкіндіктері қарастырылады. Жұмыстың негізгі бағыттары мәтіндерді жинақтау, цифрлық ортаға енгізу, морфологиялық және семантикалық таңбалау, конкорданс құру және тілдік бірліктерді статистикалық талдау әдістерін қамтиды. Зерттеудің ғылыми маңызы – қазақ фольклорын жаңа деңгейде зерделеуге, оның мәтіндік құрылымын заманауи әдіснама арқылы талдауға жол ашатын лингвистикалық корпус базасын қалыптастырудың теориялық негіздемесін ұсынып, тілдің бай қабаттарын ғылыми айналымға енгізуді көздеуінде. Негізгі нәтижелер ретінде қазақ фольклорлық мәтіндерінің корпустық моделі екшеліп, тілдік деректерді кешенді талдау мүмкіндіктері көрсетіледі. Бұл жұмыс корпус лингвистикасының теориясы мен практикасын ұлттық фольклорға бейімдеу арқылы қазақ тіл білімінде жаңа зерттеу кеңістігін ашады. Жүргізілген зерттеу фольклор мәтіндерінің тілдік табиғатын жан-жақты сипаттап, қазақ фольклортану ғылымына әдіснамалық үлес қосады.
Қазақ тілін құндылық бағдарлы оқытуда корпус деректерін қолдану
Мақалада қазақ тілін құндылық бағдарлы оқытуда корпус деректерін қолданудың теориялық және әдістемелік негіздері қарастырылады. Құндылыққа бағдарланған білім беру тұлғаның рухани-адамгершілік, мәдени және әлеуметтік жауапкершілік қасиеттерін қалыптастыруға бағытталатыны көрсетіледі. Зерттеуде қазақ тілінің ұлттық корпусы, А. Байтұрсынұлының қазақша-орысша параллель корпусы және фольклорлық мәтіндер корпусының материалдары негізінде ұлттық құндылықтарды білдіретін тілдік бірліктердің жиілігі мен қолданыс ерекшеліктері талданды. «Ар», «намыс», «сабыр», «мейірім», «жомарттық» сияқты концептілердің мәнмәтіндік сипаты KWIC әдісі арқылы анықталды. Нәтижесінде корпус деректеріне сүйене отырып, құндылықтық мазмұнды іріктеудің және оны оқу үдерісіне енгізудің үш сатылы моделі ұсынылды. Зерттеу корпусқа негізделген оқытудың қазақ тілін меңгертумен қатар білім алушылардың мәдени-аксиологиялық дүниетанымын дамытуға мүмкіндік беретінін дәлелдейді // «Тіл мен әдебиетті құндылық бағдарлы оқыту: тәжірибе, мәселелер және перспективалары» атты ғалымдар мен мұғалімдердің халықаралық ғылыми- практикалық конференциясы материалдарының жинағы. 2 томдық., 2-том. – Астана: Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ, 2025..17-21 бб.
Жоба туралы мәлімет
Бұл корпус қазақтың фолклорлық мұрасын цифрлық ортада сақтау, зерттеу және оқыту мақсатында құрылды