Қара өлең үлгілері
Ой, Алтай, басың биік, шөбің сұйық, Ойнайды бауырыңда арқар, киік. Кір жуып, кіндік кескен қайран Алтай, Кетеді сені ойласам ішім күйіп.
Іздеу интерфейсі
Фолклор мәтіндері корпусы
Аннотация үдерісі, дәйексөз беру және көптілді оқу үшін жасалған зерттеу интерфейсі
Корпус жазбалары
20 / 4982 жазба көрсетілуде
Қара өлең үлгілері
Алтайдың салдым сайран күн бетіне, Ақ қағаз жазу жаздым бір бетіне. Өлеңді ақындықпен біз айтпаймыз, Айтамыз көпшіліктің құрметіне.
Қара өлең үлгілері
Жазың салқын, ей, Алтай, қысың қырау, Аққан өзен сылдырап бейне жырау. Алтыбақан тербеген қыз-бозбала, Жайлауымыз Алтынкөл анда тұр-ау.
Қара өлең үлгілері
Жиырмаға жиырма бес жуық екен, Ақ боз үйді көтерген уық екен. Оралыңның барында ойна да күл, Қара жердің бауыры суық екен.
Қара өлең үлгілері
Жігіттер, дәурен етер, дәурен етер, Бәрі де бұл дүниенің әуре бекер. Қаумалаған достарың сырт айналар, Қадіріне сүйген жар, сәулең жетер.
Қара өлең үлгілері
Қамыстың ат байладым сабағына, Жігіттің жолдас болма жаманына. Жігіттің жолдас болсаң жаманына, Дұшпанның тастап кетер табанына.
Қара өлең үлгілері
Шіркін-ай, жаман қандай, жақсы қандай, Барады өтіп өмір асыққандай. Барында оралыңның ойна да күл, Қара жер бауыры суық басып қалмай.
Қара өлең үлгілері
Келемін жоғарыдан төмен қайтып, Көңілді көтерелік өлең айтып. Көңілді көтермесек өлең айтып, Әлі-ақ бір күн қалармыз жер томпайтып.
Қара өлең үлгілері
Сөйлеп қал, сөйле, тілім осындайда, Аққан су бір мезгілде таусылмай ма? Қартайып, жасың жетіп, өлгеннен соң, Топырақ өз бетімен шашылмай ма?
Қара өлең үлгілері
Сөйлеп қал, сөйле, тілім, екпінденіп, Жүйріктей топқа түскен екіленіп. Қартайсаң, шабан аттай жүрісің жоқ, Алсайшы осындайда желіп-желіп.
Қара өлең үлгілері
Сөйлеп қал, сөйле, тілім, шал боларсың, Қу томар басын кескен тал боларсың. Қартайып, жасың жетіп келген шақта, Артыңа бір қарауға зар боларсың.
Қара өлең үлгілері
Бір күйі домбырамның пернесінде, Жел сөзден іркілейін мен несіне. Жігіттер, тіршілікте ойна да күл, Мен кепіл өткен жастық келмесіне.
Қара өлең үлгілері
Сал кеуде сандуғаштай сайрап тұрған, Меруерт тас Самарқанда жайнап тұрған. Ағалар, топтан таңдап бір сұлу ал, Тасындай диірменнің ойнап тұрған.
Қара өлең үлгілері
Қиын екен жігітке жұртқа жақпақ, Жақсы, жаман көңілін бірдей таппақ. Қара қылды қақ жарып жүрсең-дағы, Біреу даттап кетеді, біреу мақтап.
Қара өлең үлгілері
Жігіт болсаң, жігіт бол көңіл ашар, Өнер қуған жігіттен бөле қашар. Өміріңді өткізбе түндей қылып, Жігіттің де жігіті бір-ақ жасар.
Қара өлең үлгілері
Жүгірген құмнан құмға құмай тазы, Жігітті малдың азы мұңайтады. Жігіттер, малым аз деп мұңаймаңыз, Бір күні өлім келіп шұнайтады.
Қара өлең үлгілері
Аузыңды ашсаң көрінер маржан тісің, Не демейді сыртыңнан дұшпан кісің. Десе десін сыртыңнан дұшпан кісің, Білінбей ме досыңа еткен ісің.
Қара өлең үлгілері
Елімнің бір жайлауы Құрымбай саз, Жайлаған алты ай жазда сары ала қаз. Шолпандай таң алдында туып батқан, Дариға-ай, мен қайтейін, ғұмырым аз.
Қара өлең үлгілері
Баркернеуді барған жұрт биік дейді, Бұлтқа басы тұрады тиіп дейді. Шықпаса аты жігіттің батырлықпен, Туған жерін шығарар сүйіп дейді.
Қара өлең үлгілері
Қаршығам қазға салсам, қаз іледі, Жиылып қыз-бозбала бір жүреді. Құдай-ау, жас күнімде өлім берме, Көл жайғап, жем жейтұғын мезгіл еді.
Анықтамалық
Корпус метадерегінде қолданылатын атаулар мен баламаларды шолыңыз.
Мақалалар
Мақалалар, зерттеу нәтижелері
Шыңғыс Айтматов прозасындағы Жер-ана — көпқабатты концепт: семантикалық, мәдени және экологиялық талдау
Бұл зерттеуде Шыңғыс Айтматов прозасындағы Жер-ана концептісінің семантикалық, мәдени және экологиялық категория ретінде қалыптасуы қарастырылады. Осы бағыттағы зерттеу олқылығын толықтыру мақсатында жұмыста жазушының төрт прозалық шығармасы талданады: «Плаха», «Қош бол, Гүлсары!», «Ақ кеме» және «Ғасырдан да ұзақ күн». Зерттеу барысында табиғат элементтері этикалық, эмоциялық немесе символдық мәнге ие болатын 37 үзіндіге сапалық концептуалды-семантикалық талдау жүргізілді. Үзінділерді іріктеу мәтіндерді мұқият оқу негізінде жүзеге асырылып, олар қайталанып отыратын лексикалық, метафоралық, баяндау сипатындағы және мәдени тұрғыдан мәнді белгілеріне қарай топтастырылды. Талдау нәтижесінде өзара байланысты төрт концептуалды модель анықталды: Жер-ана — өмір бастауы, аналық қамқоршы, моральдық бедел иесі және жады сақтаушы. Бұл модельдер Айтматов прозасындағы табиғаттың жай ғана оқиға өрбитін орта немесе поэтикалық бейне емес екенін көрсетеді. Керісінше, табиғат адам жауапкершілігі, мәдени сабақтастық, экологиялық осалдық және моральдық бағалау мәселелері көрініс табатын этикалық негіз қызметін атқарады. Зерттеу нәтижелері Айтматовтың көркемдік дүниетанымындағы Жер-ана концептісінің құрылымды концептуалды модель ретінде қызмет ететінін айқындау арқылы лингвомәдениеттану мен әдеби экокритика салаларына үлес қосады.
Қазақ фольклорлық мәтіндерінің корпусы: ғылыми талдау және зерттеу мүмкіндіктері
Гуманитарлық саланы цифрландыруды көздейтін мемлекетіміздің негізгі бағдарына сәйкес соңғы жылдары мәтіндік базалар құруға деген талпыныс артуда. Бұл шын мәнінде әлемдік маңызы бар қазіргі тенденциялар қатарында танылады. Корпустық ізденістердің, атап айтқанда, табиғи тілді модельдеу, тілдік алгоритмдер түзу, мәтін өңдеудің қазіргі лингвистиканың басым бағытына айналуы шынайы қажеттіліктерден туындап отыр. Бұл мақалада «Қазақ фольклорлық мәтіндерінің корпусын әзірлеудің мәтінді ғылыми талдау және зерттеуге беретін мүмкіндіктері қарастырылады. Жұмыстың негізгі бағыттары мәтіндерді жинақтау, цифрлық ортаға енгізу, морфологиялық және семантикалық таңбалау, конкорданс құру және тілдік бірліктерді статистикалық талдау әдістерін қамтиды. Зерттеудің ғылыми маңызы – қазақ фольклорын жаңа деңгейде зерделеуге, оның мәтіндік құрылымын заманауи әдіснама арқылы талдауға жол ашатын лингвистикалық корпус базасын қалыптастырудың теориялық негіздемесін ұсынып, тілдің бай қабаттарын ғылыми айналымға енгізуді көздеуінде. Негізгі нәтижелер ретінде қазақ фольклорлық мәтіндерінің корпустық моделі екшеліп, тілдік деректерді кешенді талдау мүмкіндіктері көрсетіледі. Бұл жұмыс корпус лингвистикасының теориясы мен практикасын ұлттық фольклорға бейімдеу арқылы қазақ тіл білімінде жаңа зерттеу кеңістігін ашады. Жүргізілген зерттеу фольклор мәтіндерінің тілдік табиғатын жан-жақты сипаттап, қазақ фольклортану ғылымына әдіснамалық үлес қосады.
Қазақ тілін құндылық бағдарлы оқытуда корпус деректерін қолдану
Мақалада қазақ тілін құндылық бағдарлы оқытуда корпус деректерін қолданудың теориялық және әдістемелік негіздері қарастырылады. Құндылыққа бағдарланған білім беру тұлғаның рухани-адамгершілік, мәдени және әлеуметтік жауапкершілік қасиеттерін қалыптастыруға бағытталатыны көрсетіледі. Зерттеуде қазақ тілінің ұлттық корпусы, А. Байтұрсынұлының қазақша-орысша параллель корпусы және фольклорлық мәтіндер корпусының материалдары негізінде ұлттық құндылықтарды білдіретін тілдік бірліктердің жиілігі мен қолданыс ерекшеліктері талданды. «Ар», «намыс», «сабыр», «мейірім», «жомарттық» сияқты концептілердің мәнмәтіндік сипаты KWIC әдісі арқылы анықталды. Нәтижесінде корпус деректеріне сүйене отырып, құндылықтық мазмұнды іріктеудің және оны оқу үдерісіне енгізудің үш сатылы моделі ұсынылды. Зерттеу корпусқа негізделген оқытудың қазақ тілін меңгертумен қатар білім алушылардың мәдени-аксиологиялық дүниетанымын дамытуға мүмкіндік беретінін дәлелдейді // «Тіл мен әдебиетті құндылық бағдарлы оқыту: тәжірибе, мәселелер және перспективалары» атты ғалымдар мен мұғалімдердің халықаралық ғылыми- практикалық конференциясы материалдарының жинағы. 2 томдық., 2-том. – Астана: Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ, 2025..17-21 бб.
Жоба туралы мәлімет
Бұл корпус қазақтың фолклорлық мұрасын цифрлық ортада сақтау, зерттеу және оқыту мақсатында құрылды